Tên gọi và vị trí địa lý
Nằm cách trung tâm thành phố Nam Định khoảng 37km, huyện Hải Hậu là vùng đất “địa linh nhân kiệt”, nơi hội tụ hơn 500 di tích văn hóa lịch sử, trong đó có nhiều đền, chùa, phủ, nhà thờ dòng họ và nhà thờ Công giáo có giá trị nghệ thuật và tâm linh cao. Trong đó, chùa xã Hạ thuộc cụm di tích Đền – Chùa xã Hạ đã được Nhà nước xếp hạng năm 1995.
Chùa xã Hạ, còn gọi là chùa Anh Quang (tên chữ: Anh Quang tự) được xây dựng ở phía Bắc cầu Đông Cường, tọa lạc tại Tổ dân phố 21, thị trấn Yên Định (trước đây là xã Hải Bắc).
Lịch sử và nhân vật
Theo bài viết Đền – Chùa xã Hạ, chùa được khởi dựng vào năm Minh Mệnh thứ 4 (1823), với tên chữ là “Anh Quang tự”:
Xã Hạ còn có tên là Quần Anh Hạ. Quần Phương Hạ vốn xưa kia thuộc đất Quần Anh – Cái nôi của công cuộc khai hoang lấn biển, từ hơn 5 thế kỷ trước. Cùng với việc mở mang đất đai, phát triển sản xuất, các tổ khai sáng còn xây dựng đền, chùa để chăm lo tới đời sống tinh thần và tín ngưỡng của nhân dân. Theo một số văn bia còn lưu giữ được tại di tích, thì từ triều vua Minh Mệnh năm thứ 4 (1823) chùa xã Hạ được xây dựng với tên chữ là “Anh Quang tự” (chùa Anh Quang).(1)
Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ, nhà chùa cùng tăng ni, phật tử và nhân dân địa phương đã đóng góp nhiều sức người, sức của cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, bảo vệ Tổ quốc. Chùa trở thành nơi nuôi giấu cán bộ, che chở lực lượng cách mạng, đồng thời là điểm tựa tinh thần, hun đúc lòng yêu nước cho các thế hệ con em trong vùng.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa Anh Quang là một công trình kiến trúc quy mô, tuy đã sửa nhiều lần nhưng vẫn bảo lưu được đường nét, phong cách nghệ thuật cổ truyền của dân tộc. Chùa được xây dựng theo bố cục truyền thống “nội công, ngoại quốc” đặc trưng của chùa Việt Nam vùng đồng bằng Bắc Bộ. Khu vực thờ chính của chùa Anh Quang được thiết kế kiểu chữ công, có tất cả 15 gian bao gồm: tam quan, bái đường, tam bảo, thượng điện, và gác chuông, bố trí cân đối, hài hòa trong một khuôn viên rộng thoáng.
Điểm nhấn nổi bật là tòa bái đường 5 gian, mái chồng diêm hai tầng uốn cong mềm mại, lợp ngói nam truyền thống, mang đậm phong cách kiến trúc thời Hậu Lê thế kỷ XVIII. Các vì kèo, cột lim và hệ thống xà ngang đều được chạm khắc tinh xảo với họa tiết tứ linh, tứ quý, kết hợp hoa văn lá lật, rồng cuốn thủy, mang lại vẻ uy nghiêm và sống động cho không gian thờ tự.
Phía trước là tam quan ba tầng mái cong, trang trí long – ly – quy – phượng, dẫn lối vào sân chùa rộng, lát gạch chỉ, bao quanh bởi cây xanh và hồ nước tạo nên không gian thanh tịnh, linh thiêng. Bên trái sân chùa là tháp mộ xây bằng gạch Bát Tràng với kỹ thuật trang trí truyền thống.
Phía sau chùa là gác chuông cổ được dựng từ năm Minh Mệnh thứ 8 (1827), cao ba tầng, kết cấu chắc chắn. Trên gác treo quả chuông đồng đúc cùng năm, khắc họa tiết tứ linh, hoa văn cổ kính, vừa là pháp khí, vừa là cổ vật quý giá minh chứng cho bề dày lịch sử của chùa.
Phía sau thượng điện là gác chuông được xây dựng trong hai năm 1834 và 1835.(2)
Toàn thể cảnh quan chùa Xã Hạ không chỉ phản ánh tay nghề kiến trúc, mỹ thuật truyền thống, mà còn hàm chứa chiều sâu văn hóa tâm linh, góp phần làm nên bản sắc di sản của vùng đất Hải Hậu.
Hiện vật
Chùa Xã Hạ (Anh Quang tự) là nơi lưu giữ nhiều hiện vật quý giá, phản ánh chiều sâu văn hóa, mỹ thuật và tín ngưỡng Phật giáo của cư dân vùng duyên hải châu thổ Bắc Bộ.
