Niên đại: Thời Lê Trung Hưng (khoảng thế kỷ XVII – thế kỷ XVIII)
Chất liệu: Gỗ mít, chạm lộng kênh bong nhiều lớp, bề mặt sơn son thếp vàng lộng lẫy
Kích thước: Cấu kiện điêu khắc trang trí có chiều dài khoảng 0,7 – 0,9 m; chiều cao khoảng 0,4 – 0,55 m; độ dày kênh bong nổi khối khoảng 0,15 – 0,25 m)
Loại hình: Phù điêu gỗ sơn thếp chạm lộng
Nơi phát hiện: Đền Độc Bộ, xã Yên Nhân, huyện Ý Yên, tỉnh Nam Định
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng tỉnh Nam Định
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là mảng phù điêu gỗ chạm nổi hình tượng linh vật nghê, vốn là một cấu kiện trang trí kiến trúc liên kết lực (kẻ/cốn/bẩy) được bóc tách từ di tích lịch sử Đền Độc Bộ – ngôi đền thiêng án ngữ ngã ba sông Đáy và sông Đào. Mang đặc trưng nghệ thuật điêu khắc gỗ đình đền thời Lê Trung Hưng, hiện vật hiện được bảo quản và trưng bày trang trọng tại Bảo tàng tỉnh Nam Định như một tác phẩm mỹ thuật cổ độc lập có giá trị tạo hình xuất sắc.
Tác phẩm thể hiện kỹ nghệ đục chạm đạt đến đỉnh cao với kỹ thuật chạm lộng, chạm kênh bong tách lớp hoàn toàn khỏi phông nền. Hình tượng con nghê được khắc họa trong tư thế vận động mềm mại mà dũng mãnh: thân hình uốn lượn, các chân giương móng bám chặt lấy cành hoa lá hóa rồng, lông bờm và dải đuôi dài xoắn xuýt thành những cuộn mây lửa bay bổng đan cài đa tầng, tạo nên độ sâu trường ảnh và không gian ba chiều sống động trên cùng một khối gỗ mít nguyên bản.
Thần thái linh vật toát lên vẻ hoan hỉ, tinh anh và đậm đặc chất dân gian: mắt tròn lồi sinh động, miệng hé mở ngậm ngọc báu hoặc cành cúc dây, các nếp gấp cơ thể được đục gọt dứt khoát, thanh thoát. Toàn bộ bề mặt được phủ lớp sơn son thếp vàng truyền thống lộng lẫy; sự phản quang lấp lánh của quỳ vàng kết hợp với độ kênh bong ngóc ngách hiểm hóc tạo nên hiệu ứng thị giác huyền ảo, đồng thời là thách thức cực đại đối với các thiết bị đo quét quang học khi số hóa di sản.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật kiến trúc gốc phản ánh giai đoạn xây dựng và tu tạo huy hoàng của Đền Độc Bộ – trung tâm tín ngưỡng thủy thần trọng yếu gắn liền với lịch sử trị thủy, khai hoang và giao thương đường thủy sầm uất vùng hạ lưu sông Đáy suốt thời Lê – Nguyễn.
Giá trị văn hóa: Minh chứng cho sự thăng hoa của biểu tượng nghê thuần Việt trong không gian thờ tự dân gian; hiện thân của linh thú hộ pháp, trấn trạch trừ tà, mang lại sự bình an và trù phú cho cư dân vùng châu thổ ven biển Bắc Bộ.
Giá trị nghệ thuật: Đỉnh cao của nghệ thuật chạm khắc gỗ cổ truyền Việt Nam thế kỷ XVII – XVIII; sự điêu luyện trong việc làm chủ kỹ thuật đục kênh bong nhiều tầng lớp và nghệ thuật sơn son thếp vàng đã biến một cấu kiện chịu lực thô mộc thành kiệt tác điêu khắc trang trí tinh xảo, giàu tính biểu cảm và nhịp điệu.
Giá trị độc đáo: Hiện vật có đặc tính bề mặt phức tạp bậc nhất đối với công tác số hóa (vừa phản quang do thếp vàng, vừa có độ khoét sâu kênh bong đa tầng ngóc ngách); việc số hóa 3D thành công với độ phân giải siêu nét mở ra giải pháp bảo tồn số chuẩn xác, cho phép công chúng trải nghiệm, tương tác đa chiều toàn bộ cấu trúc tác phẩm trên trình duyệt di động mà không cần cài đặt ứng dụng phức tạp.
Nguồn ảnh: VR3D
