Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa bạch Vân cách TP. Bắc Ninh theo đường tỉnh lộ 284 (nay là đường 398) tuyến Bắc Giang – Cầu Gồ, đi 15 km đến thị trấn Cao Thượng. Từ Thị trấn Cao Thượng rẽ phải theo đường liên xã Cao Thượng – Tân Sỏi 3Km thì đến xã Phúc Hoà. Chùa Bạch Vân nằm cách UBND xã khoảng 1Km về phía Bắc. Đường tới di tích hầu hết được trải nhựa, bê tông hoá nên rất thuận lợi cho du khách đến tham quan di tích bằng nhiều phương tiện khác nhau như ô tô, xe máy, xe đạp đều được.
Lịch sử và nhân vật
Chùa Bạch Vân còn gọi là chùa Phúc Lễ, là một di tích Phật giáo có lịch sử lâu đời. Theo nội dung ghi trên bia đá, chùa được xây dựng từ thời Lê (thế kỷ XVII). Chùa tọa lạc ở phía sau đình làng và từ khi khởi dựng đến nay vẫn giữ nguyên vị trí cũ. Trước đây, chùa được xây dựng với quy mô khá lớn, gồm nhiều hạng mục như tiền đường, thiêu hương, thượng điện, nhà tổ, tam quan và gác chuông. Không gian xung quanh chùa là khu vườn cây với các loại như thông, phi lao, bạch đàn tạo nên cảnh quan xanh mát, yên tĩnh. Phía trước chùa còn có bia đá, cây hương đá, chuông và khánh đá, góp phần hoàn thiện không gian thờ tự.
Trải qua thời gian và chiến tranh, một số hạng mục của chùa đã bị phá hủy như nhà tổ, tam quan và gác chuông, hiện nay chỉ còn lại khu chùa chính. Từ khi xây dựng đến nay, chùa đã được tu sửa nhiều lần, trong đó đáng chú ý là các đợt trùng tu vào thời Nguyễn. Đến cuối thế kỷ XIX, một số cấu kiện nhỏ của chùa được sửa chữa. Năm 1937, chùa được lợp lại mái ngói và thay hệ thống dui mè. Đến năm 1997, tiếp tục thay thế một số cấu kiện gỗ bị hư hỏng, xây tường và bổ sung tượng thờ tại tòa tiền đường.
Theo lời kể của các cụ cao niên trong làng, vào cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX, chùa Bạch Vân từng là nơi hoạt động của các thủ lĩnh nghĩa quân như Hoàng Hoa Thám (Đề Thám). Ông cùng một số nghĩa quân thường đến chùa để chiêu mộ lực lượng chống thực dân Pháp. Trong một thời gian, Đề Thám đã cùng sư Tuế – trụ trì chùa cải trang thành người đi quyên góp. Tuy nhiên, mục đích chính là để quan sát địa hình, nắm bắt tình hình thực tế nhằm phục vụ kế hoạch kháng chiến. Khi bị quân Pháp phát hiện và vây bắt, hai người đã kịp thời rút lui lên khu đồn Hố Chuối (nay thuộc huyện Yên Thế).
Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp (1945–1954), chùa Bạch Vân tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Đây từng là nơi đóng quân của bộ đội và dân quân du kích. Hai quả chuông đồng lớn của chùa cũng được nhân dân hiến tặng để đúc đạn phục vụ kháng chiến vào năm 1946. Ngoài ra, khu vực chùa còn là nơi diễn ra Hội nghị Quân chính Khu 12 và là địa điểm sơ tán của một số cơ quan quân sự. Năm 1948, công binh xưởng của Quân khu 12 chuyển về đây để sản xuất vũ khí. Năm 1949, chi bộ xã tổ chức đại hội tại chùa. Trong giai đoạn từ 1949 đến 1951, học sinh tiểu học của hai xã Phúc Hòa và Hợp Đức cũng học tập tại đây.
