Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Đông Tân, tên chữ là “Khánh Tân tự”, còn được dân gian quen gọi là chùa Khánh Tân, là một ngôi chùa cổ có giá trị lịch sử và văn hóa tiêu biểu, tọa lạc tại số 87 phố Triệu Việt Vương, thuộc phường Nguyễn Du, quận Hai Bà Trưng, thành phố Hà Nội. Với vị trí nằm trong khu phố trung tâm của thủ đô, chùa Đông Tân không chỉ là nơi sinh hoạt tín ngưỡng của cộng đồng cư dân địa phương mà còn là điểm đến tâm linh của đông đảo Phật tử và du khách thập phương.
Lịch sử và nhân vật
Chùa Đông Tân, tên chữ là Khánh Tân tự, có niên đại khởi dựng từ thời Lê sơ (1428 – 1527), trong bối cảnh Phật giáo phát triển rộng rãi và ăn sâu vào đời sống tín ngưỡng dân gian. Từ khi hình thành, chùa đã là trung tâm sinh hoạt tôn giáo, nơi quy tụ tín đồ, tăng ni và nhân dân quanh vùng đến chiêm bái, lễ Phật, hành đạo.
Sang đến thời Nguyễn, chùa tiếp tục được quan tâm bảo tồn và trùng tu, đánh dấu bằng các đợt tu bổ lớn vào năm Giáp Tý (1874) dưới triều Tự Đức, và vào năm Bảo Đại thứ 14 (1941). Các lần trùng tu này góp phần củng cố kiến trúc, mở rộng quy mô thờ tự, đồng thời tiếp nối truyền thống tu học của dòng thiền Tào Động, một trong những dòng thiền tiêu biểu trong hệ thống Phật giáo Đại thừa ở Việt Nam.
Trải qua nhiều biến thiên lịch sử và ảnh hưởng của đô thị hóa, chùa vẫn giữ được vai trò là nơi sinh hoạt tâm linh của cộng đồng dân cư khu vực Nguyễn Du, Hai Bà Trưng. Đặc biệt, vào năm 2007, chùa được trùng tu lớn, khôi phục lại một số hạng mục đã xuống cấp và chỉnh lý tổng thể kiến trúc trên cơ sở bảo tồn phong cách truyền thống. Từ đó đến nay, chùa được duy trì ổn định với dáng dấp kiến trúc như hiện thời, kết hợp hài hòa giữa cổ kính và nét thanh thoát của kiến trúc Phật giáo Việt Nam.
Chùa Đông Tân hiện là nơi thờ Phật theo dòng thiền Tào Động, thuộc hệ thống Phật giáo Đại thừa. Dòng thiền này được du nhập vào nước ta từ thời Trần, phát triển mạnh vào thời Lê – Nguyễn, và hiện vẫn giữ vị trí quan trọng trong truyền thống Phật giáo miền Bắc. Không chỉ là nơi thờ tự, chùa còn là điểm quy ngưỡng của các Phật tử tu học, hành trì, góp phần bảo tồn và phát huy giá trị tinh thần Phật giáo trong lòng đô thị hiện đại.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa Đông Tân hiện nay mang đậm phong cách kiến trúc thời Nguyễn, với bố cục mặt bằng theo kiểu chữ “Đinh” (丁), một dạng bố cục truyền thống phổ biến trong kiến trúc chùa Việt Nam. Tổng thể công trình được quy hoạch khéo léo trên một không gian vừa phải, hài hòa với cảnh quan đô thị xung quanh, nhưng vẫn giữ được sự trang nghiêm và tĩnh tại vốn có của một cơ sở Phật giáo lâu đời.
Tòa Tiền Đường nằm ở vị trí mặt trước, có quy mô 5 gian, kết cấu kiến trúc theo kiểu hồi bít đốc tay ngai, mái lợp ngói mũi hài truyền thống. Hệ khung gỗ được bào trơn đóng bén, các chi tiết kẻ, bẩy, xà ngang, câu đầu đều được chế tác công phu, thể hiện tay nghề tinh xảo của nghệ nhân xưa. Mặt tiền tòa Tiền Đường có hiên rộng, cột hiên bằng gỗ lim đỡ mái với bộ vì kèo đơn giản nhưng chắc khỏe. Các cửa bức bàn và ô hộc được chạm lộng hoa văn cổ điển, tạo cảm giác vừa gần gũi, vừa tôn nghiêm.
