Chùa Báo (Báo Ân Tự – Vĩnh Lộc, Thanh Hoá)

Chùa Báo (Báo Ân Tự – Vĩnh Lộc, Thanh Hoá)

Trong dân gian vẫn còn lưu truyền câu: “Ngựa xe về Bồng Báo” hoặc:

Nhác trông phong cảnh vui thay

Báo Bồng có phải chốn này hay không?

Làng Báo, làng Bồng có một thời đã từng là chốn “phồn hoa”, “đô hội”. Người ta thường nói: “Địa linh, nhân kiệt”, thì chốn báo bồng thực sự là mảnh đất “địa linh, nhân kiệt” của xứ Thanh. Làng Báo, làng Bồng thuộc xã Vĩnh Hùng, huyện Vĩnh Lộc, là quê hương của nhà Trịnh, Tướng công Hoàng Đình Ái, Trạng nguyên cuối cùng (Trịnh Tuệ) trong lịch sử khoa bảng phong kiến Việt Nam và nhiều tài danh khác của đất Việt.

Giới thiệu

Chùa Báo Ân là một trong số rất nhiều các di tích được xếp hạng ở xã Vĩnh Hùng, huyện Vĩnh Lộc. Lúc đầu, chùa có tên chữ là Lộc Sơn tự, sau đổi thành Báo Ân tự, nhân dân thường gọi là chùa Báo. Các tên gọi khác nhau của chùa đều gắn với những truyền thuyết, dã sử mang tính thiêng, tính thiện và lòng biết ơn báo đền “ân”, “đức”…

Chùa nằm dưới chân núi Báo, ở vào vị trí đại long ngai, Tiền đường nhìn về hướng tây – nam, trước chùa có dòng sông Mã uốn lượn rất nên thơ, bên kia bờ là xã Định Tân, huyện Yên Định. Khúc sông trước chùa còn gắn với biết bao sự tích, huyền sử và các sinh hoạt văn hóa, lễ hội mang đậm tính truyền thống của cư dân trồng lúa nước như: vụng Quần Tiên, hòn đá Ngốc, đá Bàn, ghềnh Trùng Trục (hay ghềnh Trai)… và đặc sắc nhất là lễ hội Rước nước diễn ra vào ngày 28 tháng hai Âm lịch hàng năm. 

Trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 chùa còn khá nguyên vẹn. Theo các cụ già trong làng kể lại: Hậu cung của chùa hình vòm, xây bằng gạch, dài 3m, rộng 2m, cao 4m, trên nóc vòm có hoa văn rồng mây uốn lượn và hai chữ Bồng Tiên. Tiền đường chùa gồm 5 gian hai chái, bên trong bài trí tượng Phật như nhiều ngôi chùa khác trong vùng, đặc biệt có rất nhiều pho tượng bằng đồng. Trước chùa có tháp Viên Quang 5 tầng, cao 9m, đường kính đáy 3m. Đường vào chùa đi từ hướng tây, phía sân Hầu bóng, Tam quan chùa không có gác chuông. Phía đông giáp chùa là Phủ Báo. Phủ Báo xưa kia rất rộng có cung đệ Nhất, đệ Nhị, đệ Tam, đệ Tứ và đệ Ngũ. Phía tây chùa có hang Nhà đá, sân Hầu bóng gắn với tín ngưỡng thờ mẫu Địa. 

Cụm di tích gồm chùa Báo, phủ Báo, sân Hầu bóng tạo thành không gian sinh hoạt văn hóa của ba tôn giáo lớn là Thích, Lão, Nho và cả tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt cổ. Vào dịp tết Nguyên đán, ngày rằm và các ngày lễ trọng của đạo Phật, người khắp nơi đổ về như trẩy hội, đặc biệt là lễ hội Rước nước đông tới hàng vạn người từ khắp mọi miền đất nước kéo về dự lễ.

Câu chuyện dân gian về chùa Báo

Tương truyền rằng, chùa được tạo lập từ thời Trần, hiện nay tại chùa đang còn tấm bia đá “Viên Quang tháp nội bi ký” (Dựa theo bản dịch của Tiến sĩ Đinh Công Vị). Bia không nói rõ chùa lập năm nào, do ai lập nên. Nội dung bia cho biết: Tháp Viên Quang do bậc tôn Thiền sư là Thích Thủ, hiệu Diệu Trì tạo nên. Xá Lị được an trí trong tháp có họ Bùi, tên huý là Tại Tâm, tên hiệu là Diệu Chân, người xã Phí Trạch, huyện Thanh Miện, Trung Quốc. Qua 15 năm được nuôi dưỡng ở nhà Vương Trung, được trời ban cho tư chất tốt, đã lâu không vương vấn đến chuyện tình ái, làm chủ được bản thân, cho rằng Biện Thượng là ấp cũ. Ngày khác trở lại chùa theo đạo Phật, sau khi hoàn tất mọi việc, tỏ rõ sự quyến luyến với nhà chùa, đã được bản sư truyền dạy cẩn thận, mọi giáo lý nhà Phật như khắc vào lòng vậy. Bản chất của Tại Tâm thẳng thắn, nên dù đời loạn, đường gập ghềnh cũng đều vững vàng, không phụ thuộc, có thể bảo đó là lộc trời vậy! Tại Tâm đã từng ở nơi thôn dã Yên Sơn (quê hương của Khổng Tử) hơn 20 năm, giữ một niềm trinh tiết. Sau loạn, lại quy y Phật giáo, trở lại ấp xưa, đúc tượng Phật, kịp thời đưa “hòn đá thiêng” vào cửa chùa Lộc Sơn ở ấp và nhân đó đổi tên chùa là Báo Ân tự với ngụ ý: “Điều đáng báo đáp phải báo đáp”. 

