Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Diệc tọa lạc tại số 49, đường Quang Trung, phường Thành Vinh, Tỉnh Nghệ An.
Về tên gọi, “Diệc” được lý giải theo nhiều cách khác nhau. Theo cách hiểu mang màu sắc Phật học, tên gọi này xuất phát từ ý niệm “diệc bộ diệc xu”, hàm nghĩa cùng bước theo, cùng hướng về con đường giác ngộ, noi theo các bậc tu hành để đạt tới cõi Niết Bàn. Bên cạnh đó, trong dân gian còn lưu truyền cách giải thích gần gũi hơn: tên “Diệc” gắn với hình ảnh loài chim diệc, liên quan đến truyền thuyết về vùng đất nơi chùa được dựng.
Lịch sử và nhân vật
Chùa Diệc là một ngôi cổ tự, thuở ban đầu chỉ là một am nhỏ, niên đại khởi dựng chưa được xác định rõ ràng. Theo truyền thuyết lưu truyền trong dân gian địa phương, chùa có thể đã xuất hiện từ thời Trần, được dựng trên một gò đất nơi chôn xác loài chim diệc chết trong một năm hạn hán kéo dài, từ đó hình thành nên tên gọi của chùa.
Tuy nhiên, căn cứ vào tư liệu văn bia Trùng tu Diệc cổ tự bi ký niên hiệu Duy Tân thứ 8 (1914), có thể xác định một mốc lịch sử rõ ràng hơn: vào thời Gia Long, chùa đã được quan Thượng thư Nguyễn Đức Cửu đứng ra trùng tu và cho đúc đại hồng chung. Đây là dấu tích sớm nhất còn lại trong sử liệu, bia chép:
“Ngài Thượng thư Nguyễn Đức Cửu liên kết với các vệ binh khởi đầu đã cho thay nhà tranh thành nhà ngói, cho đúc đại hồng chung nặng 130 cân.”
Đến thời Tự Đức, quan Đại sứ Nguyễn Đăng Giai đã xây dựng thêm nhiều để chùa có quy mô lớn hơn, cũng như việc đặt tên chùa thông qua việc treo biển “Diệc Cổ tự”.
“Đến năm Tự Đức thứ 4 (1851), ngài Đại sứ Nguyễn Đăng Giai […] [-] ở thành Hoan, tổ chức cầu đảo ở chùa mà được mưa. Do nhân duyên đó mà cho trùng tu chùa. Nhân công vật liệu lên đến mấy trăm lượng, đều do ngài và các thân hữu môn khách ủng hộ. Ba chữ “Diệc Cố tự” đề trên chùa cũng là do ngài ban tên vậy.”
Trong công cuộc này, được ông Hồ Nghị và Hồ Án lo việc sơn thếp tượng thờ; vâng mệnh ngài, ông Đoàn Linh lo nơi đồn trú cho binh dân; ông Tôn Thất Hàn lo làm tòa Cửu long; Vệ úy Phan Dưỡng lo làm tượng Thần, tượng Thổ công… Tuân theo đó, tuy là thực hành đời sống Phạm hạnh cúng dường, nhưng thực sự là không có việc gì không đốc thúc. Nay, chùa được trùng tu trước đây lại bị cây cỏ xâm hại hơn sáu mươi năm, ngoảnh đi ngoảnh lại đã trở thành phế tích vậy.
Sang đến đầu thế kỷ XX vào khoảng niên hiệu Duy Tân, mùa Xuân năm Nhâm Tý, quan Đô đốc Đoàn Đình Nhàn lại hội đồng huy động tiền của để xây dựng lại:
“Mùa xuân năm Nhâm Tý (1912), ngài Đô đốc Đoàn Đình Nhàn” cùng những người cùng chí nguyện suy tính huy động tiền của để xây dựng lại chùa. Vật liệu thì dùng gạch Bát Tràng, ngói vảy cá, trang trí màu xanh vàng rực rỡ, lưu ly xanh đen, thật trang nghiêm, lớn rộng và xán lạn; thành quách cũng được xây lại mới mẻ. Công trình vừa lạc thành thì ngài thay đối công vụ vào Bình Phú.”