Ngôi chùa hiện còn bảo tồn được hệ thống tượng pháp khá phong phú, chạm khắc nghệ thuật, sơn thếp lộng lẫy, tiêu biểu là các pho Tam thế, Phật bà, Thích Ca, Cửu Long v.v… Các câu đối, đại tự, cửa võng cũng được chạm khắc công phu, nội dung phong phú ca ngợi cảnh đẹp chốn cửa thiền.
Ngoài ra chùa Anh Quang còn nhiều văn bia ghi lại việc dựng chùa, ghi tên những người đóng góp tiền của, công đức. Đặc biệt trên gác chuông còn giữ được quả chuông đúc từ đời vua Minh Mệnh năm thứ 8 (1827). Chuông có đường kính 0,60m; cao 0,90m với dáng đẹp, chạm khắc đề tài tứ linh và trang trí nhiều họa tiết với đường nét nhấn tỉa mạch lạc.
Sự kiện và lễ hội
Lễ hội truyền thống của chùa Xã Hạ thường được tổ chức vào ngày mùng 4 và mùng 5 tháng 3 âm lịch, kết hợp giữa lễ Phật giáo tại chùa Anh Quang và nghi lễ thờ Thành hoàng tại đền bên cạnh. Đây là dịp người dân tưởng nhớ các bậc tiền nhân khai hoang lập ấp, các vị tổ sư và những người có công gìn giữ ngôi chùa qua các thời kỳ.
Ngoài lễ hội truyền thống, chùa Xã Hạ còn tổ chức các ngày lễ lớn của Phật giáo như:
- Lễ Phật Đản (15/4 âm lịch): Dâng hoa, tắm Phật, tụng kinh cầu an.
- Lễ Vu Lan (15/7 âm lịch): Cầu siêu, báo hiếu cha mẹ tổ tiên.
- Lễ vía Quan Âm, Dược Sư, A Di Đà… theo lịch Phật giáo Bắc tông.
Chú thích
- Di tích lịch sử – văn hóa tỉnh Nam Định, Đền – Chùa xã Hạ, Báo điện tử Nam Định – website https://baonamdinh.vn/channel/ , 15/04/2014.
- Di tích lịch sử – văn hóa tỉnh Nam Định, Đền – Chùa xã Hạ, Báo điện tử Nam Định, 15/04/2014.
Tham khảo
- Di tích lịch sử – văn hóa tỉnh Nam Định (2014), Đền – Chùa xã Hạ, Báo điện tử Nam Định – website https://baonamdinh.vn/.
- TT Thích Tâm Vượng (2012), Lịch sử Phật giáo tỉnh Nam Định, Nxb Tôn Giáo.
_______________
Các ngôn ngữ khác
1. English
Name and Geographical Location
Located about 37 km from the center of Nam Dinh City, Hai Hau District is a “sacred land of eminent people,” home to over 500 historical and cultural relics, including temples, pagodas, palaces, clan ancestral halls, and Catholic churches of great artistic and spiritual value.
Among them, Xa Ha Pagoda, part of the Xa Ha Temple–Pagoda complex, was officially recognized as a National Cultural and Historical Site in 1995.
Xa Ha Pagoda, also called Anh Quang Pagoda (Anh Quang Tu), stands north of the Dong Cuong Bridge, in Residential Group 21, Yen Dinh Town (formerly Hai Bac Commune).
History and Figures
According to inscriptions and local chronicles, Anh Quang Pagoda was first constructed in the 4th year of Emperor Minh Mang’s reign (1823), bearing the temple name Anh Quang Tu (“Temple of Luminous Virtue”).
The ancient village of Quan Anh Ha, formerly part of the reclamation zone Quan Phuong Ha, dates back over five centuries. Alongside their efforts to reclaim land from the sea, the village founders also established temples and pagodas to serve the community’s spiritual and cultural life.
During both the Resistance War against the French and the American War, monks, nuns, and local devotees contributed manpower and resources to the national liberation movement. The pagoda became a safe house for revolutionary cadres and a spiritual bastion nurturing patriotism among generations of villagers.
Architecture and Setting
Anh Quang Pagoda is a large-scale complex that, despite many restorations, retains the traditional artistry of Vietnamese Buddhist architecture.
It follows the “Noi Cong – Ngoai Quoc” (inner 工, outer 國) plan typical of northern pagodas, symbolizing harmony between the spiritual and worldly realms.
The main worship area adopts a “Cong” (工)-shaped layout with 15 compartments, comprising the triple gate (tam quan), ceremonial hall (bai duong), main sanctuary (tam bao), upper shrine (thuong dien), and bell tower (gac chuong), arranged symmetrically within a broad courtyard.
