Niên đại: Thế kỷ XVII–XVIII, thời Lê Trung hưng
Chất liệu: Giấy, màu vẽ truyền thống
Kích thước: Chưa xác định
Loại hình: Tranh dân gian, tranh thờ
Nơi phát hiện: Đền Độc Lôi, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An
Đơn vị lưu giữ: Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, Hà Nội
Giới thiệu hiện vật
Ngoại quốc đồ là tác phẩm thuộc sưu tập tranh giấy thời Lê Trung hưng, được sưu tầm tại đền Độc Lôi, huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An vào năm 1959. Đây là một trong những đề tài thuộc sưu tập tranh thờ gồm 12 bức, bên cạnh các tác phẩm như Giảng học đồ, Tam quốc chí, Tây du ký và Ngựa hồng – Ngựa bạch. Sưu tập phản ánh sự phong phú của nghệ thuật hội họa dân gian và đời sống tín ngưỡng Việt Nam trong các thế kỷ XVII–XVIII.
Về nội dung, tên gọi Ngoại quốc đồ gợi đến chủ đề các nước hoặc những cộng đồng ngoài lãnh thổ Đại Việt. Tác phẩm là nguồn tư liệu có thể góp phần tìm hiểu cách người Việt thời kỳ này hình dung và biểu đạt thế giới bên ngoài thông qua nghệ thuật tạo hình. Tuy nhiên, việc xác định cụ thể các nhân vật, quốc gia hay ý nghĩa của từng chi tiết cần căn cứ vào hình ảnh hiện vật và nghiên cứu chuyên sâu.
Về nghệ thuật, tranh được thể hiện trên giấy bằng màu vẽ truyền thống, thuộc dòng tranh dân gian có chức năng gắn với không gian tín ngưỡng. Cùng với các tác phẩm khác trong sưu tập đền Độc Lôi, Ngoại quốc đồ góp phần phản ánh kỹ thuật sử dụng màu sắc và khả năng tạo hình của nghệ nhân Việt Nam thời Lê Trung hưng. Theo Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, màu sắc của sưu tập phần lớn có nguồn gốc từ thảo mộc tự nhiên.
Giá trị tiêu biểu
Giá trị lịch sử: Cung cấp tư liệu về nghệ thuật hội họa trên giấy thời Lê Trung hưng, đồng thời góp phần nghiên cứu nhận thức của người Việt truyền thống về thế giới bên ngoài. Nguồn gốc sưu tầm tại đền Độc Lôi năm 1959 cũng làm rõ hành trình bảo tồn và lưu giữ tranh dân gian cổ.
Giá trị văn hóa: Phản ánh sự phong phú trong đề tài của hội họa truyền thống, bên cạnh các nội dung về tín ngưỡng, lịch sử và văn học. Tác phẩm gợi mở hướng nghiên cứu về giao lưu văn hóa và cách cộng đồng Đại Việt hình dung những vùng đất, con người ngoài lãnh thổ.
Giá trị nghệ thuật: Thể hiện nghệ thuật sử dụng màu vẽ trên giấy và ngôn ngữ tạo hình của tranh dân gian thế kỷ XVII–XVIII. Tác phẩm góp phần làm sáng tỏ đặc điểm chất liệu, màu sắc và phong cách hội họa trong sưu tập tranh thờ thời Lê Trung hưng.
Giá trị độc đáo: Nằm ở chủ đề Ngoại quốc đồ trong một sưu tập tranh có nội dung đa dạng, kết hợp các đề tài tín ngưỡng, lịch sử và văn học. Sự hiện diện của tác phẩm mở rộng khả năng tiếp cận tranh dân gian cổ không chỉ từ phương diện thờ tự mà còn từ lịch sử nhận thức và giao lưu văn hóa.
Nguồn ảnh: Sưu tầm.