Bước sang thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, chùa Bạch Vân vẫn tiếp tục được sử dụng cho các mục đích phục vụ cách mạng. Năm 1966, một trường học của Lào sơ tán về đặt trụ sở tại chùa trước khi chuyển lên Phú Thọ. Trong các năm 1967–1968, Trường Máy kéo của tỉnh cũng sơ tán về khu vực chùa. Những sự kiện này cho thấy chùa không chỉ là một cơ sở tôn giáo mà còn là địa điểm gắn liền với nhiều hoạt động lịch sử quan trọng của địa phương qua các thời kỳ.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa Bạch Vân tọa lạc trên một quả đồi có tên gọi là đồi Chùa. Chùa ngoảnh hướng Tây Nam. Phía trước chùa là ngôi đình làng. Xung quanh là vườn cây ăn quả như vải thiều, dứa… và một số cây lâu năm như thông, đại… Ngay phía trước cửa chùa là một tấm bia đá và một sân gạch sạch đẹp. Trong vườn cây bên trái chùa có hai tháp đặt xá lị của hai sư tổ từng trụ trì tại chùa.
Nhìn bao quát toàn cảnh, đây là một ngôi chùa cổ với đao cong, mái lợp ngói mũi, tường xây bằng cay vôi và gạch. Trên đỉnh mái là đôi rồng chầu và một bức đại tự ghi chữ Hán “Bạch Vân tự”. Trước khi vào chùa ta qua hệ thống cửa bức bàn, gồm có hai cửa phụ hai bên, cửa chính ở giữa. Hai gian ngoài cùng có hai cửa sổ được trổ theo kiểu hình hoa chanh. Nền chùa lát gạch vuông.
Chùa Bạch Vân hiện nay gồm tòa tiền đường nối với tòa thượng điện bằng một dải ống muống tạo bố cục kiểu chữ công. Tòa tiền đường gồm 5 gian, 2 chái, có chiều dài là 19m; rộng là 6,5m; cao nóc là 4,2m. Kết cấu vì kiểu kèo kìm, độc trụ, tiền kẻ hậu kẻ. Tòa tiền đường gồm có 6 vì, trong đó 4 vì ở giữa, mỗi vì có 4 cột (2 cột cái, 2 cột quân). Hai vì ngoài cùng sát tường hồi, mỗi vì có 5 cột (2 cột cái, 2 quân, 1 cột hiên). Về điêu khắc, tòa tiền đường rất đơn giản là các đường gờ chạy suốt. Trên thân một số cột cái có vẽ trang trí hình rồng cuốn nay còn dấu vết lưu lại song đã mờ.
Để nối với tòa thượng điện là một dải ống muống gồm 4 gian, có chiều dài là 3m; chiều rộng là 7,1m, cao nóc là 4,2m. Kết cấu vì kiểu đấu kê, kèo kìm độc trụ. Dải ống muống gồm có 5 vì mỗi vì có 4 cột: 2 cột cái, 2 cột quân đều bằng gỗ lim. Hai bên sát tường hồi ở dải ống muống được bài trí các pho tượng Diêm Vương. Mỗi bên 5 pho.
Vào trong cùng là tòa thượng điện gồm 1 gian, 2 chái. Tòa thượng điện có chiều dài là: 7,4m, chiều rộng là 9,7m, cao nóc là 4,9m. Kết cấu vì kiểu kèo kìm, độc trụ, còn hai chái làm theo kiểu cột trốn. Bốn cột cái được trang trí hình rồng cuốn nay đã mờ. Ngoài ra không có chạm khắc cầu kỳ. Trong tòa thượng điện được bố trí các pho tượng thờ như Tam Thế, A Di Đà, Đại Thế Chí, Quan Thế Âm, Ngọc Hoàng, Nam Tào, Bắc Đẩu, Quan Âm Tống Tử…
Hiện vật
Chùa Bạch Vân hiện còn một số hiện vật gồm:
Bát hương sành Thổ Hà thời Nguyễn cao 21cm, đường kính miệng 30cm, đường kính đế rộng 16cm. Trên thân có đắp nổi hình rồng chầu chữ Thọ, hình nghê, mặt hổ phù, hai quai đắp hình hai con rồng chầu cách điệu.
Bát hương sành Thổ Hà thời Nguyễn cao 22cm, đường kính miệng 30cm, đường kính đế rộng 15cm. Trên thân có đắp nổi hình rồng chầu chữ “Thọ”, hình nghê, mặt hổ phù, hai quai đắp hình hai con rồng chầu cách điệu.