Tại Tâm ở chùa nhưng vẫn phải làm ruộng vất vả, khó nhọc. Tuy khó nhọc, vất vả nhưng Tại Tâm vẫn hết lòng đèn hương, mở mang tuệ thức, danh thơm toả khắp mọi nơi. Đến năm Bính Dần (không rõ đời vua nào), Tại Tâm chống gậy đến chùa Tân Quang ở Hà Nội hỏi thăm về tiền đồ quá vãng đã được lời tiên tri: “Người sẽ như đôi chim bay về Tây phương”. Vì thế vào cuối năm, Tại Tâm qua 80 canh giờ luyện Thiền để hóa (hoả hóa), đã để lại những viên xá lỵ, được đem để tạm ở chùa, song song với việc làm tháp mới để chính thức chứa xá lỵ lâu dài. Ngày 20 tháng 9 năm Tự Đức thứ 5 (1852), nguyên Tri huyện, huyện Minh Chính là Cao Lạc Hiên Lỗ vương soạn văn bia. Qua một số thông tin trong bia, ta có thể khẳng định rằng: Chùa Báo Ân có trước năm 1852 là năm dựng bia tháp Viên Quang và tháp Viên Quang có chứa những viên xá lỵ của nhà sư Tại Tâm.

Phong cảnh và kiến trúc

Phong cảnh và kiến trúc của chùa xưa kia chắc chắn phải vào loại đặc sắc có một không hai trong vùng. Cụ Nguyễn Sự Chí, người làng Bồng Trung (xã Vĩnh Tân, huyện Vĩnh Lộc ngày nay), đậu cử nhân giữ chức Hành tẩu Bộ Lễ, Tri huyện Chương Đức – Tri phủ Lý Nhân có bài thơ “Tu chùa Báo” có đoạn:

Vui thay thú Báo Ân sơn tự

Cảnh con con mà đủ để chơi

Kìa cây, kìa nước, kìa đá, kìa trời

Thuyền Bát Nhã lênh đênh chèo bát ngát.

Ai muốn coi lên núi Báo mà coi

Đường đục, đường chạm, đường soi rành rành.

Hoa rũ tán, liễu buông mành

Nước non Thiên Trúc cung đình Bồng Lai.

Thời kỳ phong trào Cần vương chống Pháp cuối thế kỷ XIX, chùa Báo Ân còn là nơi thường trú và thường xuyên lui tới của các lãnh tụ và nghĩa quân Hùng Lĩnh dưới sự lãnh đạo của Tống Duy Tân. Thời kỳ trước Cách mạng tháng Tám năm 1945 chùa Báo Ân là nơi liên lạc và ẩn náu của các chiến sĩ cộng sản. Trong kháng chiến chống Pháp chùa là nơi nuôi dưỡng, chăm sóc và cứu chữa thương bệnh binh.

Do hoàn cảnh chiến tranh, do thời cuộc phân li, loạn lạc, chùa Báo Ân xưa với “Đường đục, đường chạm, đường soi rành rành” không còn nữa. Thay vào đó là Trạm Máy kéo Nông nghiệp huyện và khu kho của Hợp tác xã Nông nghiệp Vĩnh Hùng. Tượng Phật, đồ thờ bị mất mát hoặc gửi về các chùa, nghè, phủ khác… Rất may, hai pho tượng đồng vô giá đã được nhân dân chuyển về cất giữ tại nghè Vẹt. Sang thời kỳ đổi mới, nhân dân đã khôi phục lại chùa trên nền đất cũ, xây lại tháp Viên Quang, hai pho tượng đồng được đưa trở lại chùa. Hiện vật chùa xưa còn lại duy nhất và quý giá nhất là tấm bia đá “Viên Quang tháp nội bi ký” đã bị vỡ. Hai pho tượng đồng gồm pho tượng Di Lặc đặt trên bệ hình tròn, vân mây có đường kính đáy 70cm, cao 60cm, trọng lượng 78 kg và pho tượng Thích Ca Mâu Ni thành đạo, đường kính đáy 35cm, cao 50cm, trọng lượng 28kg.

Chùa Báo Ân đã được xếp hạng Di tích Lịch sử văn hóa cấp tỉnh ngày 13 tháng 3 năm 2000.

Tham khảo

  • Chùa Xứ Thanh (Tập I), Nhà xuất bản Thanh Hoá, CN. Trịnh Tiến Huynh
Chấm điểm
Chia sẻ
Chua-Bao-Vinh-Loc-Thanh-Hoa (1)

Bài viết

Bài viết đang được cập nhật

Nội dung chính

Thờ tự
Nội dung đang được cập nhật.
Nhân vật
Nội dung đang được cập nhật.
Lễ hội
Nội dung đang được cập nhật.
Video

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

pexels4035926