Trong những thập niên đầu thế kỷ XX, dưới ách thống trị của thực dân Pháp, chùa Diệc Cổ không chỉ là chốn thiền môn tĩnh tại mà còn trở thành điểm tụ hội âm thầm của tinh thần yêu nước. Nơi đây từng ghi dấu bước chân hoạt động bí mật của hai chí sĩ lớn là Phan Bội Châu và Phan Chu Trinh, đồng thời là cơ sở liên lạc của tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội tại địa phương. Sau khi cụ Phan Chu Trinh qua đời, với niềm tiếc thương sâu sắc, học sinh Trường Quốc học Vinh đã tổ chức một cuộc tưởng niệm ngay tại chùa, khéo léo ngụy trang dưới hình thức lễ bái của thiện nam tín nữ, qua đó qua mắt được chính quyền thực dân.
Chùa Diệc cũng từng là nơi ẩn náu của Đội Cung – người lãnh đạo cuộc binh biến Đô Lương. Đêm 13 tháng 1 năm 1941, ông chỉ huy binh lính từ đồn Chợ Rặng (Thanh Chương) tiến đánh đồn Đô Lương, rồi kéo về Vinh. Tuy nhiên, cuộc khởi nghĩa nhanh chóng bị thực dân Pháp đàn áp. Sau hơn ba tháng lẩn trốn tại chùa trong thân phận một chú tiểu, Đội Cung bị bắt và bị đưa về Vinh xử tử cùng nhiều đồng chí khác, một số bị lưu đày biệt xứ.
Đến năm 1950, chùa Diệc là trụ sở hành chính của Hội Phật giáo Liên hiệp Liên khu IV.
Bước vào thời kỳ kháng chiến chống Mỹ, chùa Diệc tiếp tục gánh chịu những mất mát nặng nề. Năm 1968, bom đạn của không quân Mỹ lần đầu giáng xuống khiến mái ngói sụp đổ, công trình nghiêng ngả. Đến năm 1972, một trận bom khác đã phá hủy hoàn toàn nhà Tổ, làm hư hại nghiêm trọng Tiền đường; thậm chí còn để lại nhiều quả bom chưa nổ nằm sâu dưới nền Hạ điện và trong khuôn viên chùa, trở thành dấu tích đau thương của chiến tranh. Sau những tổn thất ấy, Phật tử đã phải di dời mộ tháp của sư Tổ Thích Thanh để bảo toàn di tích.
Sau chiến tranh, chùa Diệc từng bước được quan tâm phục hồi. Ngày 25/2/2013, UBND tỉnh Nghệ An ban hành quyết định chính thức khôi phục di tích. Tiếp đó, ngày 3/11/2013, Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo tỉnh bổ nhiệm Thượng tọa Thích Thọ Lạc trụ trì. Trên cơ sở nguyện vọng của đông đảo Phật tử và sự cho phép của các cấp chính quyền, dự án quy hoạch tổng thể Tùng Lâm Diệc cổ được triển khai và được phê duyệt vào ngày 10/2/2015. Với quy mô và định hướng phát triển mới, nơi đây đang từng bước trở thành một trung tâm văn hóa – tâm linh tiêu biểu của thành phố Vinh trong tương lai gần.
Kiến trúc cảnh quan
Hiện nay, chùa vẫn đang trong quá trình quy hoạch xây dựng. Theo Thượng tọa trụ trì, chùa Diệc được triển khai xây dựng theo hai giai đoạn với tầm nhìn tổng thể, bài bản. Giai đoạn thứ nhất (2015 – 2022) tập trung vào các hạng mục nền tảng như giải phóng mặt bằng, san lấp địa hình, xây dựng Chính điện, nhà cư sĩ, cùng hệ thống giao thông và hạ tầng kỹ thuật đồng bộ. Đây là bước tạo lập cơ sở vật chất thiết yếu, định hình diện mạo ban đầu của toàn bộ quần thể.
Bước sang giai đoạn hai (2022 – 2027), công trình tiếp tục được hoàn thiện với quy mô sâu rộng hơn: xây dựng Ngũ quan mới, đồng thời phục chế và bảo tồn Tam Quan cổ; hoàn chỉnh khu Tăng xá với hai dãy đông đường và tây đường; kiến thiết bảo tháp thờ Phật, nhà truyền thống, thư viện và không gian cảnh quan tổng thể. Sự kết hợp giữa xây mới và bảo tồn góp phần giữ gìn yếu tố lịch sử, đồng thời đáp ứng nhu cầu sinh hoạt Phật sự trong bối cảnh hiện đại.