The bai duong (five bays) features two-tiered, upturned roofs of traditional nam tiles in Late Le (18th century) style.
Its ironwood pillars and beams are finely carved with Four Sacred Animals (dragon, phoenix, turtle, qilin), Four Seasons motifs, and rolling clouds, producing a majestic yet lively atmosphere.
At the entrance stands a three-tiered tam quan decorated with dragon–qilin–turtle–phoenix imagery, leading to a brick-paved courtyard shaded by trees and a pond that lends tranquility. To the left rises an ancient brick stupa built from Bat Trang ceramics, richly ornamented in traditional style.
Behind the pagoda stands the bell tower, erected in Minh Mang 8 (1827), three stories high and sturdily built. A bronze bell cast that same year—decorated with Four Sacred Animals—still hangs within, serving both ritual and historical purposes.
The upper sanctuary and bell tower were expanded further in 1834–1835, completing the architectural ensemble.
Overall, Xa Ha Pagoda embodies both artistic mastery and spiritual depth, representing the cultural heritage of Hai Hau District.
Artifacts
The pagoda preserves a rich collection of Buddhist sculptures, elaborately gilded and lacquered — including Three Buddhas (Tam The), Avalokiteśvara (Guanyin), Shakyamuni, and the Nine-Dragon Bathing Scene (Cuu Long).
Parallel scrolls, carved panels, and cua vong screens feature exquisite woodwork and poetic inscriptions extolling the serenity of the Dharma realm.
Numerous stone steles record donations and restorations. The bronze bell from Minh Mang 8 (1827) measures 0.9 m in height and 0.6 m in diameter, adorned with crisp depictions of dragons and ancient floral motifs — a precious artifact symbolizing the temple’s antiquity.
Festivals and Activities
The Xa Ha traditional festival occurs annually on the 4th–5th days of the 3rd lunar month, combining Buddhist rites at Anh Quang Pagoda with village deity worship at the adjacent temple.
It honors pioneers who reclaimed the land and founders who built and preserved the temple through the ages.
The pagoda also observes major Buddhist ceremonies:
- Vesak (15th day of 4th lunar month) — Flower offerings, Buddha bathing, peace prayers.
- Ullambana (15th day of 7th lunar month) — Memorial and filial piety ceremonies.
- Observances for Avalokiteśvara, Medicine Buddha, and Amitabha, following the Northern Mahayana calendar.
References
- Nam Dinh Online Newspaper (2014), Xa Ha Temple–Pagoda Complex, April 15, 2014.
- Thich Tam Vuong (2012), History of Buddhism in Nam Dinh Province, Religious Publishing House.
2. Français
Nom et localisation géographique
À 37 km au sud-est du centre de Nam Dinh, le district de Hai Hau est une « terre sacrée aux hommes d’exception », rassemblant plus de 500 sites historiques et culturels : temples, pagodes, sanctuaires, maisons communales, églises de clans ou catholiques d’une grande valeur artistique et spirituelle.
Parmi eux, la pagode Xa Ha, intégrée au complexe Temple–Pagode Xa Ha, fut classée site historique et culturel national en 1995.
La pagode Anh Quang (Anh Quang Tu) est située au nord du pont Dong Cuong, dans le quartier résidentiel n°21 de la ville de Yen Dinh (anciennement commune Hai Bac).
Histoire et personnages
D’après les inscriptions, la pagode fut fondée en 1823 (4e année de Minh Mang), sous le nom de « Anh Quang Tu » – « Temple de la Lumière vertueuse ».
Le village de Quan Anh Ha, centre pionnier de la reconquête des terres maritimes il y a plus de cinq siècles, vit naître cette pagode construite par les fondateurs pour la vie spirituelle des habitants.
Durant les guerres d’indépendance contre la France et les États-Unis, moines et fidèles y soutinrent activement la résistance : la pagode servit d’abri pour les cadres révolutionnaires et de foyer patriotique pour la jeunesse locale.
Architecture et cadre
Bâtie selon le plan traditionnel « intérieur Công – extérieur Quoc », typique du delta du Nord, la pagode conserve l’élégance de l’art architectural vietnamien.
Le sanctuaire principal, en forme de « Công » (工), comprend 15 travées : porte triple, salle de cérémonie, hall des Trois Joyaux, sanctuaire supérieur et clocher, harmonieusement disposés.
La salle de cérémonie (bai duong) à cinq travées porte un toit à deux niveaux courbés, tuiles traditionnelles, style post-Lê (XVIIIe siècle).