Bát hương sành Thổ Hà thời Nguyễn (4 chiếc) có kích thước như nhau cao 23m, đường kính miệng 24cm, đường kính đế rộng 13cm. Đặc điểm, trên thân có đắp nổi hình rồng chầu chữ “Thọ”, hình nghê, mặt hổ phù, hai quai đắp hình hai con rồng chầu cách điệu.
Tháp (hai tháp) của hai sư từng trụ trì tại chùa Bạch Vân. Tháp số 1 được xây bằng gạch gồm ba tầng, có khắc chữ Hán “Bạch Vân tự” và tên của nhà sư là Phổ Đồng. Tháp số 2 là tháp một tầng với bốn mái như một miếu nhỏ được xây bằng gạch. Trên có ghi chữ Hán “Bạch Vân am” tức miếu Bạch Vân.
Tài liệu tham khảo
- Sở Văn hóa thể thao tỉnh Bắc Giang, 2007, lý lịch di tích chùa Bạch Vân, truy cập tại: https://drive.google.com/drive/folders/1OJlz2jm88q3zT_8GJhqH1Y29ajf-KyqI
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Bach Van Pagoda (Phuc Hoa, Bac Ninh)
Name and Geographical Location
Bach Van Pagoda is located about 15 km from Bac Ninh City along Provincial Road 284 (now Road 398) on the Bac Giang – Cau Go route, reaching Cao Thuong town. From Cao Thuong town, turning right onto the inter-communal road connecting Cao Thuong and Tan Soi for about 3 km leads to Phuc Hoa commune. The pagoda is situated approximately 1 km north of the commune People’s Committee headquarters.
Most of the roads leading to the site are asphalted or concreted, making access convenient for visitors by various means such as cars, motorbikes, or bicycles.
History and Historical Figures
Bach Van Pagoda, also known as Phuc Le Pagoda, is a long-standing Buddhist site. According to inscriptions on a stone stele, the pagoda was originally built during the Le dynasty (17th century). It is located behind the village communal house and has remained on its original site since its construction.
In the past, the pagoda was built on a relatively large scale, including multiple structures such as the front hall, incense-burning hall, main sanctuary, ancestral house, three-entrance gate, and bell tower. The surrounding area consisted of a garden with various trees such as pine, casuarina, and eucalyptus, creating a cool and tranquil landscape. In front of the pagoda were also stone steles, a stone incense altar, a bell, and a stone chime, completing the sacred space.
Over time and through the impact of war, several structures were destroyed, including the ancestral house, gate, and bell tower, leaving only the main sanctuary today. The pagoda has undergone multiple restorations, notably during the Nguyen dynasty. By the late 19th century, some structural components were repaired. In 1937, the roof tiles and supporting framework were replaced. In 1997, further repairs were carried out, including replacing damaged wooden elements, building walls, and adding statues in the front hall.
According to local elders, in the late 19th and early 20th centuries, Bach Van Pagoda served as a base for insurgent leaders such as Hoang Hoa Tham (De Tham). He and his followers came to the pagoda to recruit forces against the French colonialists. At one point, De Tham and the abbot Tue disguised themselves as alms collectors, but in reality, they were surveying the terrain and gathering information for resistance plans. When discovered by French forces, they retreated to the Ho Chuoi outpost (now in Yen The district).
During the First Indochina War (1945–1954), the pagoda continued to play an important role. It served as a station for soldiers and militia forces. Two large bronze bells of the pagoda were donated by local people in 1946 to be melted down for ammunition. The site also hosted a Military-Political Conference of Zone 12 and served as a relocation site for military agencies. In 1948, a military workshop was established there for weapon production. In 1949, the local Party cell held its congress at the pagoda, and from 1949 to 1951, primary school students from Phuc Hoa and Hop Duc communes studied there.
During the Vietnam War, the pagoda continued to be used for revolutionary purposes. In 1966, a Laotian school was relocated there before moving to Phu Tho. In 1967–1968, the provincial Tractor School was also relocated to the area. These events demonstrate that the pagoda functioned not only as a religious site but also as a location associated with significant historical activities.
Architecture and Landscape
Bach Van Pagoda is situated on a hill known as Pagoda Hill, facing southwest. In front of the pagoda stands the village communal house, while the surrounding area includes fruit gardens with lychee and pineapple trees, along with long-standing trees such as pine and frangipani. In front of the entrance lies a stone stele and a clean brick courtyard. In the garden to the left of the pagoda are two stupas containing the relics of former abbots.
From an overall perspective, the pagoda is a traditional structure with curved roof corners, tiled roofing, and walls made of lime mortar and brick. At the roof ridge are two dragons flanking a central emblem, along with a large inscription in Chinese characters reading “Bach Van Tu.” The entrance features a wooden panel door system, including a main central door and two side doors. The outer compartments have windows shaped like stylized lemon flowers. The floor is paved with square bricks.
The current layout consists of a front hall connected to the main sanctuary by a narrow linking structure (ong muong), forming a “Cong” (工)-shaped plan. The front hall has five compartments with two side wings, measuring 19 meters in length, 6.5 meters in width, and 4.2 meters in height. The structural system includes traditional wooden frames with trusses and columns. Decoration in this section is relatively simple, mainly consisting of continuous molding lines, with faint traces of dragon motifs painted on some main columns.
The connecting corridor has four compartments, measuring 3 meters in length, 7.1 meters in width, and 4.2 meters in height. Its structure uses traditional wooden construction methods. On both sides are arranged statues of the Kings of Hell, five on each side.
The innermost structure is the main sanctuary, consisting of one compartment with two side wings, measuring 7.4 meters in length, 9.7 meters in width, and 4.9 meters in height. The structure is simple, with minimal decorative carving. Inside are statues of various Buddhist figures, including the Three Buddhas of the Past, Present, and Future, Amitabha, Dai The Chi, Avalokitesvara, the Jade Emperor, Nam Tao, Bac Dau, and Quan Am Tong Tu.
Artifacts
Bach Van Pagoda preserves several valuable artifacts, including:
- Ceramic incense burners from Tho Ha village dating to the Nguyen period, with heights ranging from 21 to 23 cm and decorated with relief motifs such as dragons flanking the character “Tho” (longevity), kylins, and stylized dragon handles.
- Two stupas of former abbots: one three-tiered brick stupa inscribed “Bach Van Tu” and bearing the name Pho Dong, and another single-tiered stupa resembling a small shrine, inscribed “Bach Van Am.”
These artifacts contribute to the historical and cultural value of the pagoda.
References
- Sở Văn hóa thể thao tỉnh Bắc Giang, 2007, lý lịch di tích chùa Bạch Vân, truy cập tại: https://drive.google.com/drive/folders/1OJlz2jm88q3zT_8GJhqH1Y29ajf-KyqI
Tiếng Pháp
Pagode Bach Van (Phuc Hoa, Bac Ninh)
Nom et situation géographique
La pagode Bach Van se situe à environ 15 km de la ville de Bac Ninh, en suivant la route provinciale 284 (actuelle route 398) sur l’axe Bac Giang – Cau Go jusqu’au bourg de Cao Thuong. De là, il faut tourner à droite et parcourir environ 3 km sur la route intercommunale Cao Thuong – Tan Soi pour atteindre la commune de Phuc Hoa. La pagode se trouve à environ 1 km au nord du siège du comité populaire communal.
Les voies d’accès au site sont en grande partie asphaltées et bétonnées, ce qui facilite la visite par divers moyens de transport tels que voiture, moto ou vélo.
Histoire et personnages
La pagode Bach Van, également appelée pagode Phuc Le, est un ancien monument bouddhique. Selon les inscriptions sur stèle, elle a été construite à l’époque des Le (XVIIe siècle). Située derrière la maison communale du village, elle a conservé son emplacement d’origine depuis sa fondation.
Autrefois, la pagode comprenait plusieurs bâtiments : pavillon antérieur (tien duong), salle d’encens (thieu huong), sanctuaire (thuong dien), maison des patriarches, portail (tam quan) et clocher. L’environnement était constitué d’un jardin planté d’arbres tels que pins, filaos et eucalyptus, créant un cadre paisible. À l’avant se trouvaient également une stèle en pierre, un autel en pierre, une cloche et un instrument lithique rituel.
Au fil du temps et des conflits, plusieurs éléments ont été détruits, notamment la maison des patriarches, le portail et le clocher. Aujourd’hui, seule la structure principale subsiste. La pagode a néanmoins fait l’objet de nombreuses restaurations, notamment sous la dynastie Nguyen. À la fin du XIXe siècle, certaines parties ont été réparées ; en 1937, la toiture a été refaite et la charpente rénovée ; en 1997, des éléments en bois ont été remplacés et de nouvelles statues installées dans le pavillon antérieur.
