Chùa Báo Ân (Chùa Hà Mát – Hậu Lộc, Thanh Hoá)

Chùa Báo Ân (Chùa Hà Mát – Hậu Lộc, Thanh Hoá)

Chùa Báo Ân nằm trên địa phận làng Hà Mát, xã Văn Lộc, huyện Hậu Lộc, tỉnh Thanh Hóa.

Vị trí địa lý

Theo sách Tên làng xã Việt Nam đầu thế kỷ XX (thuộc các tỉnh từ Nghệ Tĩnh trở ra)” được biên soạn dưới thời vua Gia Long, thì thôn Hà Mát là một trong 15 xã, thôn, trang thuộc tổng Du Tràng, huyện Phong Lộc, phủ Hà Trung, trấn Thanh Hoa. Sau Cách mạng tháng Tám năm 1945, tổ chức hành chính ở Hậu Lộc được tổ chức lại. Xã Văn Lộc hình thành từ 2 xã là xã Tinh Nhất và xã Hà Thượng. Trong kháng chiến chống thực dân Pháp các làng Duy Tinh, Hà Mát, Mỹ Điện, Mỹ Quang thuộc xã Thuần Lộc. Sau năm 1954 đến nay xã Văn Lộc gồm các làng: Duy Tinh, Mỹ Điện, Mỹ Quang, Hà Mát, Văn Xuân (Làng Văn Xuân mới thành lập tháng 5 năm 1983).

Di tích lịch sử

Về lịch sử xây dựng chùa, cho đến nay chưa tìm thấy nguồn tài liệu nào ghi chép cụ thể và chính xác. Theo các cụ cao niên trong làng cho biết: Chùa trước kia được xây dựng bằng tranh tre, nứa lá về sau bị hỏa hoạn. Đến năm 1934 nhân dân khôi phục lại ngôi chùa bằng gạch vôi vữa, khi ấy chùa Báo Ân gồm các công trình (Tam quan, Tiền đường, Hậu cung):

Cổng Tam quan chùa xây dựng theo lối hai tầng mái, gồm một cổng chính và hai cổng phụ. Các cổng được xây theo kiểu cuốn vòm, không có hệ thống cửa, phía trên cổng chính là gác chuông, từ cổng phụ có các bậc dẫn lên gác chuông.

Chính điện được làm theo kiểu chữ Nhị (二). Nhà Tiền đường 5 gian, hệ thống cột, vì kèo, đòn tay rui mè bằng gỗ, kết cấu theo kiểu chồng rường kẻ chuyền, hệ thống cửa làm theo kiểu bức bàn. Qua nhà Tiền đường là sân Thiên tĩnh rồi đến nhà Hậu cung. Hậu cung là ngôi nhà 3 gian, làm theo kiểu chồng rường, giá chiêng. Hệ thống tượng bằng gỗ. Ngoài sân có cột nanh xây vuông vức, 4 mặt có đắp nổi chữ Hán.

Trải qua thời gian và nhiều biến cố thăng trầm của lịch sử, ngôi chùa đã bị hoang phế, các tài liệu, hiện vật liên quan đã bị hủy hoại và thất lạc nhiều nơi. Hiện nay, dấu vết ngôi chùa cũ còn lại một phần của cổng Tam quan và gác chuông (dấu tích của cổng Tam Quan chùa cũ) chứng tỏ sự tồn tại của ngôi chùa cổ Báo Ân trên đất Hà Mát.

Cổng Tam quan qua thời gian, thiên tai và chiến tranh đã không còn nguyên vẹn, hai cổng bên đã không còn, chỉ còn lại phần cổng chính và gác chuông. Cổng chính được xây dựng theo kiểu cuốn vòm, trên là Gác chuông được xây dựng theo kiểu hai tầng tám mái, được dán bằng ngói âm dương. Hai mặt chính gồm 3 cửa cuốn vòm, cửa chính cao 2,2m rộng 40cm, ở hai cột chính có gắn đôi câu đối bằng chữ Hán nhưng đã bị mờ, hai cửa phụ cao 1,7m; ở hai bên hông cửa cuốn vòm và có bậc cầu thang lên xuống. Mái dưới là mái cong, bốn góc có 4 đầu đao uốn cong hình vân mây cuốn vòm. Phần cổ diêm bốn góc có bốn trụ, có bát đấu đỡ phía dưới, phía trên có đấu để tạo thế vững chắc đỡ phần mái trên. Ở chính giữa bốn mặt đều có khung tranh đắp nổi trang trí hình tùng, cúc, trúc, mai xung quanh có gờ chỉ bao tạo nên độ sâu của bức tranh. Mái trên cùng được làm bốn mái dán ngói âm dương, bốn mái có đầu đao hình vân mây, hoa lá cách điệu. Phần chóp mái được đắp nổi họa tiết vân mây sóng nước cách điệu.

Qua hình ảnh gác chuông, chúng ta phần nào đã biết được sự tồn tại của ngôi chùa trong đời sống tín ngưỡng của cư dân vùng ven sông làng Hà Mát. Trải qua thời gian, chiến tranh bom đạn nhưng gác chuông chùa Báo Ân vẫn tồn tại như một minh chứng lịch sử toát lên được vẻ đẹp, nét cổ kính của ngôi chùa Việt.

Phục dựng chùa

Đến năm 2013, trước nhu cầu tín ngưỡng chính đáng của nhân dân, trên nền móng của ngôi chùa cũ, nhân dân địa phương đã quyên góp tiền của phục dựng nên một ngôi chùa khang trang, rộng rãi và bài trí nhiều tượng thờ phù hợp với hệ thống thờ tự của một ngôi chùa Việt truyền thống. Đến nay chùa Báo Ân đã trở thành địa chỉ sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của nhân dân làng Hà Mát nói riêng và khách thập phương nói chung.

