Tên hiện vật: Phù điêu Kala Núi Bà
Niên đại: Thế kỷ XIV
Chất liệu: Đá túp riolit đaxit
Kích thước: Cao 60cm, đế rộng 44cm, dày 17cm
Số lượng: 1
Loại hình: Điêu khắc phù điêu Champa
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Phú Yên
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, theo Quyết định số 1712/QĐ-TTg ngày 31/12/2024 của Thủ tướng Chính phủ.
Giới thiệu bảo vật
Phù điêu Kala Núi Bà được phát hiện năm 1993 trong cuộc khai quật di tích Núi Bà, thuộc thôn Mỹ Thạnh Đông, xã Hòa Phong, huyện Tây Hòa, tỉnh Phú Yên. Hiện vật hiện được lưu giữ tại Bảo tàng tỉnh Phú Yên, là tác phẩm tiêu biểu của nghệ thuật điêu khắc Champa thuộc phong cách Tháp Mẫm, còn gọi là phong cách Bình Định.
Phù điêu được chế tác từ đá túp riolit đaxit, cao 60 cm, đế rộng 44 cm, dày 17 cm và nặng 105,5 kg. Tác phẩm có hình dáng lá nhĩ, phần đế bằng và đỉnh nhọn. Trung tâm phù điêu là khuôn mặt Kala được chạm khắc tinh xảo, thể hiện qua các đường nét mạnh mẽ, thần thái dữ dội và bố cục tạo hình độc đáo. Hiện vật cơ bản còn nguyên vẹn, chỉ phần mũi bị sứt mẻ.
Trong nghệ thuật tôn giáo Champa, Kala là hình tượng gắn với thần Shiva, vị thần hủy diệt và tái tạo vũ trụ trong Ấn Độ giáo. Hình tượng này thường xuất hiện trong trang trí kiến trúc đền tháp, mang ý nghĩa tôn giáo và biểu tượng. Phù điêu Kala Núi Bà được xác định thuộc phong cách Tháp Mẫm muộn, có niên đại thế kỷ XIV.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Phù điêu là tư liệu quan trọng góp phần tìm hiểu di tích Núi Bà, đời sống tín ngưỡng và sự phát triển của văn hóa Champa tại khu vực Phú Yên vào thế kỷ XIV.
Giá trị nghệ thuật: Tác phẩm nổi bật với hình thức lá nhĩ, bố cục chặt chẽ và kỹ thuật chạm khắc đá tinh tế. Các đường nét tạo hình khuôn mặt Kala thể hiện khả năng sáng tạo và trình độ điêu khắc của nghệ nhân Champa, đồng thời phản ánh đặc trưng của phong cách Tháp Mẫm.
Giá trị văn hóa – tôn giáo: Hình tượng Kala gắn với thần Shiva, phản ánh ảnh hưởng sâu sắc của Ấn Độ giáo trong đời sống tinh thần cư dân Champa. Việc sử dụng hình tượng này trong trang trí kiến trúc tôn giáo còn thể hiện quan niệm về thần linh và vũ trụ trong văn hóa Champa.