Selon la tradition orale, à la fin du XIXe et au début du XXe siècle, la pagode fut un lieu d’activité pour Hoang Hoa Tham (De Tham) et ses partisans. Déguisés en collecteurs de dons, ils utilisaient la pagode pour observer le terrain et organiser la résistance contre les Français. Lorsqu’ils furent découverts, ils se replièrent vers la base de Ho Chuoi (actuelle région de Yen The).
Pendant la guerre de résistance contre la France (1945–1954), la pagode servit de base pour les troupes et les milices locales. Deux grandes cloches en bronze furent fondues pour fabriquer des munitions en 1946. Le site accueillit également des réunions militaires importantes et des installations de production d’armes. Entre 1949 et 1951, des élèves des communes voisines y suivirent leurs études.
Durant la guerre du Vietnam, la pagode continua d’être utilisée à des fins stratégiques. En 1966, une école laotienne y fut temporairement installée, suivie par une école de mécanique agricole dans les années 1967–1968. Ces événements témoignent du rôle historique important du site.
Architecture et paysage
La pagode est située sur une colline appelée « colline de la pagode », orientée vers le sud-ouest. Devant elle se trouve la maison communale du village, et autour s’étendent des vergers (litchis, ananas) ainsi que des arbres anciens comme pins et frangipaniers.
L’ensemble présente les caractéristiques d’une pagode ancienne : toiture en tuiles, angles relevés, murs en briques et mortier de chaux. Au sommet du toit figurent deux dragons affrontés, ainsi qu’une inscription en caractères chinois « Bach Van tu ».
La pagode comprend un pavillon antérieur relié au sanctuaire par un couloir (ong muong), formant un plan en caractère « Cong ». Le pavillon antérieur compte cinq travées et deux annexes, avec une structure en bois de type traditionnel. Les décorations y sont sobres, avec quelques traces de motifs de dragons sur les colonnes.
Le couloir intermédiaire comprend quatre travées, avec une structure en bois de lim. De part et d’autre sont disposées des statues des rois des enfers (Diem Vuong).
Le sanctuaire principal comprend une travée centrale et deux annexes, avec une charpente traditionnelle. On y trouve les statues de Bouddha (Tam The, A Di Da, Dai The Chi, Quan The Am), ainsi que des figures du panthéon taoïste comme Ngoc Hoang, Nam Tao et Bac Dau.
Objets et vestiges
La pagode conserve plusieurs objets anciens :
- Des brûle-parfums en céramique de Tho Ha datant de la dynastie Nguyen, ornés de motifs de dragons, de symboles de longévité et de figures mythiques.
- Quatre autres brûle-parfums similaires, avec des dimensions comparables et des décors analogues.
- Deux stupas funéraires dédiés à d’anciens moines : l’un à trois niveaux portant l’inscription « Bach Van tu » et le nom du moine Pho Dong, l’autre à un seul niveau, de forme plus simple, portant l’inscription « Bach Van am ».
Ces éléments constituent des témoins matériels importants de l’histoire religieuse et culturelle du site.