Theo quy hoạch, dự án trùng tu, xây dựng chùa Diệc được xây dựng trên di tích cũ với diện tích khuôn viên hơn 8.000m2. Trong đó, 5 tòa nhà chính được xây dựng hơn 1.200m2 và nhiều hạng mục khác. Đến nay một số các hạng mục đã hoàn thành và đưa vào sử dụng. Chính điện được xây mới thừa kế những nét kiến trúc văn hóa truyền thống của dân tộc và có những nét khác biệt so với các chùa khác. Chính điện chùa Diệc được xây dựng trên diện tích hơn 1.100m2, chia làm ba tầng, chiều cao tổng thể là 27m.
Hiện vật
Hiện nay, chùa Diệc còn lưu giữ hai tấm văn bia và 1 quả chuông cổ có giá trị đặc biệt về mặt lịch sử và tư liệu:
- Bia Trùng tu Diệc cổ tự bi ký, niên đại Duy Tân thứ 8 (1914), ghi chép về quá trình trùng tu, tôn tạo chùa trong giai đoạn đầu thế kỷ XX.
- Bia Sắc tứ Diệc Cổ tự bi ký (còn gọi là Kỷ niệm chư công đức bi ký), được dựng vào năm Canh Ngọ (1930). Tấm bia có kích thước khá lớn: cao 1,96m, rộng 1,03m, dày 18cm; trong đó phần trán bia cao 45cm, rộng 1,08m; lòng bia cao 1,27m, rộng 0,82m.
- Cổ Diệc tự chung niên đại Thiệu Trị thứ 4 (1845): quả chuông cho biết năm Thiệu Trị thứ 4 (1845), Phấn Dũng tướng quân được bổ nhiệm giữ chức Phó Lãnh binh Nghệ An; trong thời gian này, Nguyễn Cửu Lễ đã đứng ra cúng tiến để đúc chuông cho chùa. Đến năm Tự Đức thứ 11 (1859), Tổng đốc Bắc Thái Nguyễn Cửu Đức tiếp tục cho trùng tu lại quả chuông.
Ngoài ra, chùa còn lưu giữ Văn tế thập loại chúng sinh của Nguyễn Du bản chép tay bằng chữ Nôm.
Sự kiện và lễ hội
Chùa Diệc không chỉ là chốn tôn nghiêm thờ Phật mà còn giữ vai trò như một trung tâm sinh hoạt tâm linh của cộng đồng Phật tử thành phố Vinh. Tại đây thường xuyên diễn ra các hoạt động lễ nghi truyền thống như cầu an, cầu siêu, cùng nhiều khóa tu dành cho thanh thiếu niên, góp phần bồi dưỡng đời sống tinh thần và định hướng lối sống thiện lành cho thế hệ trẻ.
Vào những dịp lễ trọng như Phật Đản, Vu Lan, cũng như các ngày sóc vọng (mùng một, ngày rằm hằng tháng), chùa thu hút đông đảo Phật tử và du khách thập phương về chiêm bái, tham dự nghi lễ. Mỗi người tìm đến cửa thiền không chỉ để lễ Phật mà còn gửi gắm những ước nguyện về bình an, sức khỏe và sự hanh thông trong cuộc sống.
Bên cạnh các hoạt động Phật sự, chùa Diệc còn tích cực tổ chức các chương trình từ thiện, hỗ trợ người có hoàn cảnh khó khăn, trẻ em cơ nhỡ. Những hoạt động này không chỉ thể hiện tinh thần từ bi của đạo Phật mà còn góp phần lan tỏa giá trị nhân văn, củng cố tình đoàn kết cộng đồng trong đời sống xã hội.
Tài liệu tham khảo
- Chùa Diệc – Diệc cổ tự – Diệc cổ Tùng lâm
- Nguyễn Đại Đồng, Thích Thọ Lạc (Đồng Chủ biên) (2021), Lịch sử Phật giáo Nghệ An, Nxb Tôn Giáo.
- Phát huy giá trị những công trình tôn giáo ở Nghệ An: Tùng Lâm Diệc Cổ – Trung tâm Phật giáo xứ Nghệ (Bài 2) | Báo Dân tộc và Phát triển
- TÌM HIỂU LỊCH SỬ, VĂN HÓA PHẬT GIÁO NGHỆ AN –
- Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn, Báo cáo khoa học nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm, biên dịch văn bia Phật giáo Nghệ, 12/2023.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Name and Geographical Location
Diec Pagoda is located at No. 49, Quang Trung Street, Thanh Vinh Ward, Nghe An Province.
