Niên đại: Thời Nguyễn (khoảng thế kỷ XIX – đầu thế kỷ XX)
Chất liệu: Tranh vẽ trên lụa cổ bồi giấy
Kích thước: Tranh trục đứng khổ lớn; chiều cao khoảng 1,60 – 1,80 m; chiều rộng khoảng 0,90 – 1,10 m
Loại hình: Hội họa truyền thống
Nơi phát hiện: Chùa Nhạ Phúc (Nhạ Phúc tự), xã Quang Hưng, huyện Phù Cừ, tỉnh Hưng Yên
Đơn vị lưu giữ: Ban Quản lý Di tích Chùa Nhạ Phúc
Giới thiệu hiện vật
Hiện vật là bức tranh cổ khổ lớn còn sót lại duy nhất trong bộ tranh đôi “Thập Điện Diêm Vương” (mỗi bức họa 5 điện quan) từng ngự tại không gian thờ vong/nhà thờ Tổ của ngôi cổ tự Nhạ Phúc. Bộ tranh vốn là cấu kiện linh thiêng quan trọng trong các đại lễ Thủy Lục Chay đàn và lễ cầu siêu giải oan bạt độ của Phật giáo vùng châu thổ Bắc Bộ, trước khi một nửa của bộ tác phẩm bị đánh cắp và thất lạc ra bên ngoài.
Về bố cục tạo hình, bức tranh được phân tầng rành mạch theo trật tự đồ án Thập Điện Diêm La truyền thống: phần trên cùng là tòa phán xét uy nghiêm của các vị Minh Vương ngự long ngai, đầu đội mũ bình thiên, hai bên có Phán quan ghi sổ sinh tử và Dạ xoa, Ngưu đầu Mã diện đứng túc trực phụng lệnh; phần bên dưới mô tả chi tiết, sinh động các cửa ngục, cầu Nại Hà cùng diễn biến trừng phạt tội đồ theo luật nhân quả báo ứng qua các hình phạt đặc trưng của từng điện quan.
Bút pháp hội họa mang tính hàn lâm mẫu mực kết hợp mỹ cảm dân gian thời Nguyễn: nét vẽ mực nho (bạch miêu) mảnh như sợi tơ mà đanh chắc, sắc sảo; màu sắc sử dụng hệ màu khoáng tự nhiên (khoáng chất nghiền thủ công như son tàu, điệp, chàm, vàng quỳ) tạo nên sắc độ trầm ấm, thâm nghiêm mà không bị phai nhạt theo thời gian. Từng biểu cảm trên gương mặt nghiêm nghị, công minh của Diêm Vương cho đến thần thái thống khổ, sám hối của vong hồn phạm tội đều được người họa sĩ cổ miêu tả chân thực, sinh động đến từng chi tiết nhỏ.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Là hiện vật hội họa tôn giáo gốc phản ánh sinh động đời sống tín ngưỡng, phong tục hành lễ Thủy Lục và tư tưởng luân hồi nghiệp báo của xã hội Việt Nam thời Nguyễn; minh chứng cho sự tồn tại và phát triển của các xưởng vẽ tranh thờ cổ truyền vùng đồng bằng sông Hồng.
Giá trị văn hóa: Thể hiện trọn vẹn sự dung hợp giữa Phật giáo và Đạo giáo trong văn hóa tâm linh Đại Việt; thông qua hình tượng Thập Điện Diêm Vương răn đe điều ác, khuyến khích điều thiện, bức tranh đóng vai trò giáo hóa đạo đức nhân sinh sâu sắc, hướng con người sống hướng thiện và giữ gìn luân thường đạo lý xã hội.
Giá trị nghệ thuật: Đại diện tiêu biểu cho nghệ thuật vẽ tranh thờ bằng màu khoáng trên lụa cổ truyền Việt Nam; kỹ thuật phối màu đa sắc bền bỉ qua hàng thế kỷ, bố cục phân lớp không gian đa tầng chặt chẽ cùng nghệ thuật vờn nét tinh vi khẳng định tài năng bậc thầy của các nghệ nhân hội họa cổ xưa.
Giá trị độc đáo: Nửa còn lại độc bản vô giá của bộ tranh đôi Thập Điện sau vụ mất trộm cổ vật đau lòng tại chùa Nhạ Phúc; việc số hóa 3D và công bố hình ảnh độ phân giải cao trên không gian mạng không chỉ phục vụ nghiên cứu, lưu giữ vĩnh viễn dữ liệu di sản mà còn là nguồn tư liệu định danh cốt lõi để cộng đồng số quốc tế và các cơ quan bảo tồn truy vết, nhận diện và tìm kiếm bức tranh đã mất đang bị lưu lạc.
Nguồn ảnh: VR3D