Thượng Điện hay còn gọi là chính điện, nối liền với Tiền Đường theo trục dọc, tạo nên mặt bằng hình chữ Đinh. Thượng Điện được bố trí làm nơi an vị hệ thống tượng Phật, bài trí trang nghiêm theo truyền thống thờ tự của dòng thiền Tào Động. Các pho tượng được đặt trên bệ xây kiên cố, có cấp bậc rõ ràng, tạo sự phân tầng hợp lý giữa các vị Phật, Bồ Tát và các vị tổ sư. Không gian nội thất được sơn son thếp vàng, hoành phi câu đối treo cao, thể hiện rõ sự tôn kính đối với Tam Bảo.
Bên trái chùa, bố trí các công trình phụ trợ bao gồm Nhà Tổ, Nhà Mẫu và Nhà khách, liên kết theo trục ngang, tạo nên một tổng thể kiến trúc cân xứng và chặt chẽ. Nhà Tổ là nơi thờ chư vị tổ sư khai sơn tạo tự và truyền trì pháp mạch của chùa. Không gian này tuy nhỏ hơn chính điện, nhưng vẫn giữ được nét cổ kính, trang nghiêm với các án thờ, khám tượng, hoành phi, câu đối mang phong cách nghệ thuật thời Nguyễn. Nhà Mẫu thờ Tam phủ công đồng và các vị Thánh Mẫu trong tín ngưỡng bản địa, phản ánh sự giao thoa văn hóa giữa Phật giáo và tín ngưỡng dân gian Việt Nam. Nhà khách là nơi đón tiếp Phật tử, khách thập phương về lễ Phật, đồng thời cũng là nơi sinh hoạt chung của nhà chùa.
Toàn bộ kiến trúc chùa được bao bọc bởi sân gạch sạch sẽ, cây xanh tươi tốt cùng các bồn hoa nhỏ tạo nên khung cảnh thanh tịnh, gần gũi. Dù tọa lạc giữa lòng đô thị hiện đại, chùa Đông Tân vẫn giữ được vẻ đẹp cổ kính, như một chứng tích sống động về dòng chảy văn hóa – tâm linh trong lòng Thăng Long – Hà Nội ngàn năm văn hiến.
Hiện vật
Chùa Đông Tân hiện còn lưu giữ được nhiều di vật cổ có giá trị lịch sử và nghệ thuật đặc sắc, phản ánh sâu sắc phong cách nghệ thuật Phật giáo thời Nguyễn, đồng thời góp phần minh chứng cho quá trình phát triển liên tục của chùa qua các thời kỳ.
Đáng chú ý nhất là hệ thống bia đá gồm 11 tấm bia niên đại thời Nguyễn, trong đó chủ yếu là bia Hậu Phật bi ký, ghi danh công đức của các tín chủ và các vị hậu tự. Các tấm bia có niên đại cụ thể vào năm Bảo Đại thứ 10 (1935) và Bảo Đại thứ 16 (1941), hiện được gắn ốp sát hai hồi của tòa Tiền đường, vừa để bảo tồn, vừa góp phần tạo điểm nhấn trang trí cho không gian kiến trúc.
Một hiện vật quý khác là chuông đồng có tên gọi “Khánh Tân tự chung”, được đúc vào năm Tự Đức thứ 27 (1874). Chiếc chuông này có kích thước vừa phải, thân chuông trang trí các họa tiết sóng nước, hoa sen, mây lửa, khắc bài minh bằng chữ Hán thể hiện nguyện vọng cầu phúc an dân. Đây không chỉ là pháp khí dùng trong nghi lễ, mà còn là tác phẩm nghệ thuật mang đậm dấu ấn kỹ thuật đúc đồng truyền thống.
Hệ thống tượng thờ của chùa gồm 26 pho tượng Phật được tạo tác từ gỗ mít, phần lớn được bài trí tại Thượng điện theo bố cục truyền thống của dòng thiền Tào Động thuộc Phật giáo Đại thừa. Các tượng đều được sơn son thếp vàng, thếp bạc, phủ hoàng kim, đường nét chạm khắc mềm mại, uyển chuyển, toát lên vẻ từ hòa và uy nghiêm. Các tượng Phật chủ yếu thể hiện các tôn tượng quen thuộc như: A Di Đà Tam Tôn, Thích Ca Mâu Ni, Quan Âm – Thế Chí, Thập điện Diêm Vương, và chư Tổ sư.
Bên cạnh tượng thờ, chùa còn sở hữu nhiều hiện vật khác có giá trị nghệ thuật cao như: hoành phi, câu đối, hương án, cửa võng, tất cả đều được chạm khắc tinh xảo, phủ sơn son thếp vàng lộng lẫy. Đặc biệt, các bộ cửa võng với hoa văn “long vân”, “hồi văn”, “tứ quý” cùng các mô típ rồng, phượng được thể hiện sinh động, mang đậm phong cách trang trí nội thất chốn thiền môn thời Nguyễn.
Toàn bộ hệ thống hiện vật này không chỉ góp phần tạo nên giá trị thẩm mỹ cho không gian kiến trúc chùa Đông Tân, mà còn là minh chứng quý giá cho sự bảo tồn, kế thừa và phát huy di sản văn hóa vật thể gắn liền với đời sống Phật giáo đô thị Hà Nội trong suốt nhiều thế kỷ.
Sự kiện và lễ hội
Với vị thế là một trong những ngôi chùa có lịch sử lâu đời và kiến trúc tiêu biểu của khu vực, chùa Đông Tân không chỉ là một di tích lịch sử – văn hóa quan trọng mà còn là trung tâm sinh hoạt tôn giáo, tín ngưỡng của cộng đồng cư dân phường Nguyễn Du và các khu vực lân cận. Trải qua nhiều thế kỷ tồn tại và phát triển, ngôi chùa đã trở thành nơi gửi gắm niềm tin tâm linh, là điểm tựa tinh thần của bao thế hệ cư dân đô thị Hà Nội.
Hằng năm, tại chùa Đông Tân diễn ra nhiều hoạt động lễ nghi gắn với lịch Phật giáo và tín ngưỡng dân gian truyền thống, được tổ chức trang nghiêm, thu hút sự tham gia đông đảo của tín đồ Phật tử cũng như nhân dân trong vùng. Trong đó, có thể kể đến một số lễ chính như:
- Phật Đản tổ chức vào ngày mùng 8 tháng 4 (âm lịch), một trong những đại lễ trọng đại nhất của Phật giáo, tưởng niệm ngày đản sinh của Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Lễ được tổ chức với quy mô trang trọng, có tụng kinh, dâng hương, tắm Phật và thuyết pháp, thể hiện lòng thành kính và tri ân đối với Đức Phật.
- Lễ vào hè diễn ra vào ngày mùng 1 tháng 4 (âm lịch), mở đầu mùa an cư kiết hạ, thời gian chư Tăng tập trung tu học và hạn chế di chuyển, nhằm tăng trưởng giới đức và đạo hạnh. Đây cũng là dịp để các Phật tử phát tâm hộ trì, cúng dường và tham gia tu học tại chùa.
- Lễ ra hè vào ngày mùng 1 tháng 7 (âm lịch), đánh dấu kết thúc mùa an cư, đồng thời hướng về Vu Lan báo hiếu, dịp tưởng niệm cha mẹ tổ tiên, khơi dậy đạo lý “uống nước nhớ nguồn” trong mỗi người con Phật.
- Lễ tất niên công đức được tổ chức vào ngày 25 tháng Chạp (âm lịch) là dịp tổng kết công hạnh một năm tu học, công đức của Phật tử và tín thí gần xa, cầu nguyện quốc thái dân an, gia đạo bình an, đón năm mới an lành.
Các hoạt động lễ nghi được tổ chức chu đáo dưới sự hướng dẫn của chư Tăng, cùng sự tham gia tích cực của nhân dân địa phương và Phật tử, đã tạo nên không khí sinh hoạt tôn giáo linh thiêng, hòa hợp, mang đậm bản sắc văn hóa Phật giáo Việt Nam. Nhờ đó, chùa Đông Tân không chỉ là nơi lưu giữ di sản vật thể mà còn là không gian văn hóa sống động, nuôi dưỡng đời sống tinh thần và đạo đức cộng đồng trong dòng chảy liên tục của văn hóa Thăng Long – Hà Nội.
Xếp hạng
Với những giá trị nổi bật về lịch sử hình thành, kiến trúc nghệ thuật và vai trò tâm linh trong đời sống cộng đồng, chùa Đông Tân (Khánh Tân tự) đã được Ủy ban nhân dân thành phố Hà Nội xếp hạng là Di tích Lịch sử – Kiến trúc nghệ thuật cấp Thành phố theo Quyết định ngày 22 tháng 8 năm 2013. Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với một ngôi chùa có niên đại lâu đời, mang đậm dấu ấn văn hóa Phật giáo truyền thống, đồng thời là trung tâm sinh hoạt tín ngưỡng và văn hóa cộng đồng tiêu biểu giữa lòng đô thị hiện đại.
Tài liệu tham khảo
- Di tích lịch sử – kiến trúc – nghệ thuật Chùa Đông Tân, hanoi.gov.vn
- Chùa Đông Tân, theochanphat.com
_____________________________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Hanoi, the capital of Vietnam, is renowned for preserving historical and cultural heritage, especially sacred temples and pagodas considered national treasures. The tradition of temple visits in the early days of the new year is an integral part of the capital’s culture. Families often gather to pay homage, hoping to bring luck and blessings to their households.
To escape the urban hustle and bustle in the early days of the new year, many seek spiritual journeys to find inner peace. Dong Tan Pagoda, a small yet tranquil temple, becomes an ideal destination during this period.
Situated at 87 P. Trieu Viet Vuong, Bui Thi Xuan, Hai Ba Trung District, Hanoi, Dong Tan Pagoda is overseen by Venerable Thich Dam Tinh. The architecture of the temple is characterized by simplicity and modesty, deviating from the ornate styles of many other pagodas. The entrance resembles a narrow alley, with a simple gate adorned with black Han characters and lanterns shaped like flower petals.
The temple courtyard, with its small red-tiled space, is adorned with miniature bonsai trees, creating a refreshing green atmosphere. The white stone statue of Bodhisattva Quan Am standing on a lotus pedestal serves as a spiritual focal point in the serene temple surroundings.
Dong Tan Pagoda consists of two main buildings, both single-story structures separated by golden-painted steps. The red roofs are decorated with dragon motifs, creating a harmonious and reassuring image. Inside the temple, various Buddhist deities are venerated, establishing a sacred and spiritual ambiance.
Although small, Dong Tan Pagoda, located amidst the bustling urban environment, offers a serene atmosphere, making it an ideal place for those seeking tranquility and spiritual solace amid the hectic pace of life.
Tiếng Trung (Chinese)
河内，越南的首都，以保护历史和文化遗产而闻名，尤其是被视为国家宝藏的神圣寺庙和塔楼。在新年初的寺庙参拜传统是该首都文化的不可或缺的一部分。家庭经常聚在一起向寺庙致敬，希望为他们的家庭带来好运和祝福。
为了在新年伊始的城市喧嚣中逃避，许多人寻求精神之旅，以寻找内心的平静。东坦寺，一个小而宁静的寺庙，在这个时期成为一个理想的目的地。
东坦寺位于河内市海巴梁区Bui Thi Xuan，87 P. Trieu Viet Vuong，由Thich Dam Tinh主持。寺庙的建筑以简约和朴素为特点，不同于许多其他塔楼的华丽风格。入口犹如一条狭窄的巷子，简单的门上饰有黑色的汉字和花瓣形状的灯笼。
庙院的红瓦空间，装饰着微型盆景树，营造了一种清新的绿色氛围。白色石质观音菩萨像矗立在莲花座上，成为宁静寺庙周围的灵性焦点。
东坦寺由两座主要建筑组成，都是单层建筑，由金黄色的台阶分隔开。红色的屋顶装饰着龙纹，形成了一幅和谐而令人安心的画面。寺庙内供奉着各种佛教神明，营造出一种神圣而宁静的氛围。
尽管规模较小，但东坦寺位于繁华的城市环境中，提供了宁静的氛围，使其成为那些在忙碌的生活节奏中寻求宁静和心灵慰藉的理想之地。
Tiếng Pháp (French)
Hanoï, la capitale du Vietnam, est réputée pour la préservation de son patrimoine historique et culturel, en particulier ses temples et pagodes sacrés considérés comme des trésors nationaux. La tradition des visites de temple au début de la nouvelle année fait partie intégrante de la culture de la capitale. Les familles se rassemblent souvent pour rendre hommage, espérant apporter chance et bénédictions à leur foyer.
Pour échapper à l’agitation urbaine au début de la nouvelle année, beaucoup recherchent des voyages spirituels pour trouver la paix intérieure. La pagode Dong Tan, petite mais tranquille, devient une destination idéale pendant cette période.
Située au 87 P. Trieu Viet Vuong, Bui Thi Xuan, district de Hai Ba Trung, Hanoï, la pagode Dong Tan est supervisée par le Vénérable Thich Dam Tinh. L’architecture du temple se caractérise par sa simplicité et sa modestie, s’éloignant des styles ornés de nombreuses autres pagodes. L’entrée ressemble à une ruelle étroite, avec un portail simple orné de caractères Han noirs et de lanternes en forme de pétales de fleurs.
La cour du temple, avec son espace carrelé rouge, est ornée de bonsaïs miniatures, créant une atmosphère verte rafraîchissante. La statue blanche en pierre de la Bodhisattva Quan Am debout sur un socle de lotus sert de point focal spirituel dans l’environnement serein du temple.
La pagode Dong Tan se compose de deux bâtiments principaux, tous deux des structures d’un étage séparées par des marches peintes en doré. Les toits rouges sont décorés de motifs de dragon, créant une image harmonieuse et rassurante. À l’intérieur du temple, diverses divinités bouddhistes sont vénérées, créant une ambiance sacrée et spirituelle.
Bien que petite, la pagode Dong Tan, située au milieu de l’environnement urbain animé, offre une atmosphère sereine, en faisant un endroit idéal pour ceux qui cherchent la tranquillité et la consolation spirituelle au milieu du rythme effréné de la vie.