La charpente en bois de fer est sculptée de quatre animaux sacrés, fleurs des quatre saisons, nuées ondoyantes — un chef-d’œuvre d’équilibre et de vie.
Le portail triple à trois étages orné de dragon, qilin, tortue, phénix ouvre sur une cour pavée, bordée d’arbres et d’un étang, symbole de paix. À gauche s’élève une stupa en brique de Bat Trang, richement décorée.
À l’arrière, un clocher à trois niveaux construit en 1827 (Minh Mang 8) abrite une cloche de bronze du même millésime, gravée des quatre animaux célestes.
Le sanctuaire supérieur et le clocher furent agrandis en 1834–1835.
L’ensemble illustre à la fois l’artisanat architectural vietnamien et la profondeur du sentiment religieux.
Objets et reliques
La pagode conserve une statuaire bouddhique variée : Triade des Trois Bouddhas, Guanyin, Shakyamuni, Neuf Dragons, finement dorés et laqués.
Les panneaux, couplets et portes ajourées sont sculptés de poèmes et symboles louant la sérénité du Dharma.
Le clocher conserve une cloche de bronze (1827), Ø 0,60 m, h. 0,90 m, décorée de dragons et motifs floraux, précieuse relique témoin de l’histoire du site.
Fêtes et événements
La fête traditionnelle de Xa Ha a lieu les 4 et 5 du 3e mois lunaire, alliant rites bouddhiques de la pagode Anh Quang et culte du génie tutélaire au temple voisin.
S’y ajoutent les grandes fêtes bouddhiques :
- Vesak (15/4 lunaire) : bain du Bouddha, offrande de fleurs, prières pour la paix ;
- Ullambana (15/7) : office pour les ancêtres, piété filiale ;
- Journées d’Avalokiteśvara, du Bouddha de Médecine, d’Amitabha, selon le calendrier du bouddhisme du Nord.
Références
-
Nam Dinh Online (2014), « Temple–Pagode Xa Ha », 15 avril 2014.
-
Thich Tam Vuong (2012), Histoire du bouddhisme dans la province de Nam Dinh, Éd. Religieuses.
3. 中文（繁體）
名稱與地理位置
距南定市中心約 37 公里之海厚縣，素稱「地靈人傑」，擁有五百餘處歷史文化遺跡，包括寺、廟、府、宗祠及天主堂。其一為社下寺（又名英光寺），屬「社下殿寺遺址群」，1995 年列為國家級歷史文化遺跡。
英光寺位於延定鎮第二十一居民組（原海北社）東強橋北側。
歷史與人物
據碑銘與地方志載，寺建於明命四年（1823），名曰「英光寺」。
社下古稱群英下，乃越南沿海開墾之發祥地，距今五百餘年。先民拓土之餘，亦建寺廟以修心養性。
抗法、抗美戰爭時期，僧俗協力奉獻，寺為革命據點，庇護幹部，並激勵後人愛國之志。
建築與景觀
英光寺規模宏大，歷經修葺仍保留傳統藝術風貌。其佈局採「內工外國」之式，象徵天人合一。
主殿呈「工」字形，共十五間：三門、拜堂、三寶殿、上殿、鐘閣諸部分，結構對稱。
拜堂五間，雙層重檐，上覆南式瓦，具十八世紀後黎風格。木梁柱鐵力木製，雕飾四靈、四季、雲水紋，莊嚴而生動。
三門三層飛檐，飾龍麟龜鳳，前院方磚鋪地，樹影池水，環境清靜。左側有八莊磚塔，工藝精緻。
後殿之鐘閣建於明命八年（1827），三層高，懸銅鐘一口，同年鑄成，飾四靈紋。上殿與鐘閣於1834–1835 年續建。
全寺融合建築與宗教美學，展現海厚地區信仰文化。
文物
寺藏佛像豐富：三世佛、觀音、釋迦、九龍浴佛等，漆金彩繪。楹聯、匾額、門扇雕工精良，頌讚佛國清境。
寺內尚存多方石碑記捐建功德；銅鐘（1827）高 0.9 公尺、徑 0.6 公尺，刻龍紋花飾，為珍貴古器。
節慶活動
每年農曆三月初四、初五舉行「社下寺傳統祭」，結合英光寺佛教法會與旁殿城隍祭祀，以紀念拓荒先賢及護寺高僧。
另舉行：
- 佛誕（四月十五）：浴佛、獻花、祈安；
- 盂蘭盆節（七月十五）：追薦、報恩；
- 觀音、藥師、阿彌陀諸聖誕法會，遵北傳佛教曆。
參考資料
- 《南定電子報》（2014），〈社下殿寺〉，2014 年 4 月 15 日。
- 釋心旺（2012），《南定省佛教史》，宗教出版社。
