Chùa Diên Quang (Đức Thọ, Hà Tĩnh)

Chùa Diên Quang (Đức Thọ, Hà Tĩnh)

Giới thiệu

Chùa Diên Quang thường gọi chùa Am, dựng trên mái núi Am, thuộc địa phận xã Phụng Công, tổng Đồng Công, huyện Hương Sơn, nay là xã Đức Hòa, huyện Đức Thọ.

Vị trí và cảnh quan

Chùa tựa lưng vào vách núi, trước mặt là rào Nướt (Liệt Thủy). Vườn chùa chiếm cả một phần mái núi, xưa có nhiều cổ thụ và cây ăn quả, phong cảnh u nhã.

Từ đường cái đi lên, qua một bãi rộng dốc thoai thoải, đá mọc lô nhô, có tảng đá giống như nhà sư đang phủ phục, được gọi là “Bái Phật tăng”. Hai bên bãi đá là tháp mộ các nhà sư tu hành ở đây. Bên trái có ba ngôi tháp Yên Tập, Từ Nghiêm, và Diên Lạc, chưa rõ xây dựng từ bao giờ, và chứa xá lỵ vị sư nào. Ở mặt tháp Yên Tập có khắc dòng chữ Khải Định Quý Hợi xuân nguyệt cát nhật, trụ trì bản tự Sa Di tự Thanh Liễn trùng tu tam tháp viên thành (Ngày tốt, tháng mùa xuân năm Quý Hợi đời Khải Định (1923) sư trụ trì chùa này là Sa Di, tên tự Thanh Liễn trùng tu ba ngôi tháp hoàn thành mỹ mãn). Bên phải là nhà tăng xây dựng xong mùa thu năm Ất Hợi đời Bảo Đại (1935). Trước nhà tăng, gần mé đường cái là tháp mộ vị sư cuối cùng, Thanh Liễn Nguyễn Tất Tố, thường gọi Sư Liễn, xây năm Bính Tý đời Bảo Đại (1936).

Cấu trúc

Đi qua bãi đá, lên cao hơn, đến một bể cạn thả sen, rồi một bệ thờ xây gạch, sau là bức tường chắn, trốc tường chính là bình phong trước sân chùa. Hai bên bàn thờ là hai hành lang lên cổng chùa, cao 15 bậc, đi giữa hai tường lan can. Qua cổng là sân rộng lát gạch, có tường dắt bao quanh. Chùa chỉ có một tòa nhà lớn, trùng/chồng diêm, tám mái tường gạch, mái lợp ngói vảy. Mặt trước trông như ngôi nhà ba gian hai hồi, có ba cửa chính đóng bức bàn và hai cửa khém; hai lớp mái với bốn đầu đao cong vút; trên nóc đắp hình “Lưỡng long triều nguyệt”. Từ sân lên ba bậc đá mới đến dải hiên rộng. Từ hàng hiên vào có mười dãy cột, mỗi dãy sáu cây bằng gỗ mít. Sườn nhà, đồ trên đều bằng sắc mộc. Hàng kẻ trước chạm trổ đơn giản. Ngôi nhà, dưới hình “chữ nhật” nhưng nóc mái lại hình “chữ công”, nhìn tổng thể rất đồ sộ, mà thanh thoát.

Ngày trước trong chùa có nhiều tượng Phật và quả chuông đồng. Sau cách mạng, chùa là nơi hợp tự của nhiều chùa đền trong vùng nên tượng và tự khí rất phong phú. Đặc biệt có bức tượng Hoàng hậu Bạch Ngọc bằng đồng đen đặt trong khám thờ bên cạnh.

Lịch sử dụng chùa

Theo Nham cảo chùa Diên Quang thì Hoàng hậu Bạch Ngọc là người lập chùa. Bà tên là Trần Thị Ngọc Hào, vợ vua Trần Duệ Tông(?). Sau khi nhà Trần mất ngôi, người Minh mượn cớ sang ; đánh nhà Hồ để cướp nước ta. Bà đưa con gái Huy Chân công chúa Trần Thị Ngọc Hiền cùng gia nhân chạy về Nghệ An. Bà cùng các gia thần tổ chức khai hoang, lập lên nhiều làng xóm ở trên đất phủ Đức Quang (nay thuộc một số xã ở Đức Thọ, Can Lộc). Bà đem số thóc gạo dự trữ cung cấp cho nghĩa quân Lam Sơn ở căn cứ Đỗ Gia (Hương Sơn bây giờ). Công chúa Huy Chân được Bình định vương Lê Lợi chọn làm cung phi, sinh công chúa Trang Từ Lê Thị Ngọc Châu. Sau ngày đại định, bà Bạch Ngọc xin vua cho lập ngôi chùa ở rú Am, và xuất gia, tu hành. Về sau, công chúa Huy Chân cũng xin về tu ở chùa này. Công chúa Trang Từ, sau khi chồng là Minh quận công Bùi Ban tử trận, tái giá với Quận công Trần Hồng, rồi cuối cùng cũng về đây tu với bà và mẹ…).

Như vậy, chùa Diên Quang được lập lên đời Lê Thái Tổ, niên hiệu Thuận Thiên (1428 – 1433). Hiện nay, không có tài liệu, chứng tích cho biết tình trạng ngôi chùa lúc sơ thiết và thời gian các lần trùng tu. Trên xà nhà chỉ còn lại dòng chữ khắc Nguyễn triều Duy Tân tử niên, quý Hạ…) trùng dinh công thoan, quý Đông trung cán…) thành (Năm Duy Tân thứ tư triều Nguyễn (1910), tháng cuối hạ… tháng sáu – dựng lại, công việc hoàn tất, trung tuần tháng cuối Đông – tháng Chạp – (khánh hay viên(?) thành). Đây là lần cuối cùng tu tạo lại ngôi chùa hiện còn, đến nay đã trên một trăm năm.

Dấu ấn lịch sử

Suốt trên sáu thế kỷ, ngôi chùa Diên Quang cổ kính không chỉ nổi tiếng là một danh lam, mà còn gắn với sự nghiệp một bà Hoàng hậu đời Trần, gắn với cuộc kháng chiến chống quân xâm lược nhà Minh của nhân dân Đức Quang, Đức Thọ.

Nhưng từ sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, qua hai cuộc kháng chiến chống Pháp, chống Mỹ, chùa bị bỏ hoang phế, bị hư hỏng nghiêm trọng, tượng Phật, tự khí, chuông đồng, và cả bức tượng đồng đen của bà Bạch Ngọc đều bị thất tán.

Di tích quốc gia

Từ khi được xếp hạng “Di tích kiến trúc nghệ thuật quốc gia” (Quyết định ngày 13/02/1995 của Bộ Văn hóa Thông tin) chùa Diên Quang được bảo vệ, tu sửa và mở rộng, xây dựng thêm nhiều công trình mới.

Tham khảo

  • Trích sách “Chùa cổ Hà Tĩnh”, tác giả Thái Kim Đỉnh
Chấm điểm
Chia sẻ
pub-logo

Bài viết

Bài viết đang được cập nhật

Nội dung chính

Thờ tự
Nội dung đang được cập nhật.
Nhân vật
Nội dung đang được cập nhật.
Lễ hội
Nội dung đang được cập nhật.
Hình ảnh
Video

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *