Chùa Đông Nam (Thọ Xuân, Thanh Hoá)

Chùa Đông Nam (Thọ Xuân, Thanh Hoá)

Chùa Đông Nam ở trung tâm thị trấn Thọ Xuân, giữa khu buôn bán sầm uất, cách thành phố Thanh Hóa 36km. Nơi đây vốn là đất của làng Xuân Phố tổng Kiên Thạch, huyện Lôi Dương, phủ Thọ Xuân. Năm Thiệu Trị thứ 7 (1847) lỵ sở của huyện (đồng thời là của phủ) được chuyển từ làng Thịnh Mỹ về Xuân Phố, vốn là một vùng bãi trồng dâu, ngô, đậu, rau cải chưa có người ở trở thành nơi phố xá đông đúc.

Cảnh quan

Quan tri phủ Bùi Tuấn, Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân trong khi làm quy hoạch đã dành một khoảng đất rộng hơn 1000m2 ở trước phủ đường để xây dựng nơi thờ cúng Thành hoàng là Công chúa Liễu Hạnh. Ngày ấy phố phủ Thọ Xuân chỉ có nhà cửa hai bên đường 47 từ Thanh Hóa lên Lam Kinh, Bái Thượng. Đoạn đường qua phố phủ dài hơn một cây số có hai cầu: Tây Kiều và Đông Kiều, chùa nằm giữa Đông Kiều và Tây Kiều.

Trước chùa một dãy cây bàng nay còn lại vài cây. Những cây bàng trên trăm năm tuổi là chứng nhân bao thăng trầm của phố phủ. Phía trước mặt xế về phía tây là chợ Phủ được xây từ khi đất bãi trở thành phố xá. Cạnh chợ là trường học của phủ, tồn tại từ thời Thiệu Trị đến thời Khải Định, đào tạo được hai chục cử nhân, phó bảng. Ngay cạnh chùa là nhà thương, trạm phát thư, công văn (sau này gọi là bưu điện).

Buổi đầu, miếu thờ Liễu Hạnh được xây dựng bằng gỗ, lợp tranh nhưng dân không gọi lăng miếu mà vẫn gọi là chùa. Tại đây, hàng ngày thu hút nhiều tín đồ ở phố, phụ nữ có nhiều thời gian rảnh rỗi, có kinh tế khá và vùng phụ cận. Có ý kiến của các nhà nghiên cứu cho rằng thời ấy (thời Thiệu Trị) phủ lỵ Thọ Xuân là trung tâm của đạo Mẫu miền tây Thanh Hóa. Tín đồ là các bà phủ, bà đề, vợ con cai đội, lục sự, thừa phái.

Miếu thờ Liễu Hạnh Công chúa được xây dựng bằng gạch ngói vào năm Khải Định thứ 8 Quý Hợi (1923). Năm Bảo Đại 12 Đinh Sửu (1937) các thiện nam, tín nữ phát tâm công đức xây dựng nhà Tiền đường. Hai trưởng phố thời đó là cụ Trưởng Quý và Trưởng Nhâm chủ trì công việc xây dựng. Cũng năm ấy miếu thờ được đổi thành chùa thờ Phật và phối thờ Đức Thánh Trần (Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn). Từ miếu thờ thành chùa là một bước phát triển tâm linh thờ Phật. Mẫu Liễu Hạnh vẫn được phối thờ tại chùa. Một số nhà nghiên cứu cho rằng trước khi về trời Liễu Hạnh cũng đã được xuất gia đầu Phật cho nên dân rước Phật về thờ. Vậy từ năm Đinh Sửu (1937) chùa Đông Nam thờ Phật, phối thờ Đức Thánh Trần và Công chúa Liễu Hạnh.

Giữa chùa có cây si cổ thụ cùng tuổi với ngôi chùa. Tương truyền năm 1923 miếu thờ lợp tranh được xây dựng lại bằng gạch ngói. Vì trong khu miếu thờ có cây si cổ thụ cao to nên phải xây lùi về phía sau. Cây tỏa bóng mát cho miếu và làm cho nơi thờ tự thêm thâm u, tĩnh mịch, mặc dù nó nằm giữa nơi phố phường đông đúc.

Lịch sử

Năm 1937 miếu được chuyển thành chùa, các tín đồ xây Tiền đường, cây si cổ nằm giữa Tiền đườngHậu cung. Có lẽ trên đất nước này ít có ngôi chùa nào có cảnh trí như vậy. Chùa cứ đứng yên còn cây đa thì lớn theo năm tháng che mát cả Tiền đườngHậu cung.

Sau Cách mạng Tháng 8 năm 1945 chùa là nơi dân phố hội họp, các em nhỏ quây quần múa hát. Đầu năm 1947 cả phố Phủ, mấy trăm ngôi nhà, trường học, trụ sở của chính quyền Mặt trận, bệnh viện, chợ, cửa hàng đều bị phá hủy, nhưng chùa và nhà thờ Công giáo vẫn còn nguyên vẹn. Sớm chiều tiếng chuông chùa vẫn ngân nga, báo hiệu cuộc sống nơi đây diễn ra bình thường. Người đi tản cư cứ đến ngày rằm, mùng một lại về thắp hương dâng lên Phật tổ. Năm 1950 – 1951 máy bay Pháp mấy lần oanh tạc bắn phá, nhà thờ Công giáo bị phá hủy, chợ Phủ bị san bằng, nhưng riêng nhà chùa vẫn bình an.

Năm 1965 Mỹ đánh ra miền Bắc, thị trấn Thọ Xuân bị máy bay đánh phá, bà con đi sơ tán, chùa được giao cho Hiệu sách làm nhà kho. Hậu cung do bà con ngày đêm hương khói. Năm 1987 huyện giao lại Tiền đường cho địa phương quản lý.

Năm 1991 chùa Đông Nam được công nhận là Di tích kiến trúc cấp tỉnh, một nơi thờ cúng linh thiêng, có sư trụ trì. Mi dịp lễ tết, ngày mùng một và ngày rằm hàng tháng, khuôn viên trở nên bé nhỏ do lượng tín đồ, Phật tử và khách thập phương đến lễ bái ngày một nhiều.

Bộ mặt của chùa Đông Nam trở lại như hồi mới xây năm 1937. Các tín đồ, Phật tử góp công, góp của xây mới Phật điện, Hậu cungTiền đường, nơi thờ Đức Thánh Trần và Mẫu Liễu Hạnh. Nhìn vào đôi câu đối ở Tiền đường ta biết ngay chùa vốn là nơi Mẫu Liễu Hạnh quy Phật:

Thị tiên tức Phật từ vân giá vũ tứ thời xuân

Bất tử trường sinh thánh đức mẫu nghi thiên cổ

Tham khảo

  • Chùa Xứ Thanh (Tập I), CN. Lê Xuân Kỳ 
Chấm điểm
Chia sẻ
Chua-Dong-Nam-Tho-Xuan-Thanh-Hoa (1)

Bài viết

Bài viết đang được cập nhật

Nội dung chính

Thờ tự
Nội dung đang được cập nhật.
Nhân vật
Nội dung đang được cập nhật.
Lễ hội
Nội dung đang được cập nhật.
Hình ảnh
Video

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

pexels4035926