Vị trí
Chùa Am Các nằm trên lưng chừng núi Am Các (từ chân núi lên đến chùa khoảng 3km) – một dãy núi có thế núi nhọn cong gồm 9 ngọn cao chót vót ở về phía tây bắc của xã Định Hải, huyện Tĩnh Gia, tỉnh Thanh Hóa.
Trước đây, vị trí này gần con đường giao thông đường bộ quan trọng nối liền vùng đất phía bắc Thanh Hóa với vùng đất phía nam thuộc địa bàn hai tỉnh Nghệ An – Hà Tĩnh. Chính vì thế mà dưới thời Lý – Trần và đến thời Lê Trung Hưng, nhân dân xã Yên Thái đã chú tâm xây dựng ngôi chùa Am Các thành một trung tâm tôn giáo lớn, một cơ sở quan trọng của việc thờ Đạo Phật ở đây. Điều kiện đó đã tạo nên những điều kiện thuận lợi để chùa Am Các tồn tại và phát triển qua nhiều thế kỷ, đáp ứng được nhu cầu tín ngưỡng của nhân dân.
Dấu tích kiến trúc xây dựng
Chùa ban đầu được xây dựng có quy mô nhỏ hẹp, sau này dần dần được mở mang xây dựng có quy mô to lớn vào thời Lê Trung hưng trong các thế kỷ XVI – XVII. Những hiện vật liên quan đến chùa như tượng pháp, đồ thờ đã bị mai một đi nhiều. Mặc dù vậy, những hiện vật còn lưu giữ trên nền móng của chùa trước đây như chân tảng, bệ thờ, tượng Phật, gạch, ngói… cho thấy các di vật này liên quan đến một công trình kiến trúc Phật giáo, và hiện nay nó đã và đang trở thành một điểm hành hương về cõi Phật của du khách bốn phương.
- Vết tích dải móng bó nền Nhà Tam Bảo: kích thước chiều dài 14m, chiều rộng 13,3m có cấu trúc hình chữ Đinh (J) gồm nhà Tiền đường (Bái đường) và Hậu cung.
- Vết tích dải móng bó nền Nhà thờ Mẫu: có kích thước chiều dài 8m, chiều rộng 13,3m nằm ở bên tả chính điện.
- Vết tích dải nền móng Nhà Tổ: có kích thước chiều dài 8,5m, chiều rộng 5,1m có cấu trúc hình chữ Đinh (J)
- Mộ: Theo người dân địa phương thì ở nền sân chùa còn dấu vết của hai ngôi mộ gồm ngôi mộ bên tả và ngôi mộ bên hữu.
- Ao chùa: Dấu vết của ao chùa hiện còn khá rõ nét, có kích thước chiều dài 30m, chiều rộng 20m, sâu 3m, xung quanh được kè bằng lớp đá hộc.
Hiện vật
Trải qua thời gian dài, chắc chắn nhiều hiện vật của chùa Am Các đã bị thất lạc hoặc hủy hoại. Mặc dù vậy, trên móng của chùa cũng còn lưu giữ được nhiều loại hình hiện vật với chất liệu khác nhau. Những hiện vật còn lại như chân tảng đá hoa sen, bệ đá hoa sen mang phong cách thời Lý – Trần nhưng được tiếp tục ở thời Lê. Tượng Phật, ngói lợp thời Lê Trung Hưng là những di vật góp tư liệu vật chất khách quan, phản ánh sự ra đời và phát triển của chùa Am Các qua các giai đoạn lịch sử.
Giá trị
Dấu vết của công trình cùng những di vật còn lại đến ngày hôm nay là một bằng chứng hiển nhiên, là sự khẳng định sự thật lịch sử phát triển của chùa Am Các trong dòng chảy lịch sử Phật giáo Việt Nam. Cùng với thảm thực vật xanh trên núi Am Các, hồ Hao Hao dưới chân núi, cho thấy vị trí chùa Am Các là một điểm dừng chân lý tưởng, một địa điểm có vị thế quan trọng về tâm linh nằm trong quần thể thiên nhiên đặc sắc và thơ mộng ở vùng đất phía nam Thanh Hóa, cần được trùng tu, tôn tạo để bảo tồn và phát huy giá trị.
Trích theo cuốn Chùa xứ Thanh Tập III – Tác giả Đại Đức THÍCH TÂM ĐỨC – Xuất bản năm 2016
____________________________
Tiếng Anh (English)
The Am Cac Pagoda is located on the Am Cac mountain range in Dinh Hai commune, Tinh Gia district, Thanh Hoa province, about 3km away from a major road. Built since the Ly – Tran period and developed during the Le Trung Hung period, the pagoda has become a major religious center and an important pilgrimage site. Despite much deterioration, architectural traces such as foundations, altars, and Buddha statues remain, proving the existence and development of the pagoda through various periods. Remaining artifacts such as Buddha statues and roof tiles from the Le Trung Hung period are material evidence of the historical development of the pagoda. The location of Am Cac Pagoda, along with the surrounding nature, forms an ideal spiritual stopping point of great value, needing preservation and development.
Tiếng Trung (Chinese)
安格寺坐落在安格山脉的顶部，位于Thanh Hoa省的Tinh Gia区Dinh Hai社区，距离一条主要道路约3公里。从李-陈时期开始建造，并在黎忠雄时期发展，该寺已成为重要的宗教中心和重要的朝圣地。尽管有很多损坏，但建筑遗迹如基础、祭坛和佛像仍然存在，证明了寺庙通过各个时期的存在和发展。剩下的文物，如黎忠雄时期的佛像和屋顶瓦片，是寺庙历史发展的物质证据。安格寺的位置，以及周围的自然环境，形成了一个具有重要精神价值的理想停留点，需要得到保护和发展。
Tiếng Pháp (French)
La Pagode Am Cac est située sur la chaîne de montagnes Am Cac dans la commune de Dinh Hai, district de Tinh Gia, province de Thanh Hoa, à environ 3 km d’une route principale. Construite depuis la période Ly – Tran et développée pendant la période Le Trung Hung, la pagode est devenue un centre religieux majeur et un site de pèlerinage important. Malgré de nombreux dommages, des traces architecturales telles que des fondations, des autels et des statues de Bouddha subsistent, prouvant l’existence et le développement de la pagode à travers différentes périodes. Les artefacts restants tels que les statues de Bouddha et les tuiles de toit de la période Le Trung Hung sont des preuves matérielles du développement historique de la pagode. L’emplacement de la Pagode Am Cac, avec la nature environnante, forme un point d’arrêt spirituel idéal d’une grande valeur, nécessitant une préservation et un développement.