Regarding its name, “Diec” has been interpreted in various ways. From a Buddhist perspective, the name derives from the concept “diec bo diec xu”, meaning “to walk together, to move in the same direction,” symbolizing the collective journey toward enlightenment, following the path of practitioners to attain Nirvana. In folk understanding, however, the name is associated with the diec bird (heron), linked to a local legend about the land on which the pagoda was established.
History and Historical Figures
Diec Pagoda is an ancient temple which originally began as a small hermitage, with its exact founding date unknown. According to local oral tradition, the pagoda may date back to the Tran Dynasty, built on a mound where the carcasses of herons were buried during a prolonged drought, from which the pagoda derived its name.
However, based on the stele inscription “Trung tu Diec Co Tu bi ky” dated the 8th year of the Duy Tan reign (1914), a clearer historical milestone can be identified: during the Gia Long period, Minister Nguyen Duc Cuu initiated a major restoration and commissioned the casting of a large bronze bell. This is the earliest documented evidence, with the stele recording:
“Minister Nguyen Duc Cuu, together with military guards, replaced the thatched structure with a tiled one and cast a great bell weighing 130 can.”
During the Tu Duc reign, Grand Envoy Nguyen Dang Giai further expanded the pagoda and officially named it by installing the signboard “Diec Co Tu” (Ancient Diec Pagoda). The stele notes that in 1851, after organizing a prayer for rain at the pagoda that proved successful, he funded a major restoration with contributions from associates and followers.
Various individuals contributed to the work: Ho Nghi and Ho An oversaw statue gilding; Doan Linh arranged accommodations for soldiers and civilians; Ton That Han constructed the Nine-Dragon structure; and Phan Duong supervised the making of guardian and earth deity statues. Despite these efforts, after more than sixty years, the pagoda again fell into ruin, overgrown by vegetation.
In the early 20th century, around the Duy Tan era, Admiral Doan Dinh Nhan mobilized resources to rebuild the pagoda. Using Bat Trang bricks and fish-scale tiles, the structure was richly decorated in blue and yellow glazed ceramics, resulting in a grand and splendid complex.
During the early decades of the 20th century under French colonial rule, Diec Pagoda became not only a place of worship but also a discreet center of patriotic activity. It hosted secret activities of notable revolutionaries such as Phan Boi Chau and Phan Chu Trinh, and served as a liaison base for the Vietnam Revolutionary Youth League. After Phan Chu Trinh’s death, students from Vinh Quoc Hoc School organized a memorial ceremony at the pagoda disguised as a religious gathering to evade colonial surveillance.
The pagoda also sheltered Doi Cung, leader of the Do Luong uprising. After the failed revolt on January 13, 1941, he hid at the pagoda disguised as a novice monk for over three months before being captured and executed along with his comrades.
In 1950, Diec Pagoda served as the headquarters of the Unified Buddhist Association of Interzone IV.
During the Vietnam War, the pagoda suffered severe destruction. In 1968, U.S. airstrikes damaged the roof and structure. In 1972, further bombing destroyed the Patriarch’s House and heavily damaged the front hall, leaving unexploded ordnance buried beneath the site. Following these events, relics such as the tomb of Patriarch Thich Thanh were relocated for preservation.
After the war, restoration efforts gradually resumed. On February 25, 2013, Nghe An Provincial People’s Committee officially approved the restoration of the site. On November 3, 2013, Venerable Thich Tho Lac was appointed abbot. A comprehensive master plan for Tung Lam Diec Co was approved on February 10, 2015, aiming to develop the site into a prominent cultural–spiritual center of Vinh City.
Architectural Landscape
The pagoda is currently undergoing phased reconstruction.
Phase 1 (2015–2022) focused on foundational infrastructure: site clearance, land leveling, construction of the main hall, lay practitioners’ house, and technical systems.
Phase 2 (2022–2027) includes building a new five-entrance gate, restoring the ancient Tam Quan gate, completing monastic quarters, constructing a Buddhist stupa, traditional house, library, and landscape spaces—balancing preservation with modern functionality.
The overall project covers more than 8,000 m², with over 1,200 m² allocated to five main buildings. Some structures have already been completed and are in use.
