Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Đại Từ Ân tọa lạc trong khu đô thị sinh thái cao cấp The Phoenix Garden, thuộc thị trấn Phùng, huyện Đan Phượng, Thành phố Hà Nội (nay thuộc xã Đan Phượng, Thành phố Hà Nội). Chùa không chỉ là điểm sáng văn hóa tâm linh, mà còn là biểu tượng kết nối giữa truyền thống Phật giáo ngàn năm với hơi thở thời đại mới.
Lịch sử và nhân vật
Chùa Đại Từ Ân được khởi công xây dựng vào ngày 9/5/2010, đúng dịp chào mừng kỷ niệm 1000 năm Thăng Long – Hà Nội, thể hiện ý nghĩa nối tiếp truyền thống Phật giáo lâu đời giữa lòng Thủ đô. Trước đó, vào năm 2008, tên chùa “Đại Từ Ân” được chính Đức Pháp chủ Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng lão Hòa thượng Thích Phổ Tuệ đặt tên, gửi gắm vào đó là tâm nguyện kiến lập một đạo tràng nghiêm tịnh, là nơi hoằng pháp, đào tạo Tăng tài và là Trung tâm lưu giữ tinh hoa Phật học.
Trước khi khởi công xây dựng, chư Tăng đã sang Ấn Độ chiêm bái các Thánh tích quan trọng gắn với cuộc đời Đức Phật, nơi đản sinh, thành đạo, chuyển pháp luân và nhập Niết bàn. Các thầy đã thỉnh được đất thiêng từ các Thánh địa, xá lợi, kinh sách và pháp khí Phật giáo mang về Việt Nam. Tiếp đó, lại sang Trung Quốc, viếng thăm chùa Bạch Mã ngôi chùa đầu tiên của Phật giáo tại Trung Hoa, và chùa Đại Từ Ân, nơi Pháp sư Huyền Trang từng cư trú để phiên dịch, đào tạo Tăng tài sau hành trình thỉnh kinh từ Ấn Độ trở về. Từ sự giao thoa thiêng liêng ấy, Đức Pháp chủ đã đặt tên chùa là Đại Từ Ân, như sự tiếp nối phụng sự Tam Bảo, hun đúc tinh thần học đạo – hành đạo – truyền đạo như chùa Đại Từ Ân thời Đường của Pháp sư Huyền Trang.
Những năm gần đây, chùa Đại Từ Ân tổ chức các khóa tu Tịnh độ định kỳ hằng tháng dành cho Phật tử tại gia, các đại lễ Phật giáo như Phật đản, Vu Lan, Khánh đản Đức Phật A Di Đà, lễ Phật thành đạo… Đồng thời chùa còn là trung tâm đào tạo Tăng Ni với sự hiện diện của Trường Trung cấp Phật học thành phố Hà Nội, góp phần quan trọng vào sự nghiệp giáo dục và phát triển Phật giáo Thủ đô. Ngoài ra, chùa còn thành lập Trung tâm Tư liệu Phật giáo Việt Nam với sự đồng lòng của chư tôn đức, đặc biệt là sự ủng hộ của Hòa thượng Thích Gia Quang, Viện trưởng Phân viện Viện Nghiên cứu Phật học Việt Nam tại Hà Nội.
Ngày 5/7/2015 (tức 20/5 năm Ất Mùi), chùa đã tổ chức khóa an cư kiết hạ đầu tiên với 262 hành giả tham dự, đánh dấu bước phát triển vượt bậc.
Hiện nay chùa Đại Từ Ân hiện do Thượng tọa Thích Tiến Đạt trụ trì.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa Đại Từ Ân tọa lạc trên một khuôn viên tổng diện tích lên tới 19.275m² gồm các hạng mục chính: Tam Quan, Tam Bảo, Nhà Tổ, Nhà Tăng, Giảng Đường, Khu ký túc xá, Lầu Chuông, Lầu Khánh, Trung tâm tư liệu Phật giáo và Bảo tháp Đa Bảo, cùng nhiều hạng mục phụ trợ khác. Tổng thể kiến trúc chùa hài hòa với thiên nhiên, hòa quyện giữa ao hồ, cây xanh, vườn hoa, cây, phía trước chùa là một hồ nước tròn rộng lớn, chính giữa là đặt tượng A Di Đà đứng trên đài sen, có kích thước lớn khoảng 25m, các kiến trúc được xây dựng xung quanh bao bọc Tam Bảo tạo thành bố cục khép kín.
Tam Quan
Tam Quan chùa được xây dựng trên nền cao, từ mặt đường dẫn lên là hệ thống bậc thang lát đá, hai bên thành bậc đặt các linh vật bằng đá có kích thước lớn, mỗi bên gồm năm con, các linh thú này tượng trưng cho năm giai đoạn trong cuộc đời Đức Phật: Đản sinh (voi trắng), Xuất gia (ngựa trắng), Tu tập (trâu trắng), Giác ngộ (tê giác trắng) và Thuyết pháp độ sinh (sư tử trắng).
Cổng có quy mô rộng, gồm ba lối đi, trong đó cổng chính giữa cao hơn hai cổng hai bên. Mỗi cổng đều có kết cấu một tầng, bốn mái, mái lợp ngói mũi hài; các đầu đao uốn cong hình đầu rồng, góc mái trang trí hình con kìm. Thân cột chạm khắc chữ Hán, phía trên bức tường giữa lối cổng chính gắn các đại tự chữ Hán mang ý nghĩa tôn giáo.
Hai bên Tam Quan là hệ thống tường lửng dài khoảng 2m, nối liền với hai trụ biểu cao kiểu lồng đèn ở hai bên. Đỉnh trụ biểu gắn hình chim phượng, quanh thân trụ ở các mặt đều chạm khắc thơ chữ Hán. Từ trụ biểu, tường lửng tiếp tục kéo dài, liên kết với hai cổng phụ ở hai bên, hai cổng phụ có kết cấu đơn giản, tạo bởi hai trụ, cổng uốn vòm cung, mái lợp ngói mũi hài, từ cổng nối liền là hệ thống tường bao chạy quanh toàn bộ khuôn viên di tích.
Gác chuông/Khánh
Qua Tam Quan là khoảng sân rộng lát gạch đá, tại khoảng sân chùa, ở hai bên trái và phải bố trí lầu chuông và lầu khánh. Mỗi lầu có mặt bằng hình vuông, kết cấu bằng hệ thống cột tròn chịu lực, tạo sự vững chắc và cân đối. Công trình được xây dựng theo kiểu hai tầng, tám mái chồng diêm, mái lợp ngói truyền thống. Lầu không xây tường bao, để thoáng cả bốn mặt, bên trong, một bên đặt chuông, một bên đặt khánh đồng.
Tam Bảo
Từ khu vực lầu chuông và lầu khánh đi sâu vào phía trong là Tam Bảo, trung tâm thờ tự chính của chùa.
Tam Bảo được xây dựng theo kiến trúc hình chữ Công (工), gồm Tiền Đường, Ống Muống và Hậu Cung nối liền nhau. Công trình được xây dựng hai tầng, tầng trệt là Đại giảng đường, tầng trên là Đại Hùng Bảo điện. Từ sân chùa, hệ thống bậc thang dẫn thẳng lên tầng trên, gồm 21 bậc, chính giữa hai bên bậc thang đắp nổi bản kinh Bát Nhã bằng chữ Hán có kích thước lớn.
Tiền đường được làm bằng gỗ lim, kiến trúc cổ diêm tám mái, gồm năm gian hai chái, năm gian giữa là lối dẫn vào nội điện, hai chái ở hai đầu hồi được xây tường, giữa tường trổ cửa vuông, lối ra vào là hệ thống cửa gỗ làm theo kiểu thượng song hạ bản, tại hiên Tam Bảo, gian giữa đặt ban thờ gồm ba pho tượng Bồ Tát. Bên trong Tiền Đường tôn trí tượng Đức Ông, tượng Đức Thánh Hiền, Hộ Pháp, ngoài ra, còn thờ tượng thân phụ và thân mẫu của Đức Phật là vua Tịnh Phạn và Hoàng hậu Ma Da. Tại đây ở các gian đều được trang trí hệ thống cửa võng sơn thếp vàng, treo hoành phi câu đối, bày biện các đồ thờ cúng trang nghiêm.
Tiền Đường và Hậu Cung được nối với nhau bằng gian Ống Muống, gồm ba gian, hai tầng mái, bốn mái. Ở hai bên tường gian Ống Muống được trổ cửa làm bậc thang dẫn xuống sân. Đi sâu vào trong là gian Hậu Cung, gồm ba gian, ba tầng mái, trên đỉnh mái tầng thứ ba chính giữa là đặt tháp mô hình, đầu đao đầu rồng, lợp ngói mũi hài.
Bên trong tượng Phật được bài trí theo trục dọc từ thấp lên cao, gồm năm lớp:
Lớp thấp nhất là tượng Cửu Long (Phật sơ sinh), hai bên là tượng Tuyết Sơn và Di Lặc
Lớp thứ hai: là tượng Đông Phương Giáo Chủ Dược Sư Lưu Ly Quang Vương Phật, hai bên là Bồ Tát Nhật Quang và Nguyệt Quang
Lớp thứ ba: là tượng Sa Bà Giáo Chủ Bản Sư Thích Ca Mâu Ni Phật, hai bên là hai đại đệ tử Ca Diếp và A Nan
Lớp thứ tư: là tượng Tây Phương Giáo Chủ A Di Đà Phật, hai bên là Bồ Tát Quán Âm và Đại Thế Chí
Lớp cao nhất là tượng Tam Thế Chư Phật.
