Niên đại: Thế kỷ XVIII
Chất liệu: Đá xanh tự nhiên (đá phiến nguyên khối và đá khối đục đẽo)
Kích thước: Cầu gồm 9 nhịp trụ; mặt cầu rộng, được ghép từ hơn 40 phiến đá xanh lớn xếp thành 4 hàng trải dài bắc qua sông Nguyệt Đức
Loại hình: Cầu đá dân gian
Nơi phát hiện: Làng Nôm, xã Đại Đồng, huyện Văn Lâm, tỉnh Hưng Yên
Đơn vị lưu giữ: Cộng đồng dân cư làng Nôm và chính quyền địa phương quản lý
Giới thiệu hiện vật
Cầu đá làng Nôm là công trình giao thông cổ bằng đá xanh gần 300 năm tuổi, vắt qua dòng sông Nguyệt Đức dẫn vào quần thể làng cổ và chùa Nôm. Cầu gồm 9 nhịp vững chãi với kết cấu dầm, trụ hoàn toàn bằng đá xanh tự nhiên liên kết mộng khít khao, được tôn vinh là một trong những cây cầu đá cổ quy mô, kiên cố và thẩm mỹ bậc nhất còn nguyên vẹn ở vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Về tạo hình kiến trúc, mặt cầu được ghép phẳng phiu từ hơn bốn mươi phiến đá xanh khổ lớn chia thành bốn hàng dọc song song. Nâng đỡ toàn bộ lòng cầu là hệ thống chín trụ đá nguyên khối cắm sâu xuống đáy sông; hai bên đầu mỗi dầm trụ đều được các nghệ nhân dân gian đục chạm tinh xảo đề tài rồng hóa mây (vân long), tạo thành mười tám đầu rồng đá chầu ra các hướng, gợi hình tượng một con cự long nhiều đầu đang choãi chân gồng mình vượt sóng giữ cho nhịp cầu thông suốt.
Điêu khắc rồng trên các mố trụ cầu vừa mang tính ước lệ dân gian thời Lê – Nguyễn, vừa phảng phất vẻ uy nghiêm linh thiêng với chức năng phong thủy trấn thủy, trấn khẩu bảo hộ cuộc sống xóm làng. Dù đã trải qua hàng trăm năm chịu tải trọng, dãi dầu mưa lũ và chằng chịt những vết nứt phong hóa tự nhiên, từng khối đá chạm vẫn toát lên sự đĩnh đạc, mộc mạc và chuẩn mực của kỹ nghệ ghép đá truyền thống xứ Bắc.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là chứng tích giao thương vật chất phản ánh đời sống sinh hoạt, văn hóa làng xã và hệ thống giao thông thủy – bộ sầm uất của vùng đất cổ Hải Dương – Hưng Yên xưa; ghi dấu sự đóng góp to lớn của các bậc tiền nhân, nhân dân và các nhà hảo tâm trong phong trào hưng công cầu đường dân sinh thế kỷ XVIII.
Giá trị văn hóa: Mang giá trị tâm linh sâu sắc trong tín ngưỡng dân gian Bắc Bộ; hình tượng 18 đầu rồng hóa mây đóng vai trò trấn yểm tà khí, trấn thủy chế ngự dòng nước dữ, bảo vệ bình an và sự trù phú cho làng nghề đúc đồng truyền thống suốt nhiều thế kỷ thăng trầm.
Giá trị nghệ thuật: Đỉnh cao của kỹ nghệ đục đẽo, liên kết mộng đá và nghệ thuật chạm khắc đá dân gian thời Lê Trung Hưng; sự phối hợp hài hòa giữa công năng chịu lực thực tế với mỹ cảm tạo hình phong thủy biến một công trình hạ tầng dân sinh thành một tác phẩm điêu khắc ngoài trời độc đáo.
Giá trị độc đáo: Cây cầu đá 9 nhịp hiếm hoi tại châu thổ sông Hồng còn giữ nguyên vẹn công năng sử dụng lẫn cấu trúc ban đầu; hiện vật đã được số hóa 3D toàn phần với độ phân giải cao (từ mặt cầu, đáy dầm đến từng kẽ nứt phong hóa của 18 đầu rồng), mở ra mô hình bảo tồn vĩnh cửu di sản kiến trúc cổ trên không gian số trước nguy cơ biến dạng do thời gian và tải trọng đời sống hiện đại.
Nguồn ảnh: VR3D