Chùa Báo Ân mới được kiến trúc như sau:

Chính điện được xây theo lối chữ Nhất (一). Qua con đường bê tông của triền sông Lạch Trường bước chân xuống 11 bậc tam cấp là đến được sân chính của nhà chùa. Sân được láng xi măng, ở hai đầu góc sân tiếp giáp với hai hồi tường nhà chính điện được xây hai cột nanh vuông vức, trên đỉnh được đắp hình phượng lật, dưới được trang trí hình tùng, cúc, trúc, mai, dọc thân có những đường gờ chỉ nhỏ chạy dọc, tạo đường nét thanh thoát.

Chính điện đi qua bậc tam cấp đến hiên nhà qua hệ thống cửa bức bàn là vào đến Tiền đường. Tiền đường là ngôi nhà 5 gian, có chiều dài 11,5m, chiều rộng 4,8m, đòn tay, rui mè bằng gỗ, theo lối kiến trúc chùa truyền thống chồng diêm hai tầng mái; bờ nóc đắp hình lưỡng long chầu nhật trên mặt hổ phù, các kìm nóc đắp hình hoa văn triện, đầu đao được đắp uốn cong hình đầu rồng. Chồng diềm được chia làm 5 ô hình chữ nhật, bốn ô bên đắp trang trí hình Tứ linh, ô ở giữa đắp nổi 3 chữ “Chùa Báo Ân”.

Về hệ thống thờ tự ở chùa Báo Ân được bài trí như sau:

– Ban thờ thứ nhất: Tầng cao nhất của bàn thờ ở chính điện, sát vách, có 3 pho Tam Thế, ở giữa là tượng Phật A Di Đà, bên trái là tượng A Nan Đà, bên phải là tượng Ca Diếp. Tượng ngồi trong tư thế tọa thiền trên đài sen, cao 75cm. Tượng có tóc trên đầu kết xoắn ốc; mũi thẳng; thuỳ tai to, rũ dài, vành tai tròn; lòng bàn tay cong, các ngón tay thon thả. Tượng khoác áo cà sa, ngực có chữ Vạn (卍), mình có sắc hoàn kim sáng rực. Tượng có nét mặt bao dung, lộ rõ vẻ nghiêm nghị.

– Ban thờ thứ hai: ở giữa là tượng Ngọc Hoàng, bên trái là tượng Nam Tào, bên phải là tượng Bắc Đẩu.

– Ban thờ thứ ba: bên trái là tượng Đế Thích, bên phải là tượng Phạm Vương. Đế Thích là chủ tể cõi trời dục giới, Phạm Vương là chủ tể cõi trời Phạm Thiên, thuộc về sắc giới.

– Ban thờ thứ tư: ở giữa là tòa Cửu Long, hai bên là bộ tượng Thị giả. Tượng Thích Ca sơ sinh chiếm ở vị trí giữa. Tượng Thích Ca sơ sinh diễn tả Phật Thích Ca Mâu Ni lúc mới sinh. Theo truyền thuyết Phật giáo, khi Thích Ca Mâu Ni mới giáng sinh có 9 con rồng xuống phun nước cho ngài tắm. Tắm xong, ngài tự đi được 7 bước về phía trước trên 7 bông sen. Tay trái chỉ trời, tay phải chỉ đất ngài nói “Thiên thượng thiên hạ, duy ngã độc tôn(Trên trời dưới trời, chỉ có Phật tính trong ta là tôn quý). Xung quanh có 9 con rồng vây bọc chầu vào trên đầu và sau lưng ngài. Trên những đám mây có đủ chư Phật, chư Thiên, Thiên nữ, nhã nhạc, cờ phướn.

– Ban thờ bên trái tường hồi phía Đông là tượng Đức Ông.

– Ban thờ bên phải hồi phía Tây là tượng Quan Âm Thiên Thủ Thiên Nhãn.

Hiện nay, đến thăm chùa Báo Ân và lễ Phật du khách sẽ được hòa mình vào cảnh sắc thiên nhiên, đón cơn gió man mác của dòng sông Lạch Trường, mùi hương thơm của cánh đồng lúa chín và đặc biệt là tiếng cười nói vui đùa của trẻ thơ, những câu chuyện xóm làng của các bà, các chị,… Tất cả đã và đang hòa quện vào nhau tạo một bản sắc riêng của cư dân ven sông với ngôi chùa cổ kính. Trước mặt chùa là dòng sông Lạch Trường nơi giao thương buôn bán tấp nập từ xưa, trên bến dưới thuyền, nơi giao lưu với các vùng trong cả nước, là cửa ngõ của tỉnh lỵ Thanh Hóa xưa.

Dù không còn giữ được dáng vẻ ban đầu, là ngôi chùa mới được tôn tạo lại, nhưng ngôi chùa mới đã dần trở thành một địa chỉ văn hóa thu hút sự quan tâm của nhân dân trong vùng và du khách ở xa.

Tham khảo

  • Chùa Xứ Thanh (Tập IV), Mai Thị Vui
Chấm điểm
Chia sẻ
eaf8a521bd23787d2132

Bài viết

Bài viết đang được cập nhật

Nội dung chính

Thờ tự
Nội dung đang được cập nhật.
Nhân vật
Nội dung đang được cập nhật.
Lễ hội
Nội dung đang được cập nhật.
Hình ảnh
Video

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai.

pexels4035926