The main hall, built on an area exceeding 1,100 m², has three floors and a total height of 27m. It inherits traditional Vietnamese architectural features while incorporating distinctive elements unique to Diec Pagoda.
Artifacts
Diec Pagoda currently preserves two stone steles and one ancient bell of significant historical value:
Trung tu Diec Co Tu bi ky (1914), documenting early 20th-century restoration
Sac tu Diec Co Tu bi ky (1930), a large commemorative stele
Ancient bell (Co Diec Tu chung) from the 4th year of the Thieu Tri reign (1845)
Additionally, the pagoda preserves a handwritten Nom-script copy of Van te thap loai chung sinh by Nguyen Du.
Events and Festivals
Diec Pagoda serves as an important spiritual center for the Buddhist community of Vinh City. Regular activities include prayers for peace, requiem ceremonies, and meditation retreats for youth, fostering spiritual development and ethical living.
On major occasions such as Vesak (Buddha’s Birthday), Vu Lan Festival, and monthly new/full moon days, the pagoda attracts numerous devotees and visitors who come to worship and pray for peace, health, and prosperity.
In addition to religious activities, the pagoda actively organizes charitable programs supporting disadvantaged individuals and orphaned children. These initiatives reflect Buddhist compassion while promoting social solidarity and humanitarian values.
References
- Chùa Diệc – Diệc cổ tự – Diệc cổ Tùng lâm
- Nguyễn Đại Đồng, Thích Thọ Lạc (Đồng Chủ biên) (2021), Lịch sử Phật giáo Nghệ An, Nxb Tôn Giáo.
- Phát huy giá trị những công trình tôn giáo ở Nghệ An: Tùng Lâm Diệc Cổ – Trung tâm Phật giáo xứ Nghệ (Bài 2) | Báo Dân tộc và Phát triển
- TÌM HIỂU LỊCH SỬ, VĂN HÓA PHẬT GIÁO NGHỆ AN –
- Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn, Báo cáo khoa học nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm, biên dịch văn bia Phật giáo Nghệ, 12/2023.
Tiếng Pháp (Français)
Nom et situation géographique
La pagode Diệc est située au numéro 49, rue Quang Trung, quartier Thành Vinh, province de Nghệ An.
Concernant son appellation, le terme « Diệc » fait l’objet de plusieurs interprétations. Selon une approche d’inspiration bouddhique, ce nom dérive de l’expression « diệc bộ diệc xu », signifiant « marcher ensemble, avancer ensemble », évoquant l’idée de suivre la voie de l’éveil en s’inspirant des pratiquants pour atteindre le Nirvana. Par ailleurs, une interprétation populaire associe le nom « Diệc » à l’image de l’oiseau héron, en lien avec une légende locale relative au lieu d’implantation de la pagode.
Histoire et personnages
La pagode Diệc est un ancien temple bouddhique qui, à l’origine, n’était qu’un petit ermitage dont la date de fondation exacte demeure inconnue. Selon la tradition orale locale, elle pourrait remonter à l’époque Trần et aurait été construite sur une butte où furent enterrés des hérons morts lors d’une longue période de sécheresse, donnant ainsi naissance à son nom.
Cependant, une inscription épigraphique intitulée Trùng tu Diệc cổ tự bi ký datée de la 8e année de l’ère Duy Tân (1914) permet d’établir un repère historique plus précis : sous le règne de Gia Long, le mandarin Nguyễn Đức Cửu entreprit la restauration de la pagode et fit fondre une grande cloche.
Sous le règne de Tự Đức, le haut fonctionnaire Nguyễn Đăng Giai poursuivit les travaux d’agrandissement et donna officiellement le nom de « Diệc Cổ tự » à la pagode.
Au début du XXe siècle, sous l’ère Duy Tân, le gouverneur militaire Đoàn Đình Nhàn mobilisa des ressources pour reconstruire la pagode avec des matériaux de qualité (briques de Bát Tràng, tuiles en écaille, céramiques émaillées), lui conférant une apparence majestueuse.
Durant la période coloniale française, la pagode devint un lieu discret d’activités patriotiques. Elle accueillit notamment les activités clandestines de Phan Bội Châu et Phan Chu Trinh, et servit de point de liaison pour l’organisation révolutionnaire Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội. Après le décès de Phan Chu Trinh, une cérémonie commémorative y fut organisée par les élèves du lycée Quốc học Vinh sous couvert de pratiques religieuses.
