Tên hiện vật: Đôi rồng đá thành bậc đình Trích Sài
Niên đại: Thế kỷ XV
Chất liệu: Đá
Số lượng: 02 tượng
Loại hình: Điêu khắc đá, tượng rồng thành bậc
Đơn vị lưu giữ: Đình Trích Sài, phường Bưởi, quận Tây Hồ, Hà Nội
Xếp hạng: Bảo vật quốc gia, công nhận năm 2024
Giới thiệu bảo vật
Đôi rồng đá thành bậc đình Trích Sài được đặt tại bậc tam cấp ở lối lên giữa sân đình, là những tác phẩm điêu khắc đá tiêu biểu mang phong cách nghệ thuật thế kỷ XV. Theo tư liệu văn bia Thần từ phụng sự điền bi, khắc niên hiệu Vĩnh Tộ thứ năm (1623), đình Trích Sài được xây dựng năm 1612. Trải qua nhiều biến thiên lịch sử, đôi rồng đá là một trong những hiện vật hiếm hoi tại di tích còn lưu giữ dấu ấn nghệ thuật của thế kỷ XV.
Bảo vật gồm hai phiến đá liền khối hình thang, phần trên chạm khắc hình rồng và mây, phần bệ phía dưới để trơn. Hai tượng được tạo tác thủ công, có bố cục đối xứng nhưng không hoàn toàn đồng nhất về kích thước và chi tiết trang trí, thể hiện đặc trưng của nghệ thuật điêu khắc dân gian. Hai con rồng đều trong tư thế vận động từ trên xuống dưới theo chiều dọc thành bậc. Đầu rồng ngẩng cao, trán dô, má hóp, mũi sư tử, mắt tròn, tai thú, sừng dài có chạc giống sừng hươu. Miệng rộng ngậm ngọc, lưỡi ngắn, nanh nhọn; râu mép uốn lượn từ mắt về phía sau. Thân rồng mập khỏe, uốn thành năm khúc hình sin, không chạm vảy mà tạo điểm nhấn bằng các đường chỉ nổi. Dọc sống lưng là hàng vây nhọn tương ứng với từng khúc uốn, phía dưới bụng trang trí các dải mây xoắn ốc. Bốn chân rồng to khỏe, các ngón có nhiều đốt và móng sắc nhọn. Đáng chú ý, chân trước của tượng rồng bên phải vươn lên nắm râu, ba chân còn lại gấp khuỷu, đạp vào mây, tạo cảm giác chuyển động mạnh mẽ.
Qua thời gian, đôi rồng đá đã bị phong hóa, một số vây nhọn trên lưng bị sứt mẻ và được gia cố bằng vôi vữa; tượng rồng bên trái bị mất một phần đầu răng nanh. Dù vậy, các chi tiết tạo hình cơ bản vẫn được bảo tồn, góp phần thể hiện diện mạo nghệ thuật điêu khắc đá truyền thống.
Giá trị tiêu biểu
Đôi rồng đá thành bậc đình Trích Sài có giá trị nổi bật về lịch sử, văn hóa và nghệ thuật. So với các tượng rồng đá tại những di tích cung điện, thành quách như điện Kính Thiên thuộc Hoàng thành Thăng Long hay đền Thượng ở Cổ Loa, đôi rồng đá đình Trích Sài mang phong cách tạo hình mộc mạc, đường nét cách điệu và hoa văn giản dị, đậm sắc thái nghệ thuật dân gian. Sự kết hợp giữa tượng tròn và phù điêu tạo nên hình thức biểu đạt sinh động, đồng thời phản ánh đặc điểm của nghệ thuật điêu khắc đá trong không gian tín ngưỡng làng xã.
Về ý nghĩa biểu tượng, hình tượng rồng gắn với quan niệm cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu của cư dân nông nghiệp trồng lúa nước. Đôi rồng đá còn gắn với việc tôn vinh công đức Thành hoàng làng Mục Thận, vị thần được dân gian truyền tụng có công cứu vua Lý Nhân Tông trong một lần nhà vua du ngoạn Hồ Tây. Qua đó, bảo vật phản ánh sự đan xen giữa tín ngưỡng dân gian, truyền thuyết và ký ức lịch sử trong đời sống văn hóa cộng đồng.