Đặc biệt về kiến trúc ở Hậu Cung là, hệ thống tượng được đặt trên bệ thờ ở giữa, xung quanh được làm thêm các gian thờ chạy xung quanh tường. Phía sau chính giữa tôn trí tượng Đức Phật Thích Ca Nhập Niết Bàn, hai bên là tượng bốn vị Đại Bồ Tát đại diện cho bốn hạnh nguyện lớn của Phật giáo, Đại Bi Quán Thế Âm, Đại Trí Văn Thù Sư Lợi, Đại Hành Phổ Hiền và Đại Nguyện Địa Tạng Vương. Bên cạnh đó là tượng tám vị Kim Cương, biểu thị cho giáo lý chuyển tám thức thành bốn trí trong Phật giáo Đại thừa.
Tam Bảo có hai tầng mái chồng diêm, lợp ngói mũi hài, các đầu đao uốn cong hình rồng. Trên đỉnh nóc mái gắn bức đại tự ghi bốn chữ Hán “寺恩慈大” (Đại Từ Ân Tự), xung quanh Tam Bảo là hệ thống sân và lan can rào bao quanh.
Nhà Tổ
Phía sau Tam Bảo là Nhà Tổ, nơi phụng thờ các vị Tổ sư qua các thời kỳ, những bậc cao tăng có công lao to lớn đối với Phật giáo Việt Nam trong sự nghiệp hoằng pháp độ sinh. Công trình có quy mô bảy gian, với lối kiến trúc truyền thống, các gian giữa được bày trí ban thờ, phía trên đặt các tượng Tổ sư. Xung quanh trang trí hệ thống cửa võng, hoành phi, câu đối sơn thếp vàng cùng nhiều đồ thờ cúng lộng lẫy.
Bảo Tháp
Bảo tháp có tên là tháp Đa Bảo, nghĩa là “nhiều của báu”, được xây dựng theo mô hình tháp Phổ Minh gắn với Phật Hoàng Trần Nhân Tông. Tháp có quy mô chín tầng, cao khoảng 32m, ở mỗi tầng bốn mặt đều được trổ cửa vòm cung.
Phía dưới tháp là khu bảo tàng, nơi trưng bày các hiện vật và cổ vật của Phật giáo Việt Nam, nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị lịch sử, văn hóa, mỹ thuật Phật giáo. Không gian này phục vụ nhu cầu tham quan, nghiên cứu, học tập và giảng dạy của nhà trường, đồng thời đáp ứng nhu cầu chiêm bái của tăng ni, Phật tử và khách thập phương.
Một số công trình khác
Hai dãy nhà Tả/Hữu Vu được bố trí hai bên Tam Bảo, hiện được sử dụng làm giảng đường và văn phòng làm việc của Trường Trung cấp Phật học Thành phố Hà Nội. Phía sau các dãy nhà này là hệ thống công trình phụ trợ gồm ký túc xá, tăng đường và trai đường. Hai bên Nhà Tổ là khu thư viện, nơi lưu trữ Tam tạng kinh điển Phật giáo của Ấn Độ, Trung Quốc và Việt Nam. Phía bên phải, tính từ cổng Tam Quan nhìn vào, là văn phòng Trung tâm Tư liệu Phật giáo do trụ trì chùa Thượng tọa Thích Tiến Đạt sáng lập.
Toàn bộ các hạng mục được xây dựng theo cùng một phong cách kiến trúc, cao hai tầng, các dãy nhà liên kết với nhau, bao quanh khu Tam Bảo, tạo nên tổng thể kiến trúc thống nhất và khép kín.
Tài liệu tham khảo
- Thích Đồng Bổn (2017), Nhân vật Phật giáo Việt Nam, Tập 1, Nxb Tôn giáo.
- Toàn cảnh Trường Trung Cấp Phật Học Hà Nội – Chùa Đại Từ Ân, kênh youtube chùa Đại Từ Ân.
- Hà Nội: Chùa Đại Từ Ân – chốn thiền môn thanh tịnh, kênh điện tử Phật tử Việt Nam
- Hà Nội : Lễ Tự tứ tại chùa Đại Từ Ân, Kênh Phật sự Thủ đô
- Đại Từ Ân: Ngôi chùa và trường Phật học trong khu đô thị mới, tạp chí Phật Giáo.