Références
- Sở Văn hóa thể thao tỉnh Bắc Giang, 2007, lý lịch di tích chùa Bạch Vân, truy cập tại: https://drive.google.com/drive/folders/1OJlz2jm88q3zT_8GJhqH1Y29ajf-KyqI
Tiếng Trung
白云寺（福和，北宁）
名称与地理位置
白云寺位于北宁省福和社。自北宁市出发，经省道284（今398号公路）沿北江—桥沟线路行约15公里至高上市镇，再由此向右沿高上—新梭联乡公路行约3公里即可到达福和社。寺庙位于社人民委员会以北约1公里处。通往遗迹的道路大多已铺设沥青与混凝土，交通便利，可通过汽车、摩托车或自行车等多种方式抵达。
历史与人物
白云寺又称“福礼寺”，是一处历史悠久的佛教遗迹。据石碑记载，寺庙始建于后黎时期（17世纪）。寺址位于村亭之后，自创建以来位置未曾改变。昔日寺院规模较大，包括前堂、烧香殿、上殿、祖堂、三关门及钟楼等建筑。寺周为园林环境，种植松树、木麻黄、桉树等，形成清幽宁静的景观。寺前还设有石碑、石香炉、铜钟与石磬，完善了整体祭祀空间。
历经战争与岁月侵蚀，部分建筑如祖堂、三关门及钟楼已毁，现仅存主体寺院。自建成以来，寺庙多次修缮，其中阮朝时期的修复较为重要。19世纪末曾修补部分构件；1937年重铺屋瓦并更换椽木；1997年继续更换部分受损木构件、修筑墙体，并在前堂增设佛像。
据村中长者口述，19世纪末至20世纪初，白云寺曾是黄花探（提探）等义军首领活动之地。他与部下常来寺中招募力量抗击法国殖民者，并曾与住持僧“岁”（Tuế）乔装为募捐者，实则勘察地形、掌握情报。当被法军发现围捕时，两人成功撤退至猴井堡（今属安世县）。
在抗法战争时期（1945–1954），白云寺继续发挥重要作用，曾驻扎部队与民兵游击队。寺内两口大铜钟亦于1946年被献出，用于铸造弹药。此外，此地还曾召开第12军区军政会议，并作为部分军事机关的疏散地。1948年，第12军区工兵厂迁至此地生产武器；1949年，乡党支部在寺内召开大会；1949至1951年间，福和与合德两社的小学亦在此设课。
至抗美时期，寺庙仍被用于革命相关活动。1966年，一所老挝学校曾疏散至此，后迁往富寿；1967至1968年间，省拖拉机学校亦迁驻于此。这些历史事实表明，白云寺不仅是宗教场所，也是地方重要历史活动的见证。
建筑与景观
白云寺坐落于一座名为“寺丘”的小山上，坐西南朝向。寺前为村亭，周围环绕荔枝、菠萝等果树及松树、鸡蛋花等多年生植物。寺门前设有石碑与整洁的砖砌庭院。左侧园中建有两座舍利塔，安放曾任住持的两位祖师遗骨。
整体观之，白云寺为典型古寺，飞檐翘角，屋顶覆以靴头瓦，墙体以石灰与砖砌成。屋脊上饰有双龙朝拜图案，并悬有汉字匾额“白云寺”。入口设有木制板门系统，中门为正门，两侧为副门，外侧两间开有花窗。地面铺设方砖。
现存建筑由前堂、连接廊（ống muống）与上殿组成“工”字形布局。前堂为五间两厢，长19米、宽6.5米、脊高4.2米，采用“kèo kìm”式木构架，前后均设梁。内部共六榀梁架，中部四榀各有四柱（两根主柱、两根次柱），两端靠山墙各设五柱（含廊柱）。雕刻较为简朴，仅见线条装饰，部分柱身尚存龙纹彩绘痕迹。
连接廊为四间结构，长3米、宽7.1米、高4.2米，采用斗拱与“kèo kìm”结合结构，共五榀梁架，每榀四柱，均为铁木制成。廊两侧供奉十殿阎王像，各五尊。
上殿为一间两厢，长7.4米、宽9.7米、高4.9米，同样采用“kèo kìm”结构，两侧厢房为“藏柱式”。四根主柱亦饰有龙纹，现已模糊。内部供奉三世佛、阿弥陀佛、大势至菩萨、观世音菩萨、玉皇、南曹、北斗及送子观音等佛像。
文物
白云寺现存部分珍贵文物，包括：
- 阮朝土河陶制香炉（高21厘米，口径30厘米，底径16厘米），器身饰有龙朝“寿”字、狻猊及虎面纹，两侧附龙形耳。
- 另一件类似香炉（高22厘米，口径30厘米，底径15厘米），装饰风格相同。
- 四件同类香炉（高23厘米，口径24厘米，底径13厘米），均饰龙纹与“寿”字。
- 两座祖师塔：其一为三层砖塔，刻有“白云寺”及僧人“普同”之名；其二为单层四檐砖塔，形似小祠，刻“白云庵”字样。
这些遗物不仅具有宗教意义，也为研究地方佛教历史与工艺提供了重要依据。
参考资料
- Sở Văn hóa thể thao tỉnh Bắc Giang, 2007, lý lịch di tích chùa Bạch Vân, truy cập tại: https://drive.google.com/drive/folders/1OJlz2jm88q3zT_8GJhqH1Y29ajf-KyqI