La pagode servit également de refuge à Đội Cung, chef de l’insurrection de Đô Lương en 1941. Après l’échec de la révolte, il s’y cacha sous l’apparence d’un novice avant d’être arrêté et exécuté.
En 1950, la pagode devint le siège administratif de l’Association bouddhique unifiée de la région IV.
Pendant la guerre contre les États-Unis, elle subit de lourdes destructions dues aux bombardements (1968, 1972), endommageant gravement ses structures et laissant même des bombes non explosées dans son enceinte.
Après la guerre, la pagode fut progressivement restaurée. En 2013, les autorités provinciales décidèrent officiellement sa réhabilitation. La même année, le vénérable Thích Thọ Lạc fut nommé abbé. En 2015, un projet global d’aménagement du complexe Tùng Lâm Diệc cổ fut approuvé, visant à en faire un centre culturel et spirituel majeur de la ville de Vinh.
Architecture et paysage
Actuellement, la pagode est en cours de reconstruction selon un plan en deux phases :
Phase 1 (2015–2022) : construction des infrastructures de base (sanctuaire principal, maison des fidèles, voiries, nivellement).
Phase 2 (2022–2027) : édification de nouvelles portes (Ngũ quan), restauration de la porte Tam Quan, construction des bâtiments monastiques, stupas, bibliothèque et aménagement paysager.
Le projet couvre une superficie de plus de 8 000 m², avec cinq bâtiments principaux. Le sanctuaire principal, d’une superficie de plus de 1 100 m², comporte trois niveaux et atteint une hauteur de 27 m, combinant architecture traditionnelle et éléments contemporains.
Objets patrimoniaux
La pagode conserve plusieurs objets de grande valeur historique :
Stèle Trùng tu Diệc cổ tự bi ký (1914)
Stèle Sắc tứ Diệc Cổ tự bi ký (1930), de grande dimension
Cloche ancienne Cổ Diệc tự chung (1845)
Manuscrit en chữ Nôm du Văn tế thập loại chúng sinh de Nguyễn Du
Événements et fêtes
La pagode Diệc constitue un centre spirituel important pour les bouddhistes de la ville de Vinh. De nombreuses activités y sont organisées : cérémonies de prière pour la paix, rituels pour les défunts, retraites pour les jeunes.
Lors des grandes fêtes bouddhiques (Vesak, Vu Lan) et des jours de nouvelle lune et pleine lune, la pagode accueille un grand nombre de fidèles et de visiteurs venus prier pour la paix, la santé et la prospérité.
En outre, la pagode mène activement des actions caritatives en faveur des personnes défavorisées et des enfants en difficulté, contribuant ainsi à promouvoir les valeurs humanistes et la solidarité sociale.
Références
- Chùa Diệc – Diệc cổ tự – Diệc cổ Tùng lâm
- Nguyễn Đại Đồng, Thích Thọ Lạc (Đồng Chủ biên) (2021), Lịch sử Phật giáo Nghệ An, Nxb Tôn Giáo.
- Phát huy giá trị những công trình tôn giáo ở Nghệ An: Tùng Lâm Diệc Cổ – Trung tâm Phật giáo xứ Nghệ (Bài 2) | Báo Dân tộc và Phát triển
- TÌM HIỂU LỊCH SỬ, VĂN HÓA PHẬT GIÁO NGHỆ AN –
- Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn, Báo cáo khoa học nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm, biên dịch văn bia Phật giáo Nghệ, 12/2023.
Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
亦寺位于乂安省荣城坊光中路49号。
关于“亦”这一名称，有多种不同解释。从佛学角度来看，“亦”源自“亦步亦趋”之意，寓意众生共同随行、共同趋向觉悟之道，效法修行者以达涅槃之境。此外，在民间还流传着更为通俗的解释：寺名“亦”与“鹭鸟”形象相关，源于寺址所在地的一个传说。
历史与人物
亦寺为一座古刹，初建时仅为一座小型草庵，其确切始建年代尚未明确。根据当地民间传说，该寺或可追溯至陈朝时期，建于一处土丘之上，该地曾埋葬大量因长期干旱而死亡的鹭鸟，由此形成寺名。
然而，根据《重修亦古寺碑记》（维新八年，1914年）所载，可确定较为清晰的历史节点：在嘉隆年间，尚书阮德久主持重修寺庙，并铸造大洪钟。碑文记载：
“尚书阮德久联合卫兵，将茅草屋改为瓦房，并铸造重达130斤的大洪钟。”
至嗣德年间，大使阮登阶进一步扩建寺庙，使其规模扩大，并题写“亦古寺”匾额。碑文记载：
“嗣德四年（1851年），大使阮登阶……在欢城祈雨得应，遂因缘重修寺庙，耗资数百两，皆由其与门生友人资助，并赐名‘亦古寺’。”
在此次修缮过程中，胡毅、胡晏负责彩绘佛像；段灵负责安置军民；尊室韩建造九龙殿；卫尉潘养制作神像与土地像等。其后，寺庙虽经修复，但又历经六十余年荒废，终至一度沦为废墟。
至二十世纪初维新年间，壬子年春（1912年），都督段廷贤再次募资重建寺庙，采用八场砖、鱼鳞瓦，配以青黄琉璃装饰，建筑宏伟壮丽，城墙亦焕然一新。
在法国殖民统治时期，亦古寺不仅是清修之地，亦成为爱国志士秘密活动的据点。潘佩珠与潘周桢曾在此从事秘密活动，同时这里也是越南青年革命同志会的联络点。潘周桢逝世后，荣国学堂学生曾在寺中举行追悼活动，并巧妙伪装为宗教仪式以避开殖民当局。
此外，亦寺曾庇护都队公——都良兵变领导者。1941年1月13日夜，他率兵起义，后失败并在寺中隐匿三月，化装为小沙弥，最终被捕并在荣市处决。
1950年，亦寺成为第四联区佛教联合会总部。
抗美战争时期，寺庙遭受严重破坏。1968年，美军轰炸致屋顶坍塌；1972年再次被炸，祖堂被毁，前殿严重受损，地下尚遗留未爆炸弹。战后，佛教徒迁移祖师塔以保护遗迹。
战后以来，亦寺逐步恢复。2013年2月25日，乂安省人民委员会决定正式修复遗址；同年11月3日，任命释寿乐上座为住持。2015年2月10日，“亦古丛林”总体规划获批，寺庙正逐步发展为荣市重要的文化与精神中心。
建筑景观
目前寺庙仍在规划建设中，分为两个阶段实施：
第一阶段（2015—2022）：完成基础设施，包括场地平整、正殿、居士楼及交通系统建设。
第二阶段（2022—2027）：建设五关门，修复古三关门，完善僧舍（东堂、西堂），建设佛塔、传统馆、图书馆及整体景观空间。
整体规划占地超过8000平方米，其中主要建筑面积约1200平方米。目前部分工程已投入使用。
新建正殿继承民族传统建筑风格，同时具有创新特点，占地1100多平方米，共三层，总高27米。
文物
寺内现存重要历史文物包括：
《重修亦古寺碑记》（1914年）
《敕赐亦古寺碑记》（1930年），尺寸较大
古钟（绍治四年，1845年）
此外，还保存有阮攸《十类众生文》喃字手抄本。
活动与节庆
亦寺不仅是佛教圣地，也是荣市佛教徒的重要精神活动中心。寺内定期举行祈安、超度法会及青少年修行活动，帮助培养健康精神生活。
在佛诞节、盂兰节及每月初一、十五等重要日子，寺庙吸引大量信众与游客前来参拜祈福，寄托平安、健康与顺遂的愿望。
同时，寺庙积极开展慈善活动，帮助贫困群体与孤儿，弘扬佛教慈悲精神，增强社会凝聚力。
参考资料
- Chùa Diệc – Diệc cổ tự – Diệc cổ Tùng lâm
- Nguyễn Đại Đồng, Thích Thọ Lạc (Đồng Chủ biên) (2021), Lịch sử Phật giáo Nghệ An, Nxb Tôn Giáo.
- Phát huy giá trị những công trình tôn giáo ở Nghệ An: Tùng Lâm Diệc Cổ – Trung tâm Phật giáo xứ Nghệ (Bài 2) | Báo Dân tộc và Phát triển
- TÌM HIỂU LỊCH SỬ, VĂN HÓA PHẬT GIÁO NGHỆ AN –
- Trung tâm Khoa học Xã hội và Nhân văn, Báo cáo khoa học nhiệm vụ nghiên cứu, sưu tầm, biên dịch văn bia Phật giáo Nghệ, 12/2023.
