Niên đại: Thế kỉ XVII-XVIII
Chất liệu: Đá xanh tự nhiên
Kích thước: Tượng tròn cỡ trung (chiều cao khoảng 0,7 – 0,9 m; dài thân khoảng 0,6 – 0,8 m)
Loại hình: Linh thú hộ vệ
Nơi phát hiện: Lăng Điền Quận công Nguyễn Huy (Điền Quận công lăng), thôn Phù Dực, xã Phù Đổng, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội
Đơn vị lưu giữ: Hậu duệ dòng họ Nguyễn Huy cùng cộng đồng dân cư thôn Phù Dực quản lý bảo tồn tại chỗ (Dữ liệu số hóa do VR3D lưu giữ)
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là pho tượng linh vật sấu đá (dạng thức biến thể của nghê chầu truyền thống) tọa lạc trang trọng tại không gian phụng thờ thuộc lăng Điền Quận công Nguyễn Huy. Nằm trong vùng đất cổ Phù Đổng giàu trầm tích lịch sử bên bờ sông Đuống, pho tượng cùng tổng thể các đồ án kiến trúc đá nơi đây là chứng tích mỹ thuật tiêu biểu cho phong cách điêu khắc lăng mộ công thần thời Lê Trung Hưng.
Tượng được tạc ở tư thế ngồi chầu mực thước với bộ khung hình học vững chãi, hai chân trước trụ thẳng nâng ngực nở, hai chân sau co gập áp sát thân tạo thế thủ tôn nghiêm. Các đường chạm lộng, chạm nổi đặc tả hệ thống lông bờm xòe rộng thành từng búi mây lửa (vân hỏa), ức chạm yếm dải kèm lục lạc, sống lưng nổi gai vảy thoai thoải và phần đuôi cuộn tròn mềm mại vắt ngược lên hông, thể hiện kỹ nghệ đục đẽo công phu, tỉ mỉ của người thợ đá cổ truyền.
Mặc dù bề mặt pho tượng đã chịu sự xói mòn, phong hóa nặng nề do thời gian dài nằm dưới dòng chảy nước mưa từ mái dột rỏ xuống, các đường nét điêu khắc nguyên bản vẫn toát lên thần thái tinh anh và sinh động. Khối đầu sấu với mắt tròn lồi, mũi bè, khóe miệng hé lộ nanh nhọn nhưng gương mặt lại phảng phất nét hiền hòa, trung dũng, phản ánh sự chuyển hóa tài tình giữa uy lực của linh thú hộ vệ cõi âm và nét mộc mạc, gần gũi trong tâm thức dân gian xứ Bắc.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật điêu khắc đá gốc gắn liền với mộ phần và nhà thờ Điền Quận công Nguyễn Huy – một bậc hào kiệt, võ tướng có nhiều công trạng thời Lê Trung Hưng; phản ánh sinh động thiết chế tang ma, lăng tẩm và tục lệ tôn vinh công thần của triều đình phong kiến Bắc Hà.
Giá trị văn hóa: Minh chứng cho sự kế thừa và giao thoa biểu tượng giữa hình tượng sấu đá thời Lý – Trần với con nghê thời Lê trong tín ngưỡng dân gian; đóng vai trò linh vật trấn trạch, xua đuổi tà khí, bảo vệ sự thanh tịnh và gìn giữ linh khí cho nơi an nghỉ của bậc công thần khai quốc.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện trình độ tạo tác đá tinh xảo của nghệ nhân vùng Kinh Bắc thế kỷ XVII – XVIII; nghệ thuật chạm nổi khối vừa dứt khoát, khỏe khoắn, vừa giàu nhịp điệu mềm mại, làm mềm đi vẻ thô cứng của đá núi tự nhiên.
Giá trị độc đáo: Mang dấu ấn đặc trưng của dạng thức sấu/nghê lăng mộ vùng châu thổ sông Hồng đang đứng trước nguy cơ xuống cấp, mòn mờ do tác động của khí hậu và nước mưa; hiện vật đã được số hóa 3D toàn diện với độ phân giải siêu nét (ghi lại tường tận từng vết nứt, mảng xói mòn và chi tiết hoa văn ngóc ngách), phục vụ đắc lực cho công tác bảo tồn vĩnh cửu trên không gian số và phục dựng di sản văn hóa Việt Nam.
Nguồn ảnh: VR3D
