Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Kè tọa lạc tại xã Phú Vinh, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình. Men theo Quốc lộ 6, từ trung tâm Thị trấn Mãn Đức, di chuyển bằng xe máy khoảng 30 phút có thể đến được chùa.
Lịch sử và kiến trúc
Huyền thoại về ngôi chùa linh thiêng này được các cụ cao niên kể lại rằng: Từ thời con dân vùng Mường còn sống trong hang Tùng, hang Hao, hốc cây, vách đá khổ cực, Bụt Bà với ông quan Đanh, bà quan Đãng đã hướng dẫn ông Ba Lăng, bà Ba Lập lấy đá ngăn dòng nước Khoang Trạch, bắt dòng nước phải chảy xuống lỗ hút trong khe đá, rồi dẫn dòng nước ra bãi nữa bưa bằng để cấy lúa. Từ đó, cây cối quanh năm xanh tốt, người dân khắp nơi kéo về tụ cư ở Mường Kè làm ăn, sinh sống.
Để tưởng nhớ Bụt Bà và các vị thần linh, Lang Cun bấy giờ đã cho xây dựng ngôi chùa rước tượng bằng đá từ Ninh Bình về thờ cúng. Theo các tài liệu nghiên cứu và người xưa kể lại: Chùa Kè do 3 anh em nhà Lang Cun Cần Mường Bi thời bấy giờ là: Đinh Công Thẩm, Đinh Công Chiều và Đinh Công Út xây dựng vào ngày 16/2 âm lịch năm 1892. Chùa thờ Phật Bà Quan Âm Bồ Tát với ông quan Đanh, bà quan Đãng. Đồng thời, giao cho 2 dòng họ Đinh Công trông nom và lo việc cúng lễ trong chùa, người dân gọi là nhà Tạo và nhà Khại. Từ đó tới bây giờ, hàng năm, vào ngày 16/2 Âm lịch, 2 họ nhà Tạo và nhà Khại cùng phụ trách việc tổ chức các nghi lễ thờ cúng tại chùa.
Hiện nay, chùa vẫn không có tường bao xung quanh, sân bê tông chỉ có một khoảng nhỏ. Ba gian chùa được xây mới (năm 2017) trên nền tích ngôi chùa gỗ trước kia.
Lễ hội
Lễ hội chùa Kè, là lễ Thanh Minh đầu năm, theo tiếng Mường là “lệ tha cha chùa” được tổ chức vào ngày 16/2 Âm lịch hàng năm. Trước đây, lễ hội tổ chức quy mô nhỏ. Từ năm 2017, lễ hội được tổ chức quy mô cấp xã nhằm thỏa mãn nhu cầu tín ngưỡng, vui chơi của con dân trong vùng.
Ngay từ sáng sớm, phần lễ được tổ chức tại chùa Kè với thành phần chính là 2 dòng họ nhà Tạo và nhà Khại. Lễ vật mỗi dòng họ chuẩn bị gồm 1 con lợn, thịt gà, xôi, oản, rượu, măng rừng, hoa quả và các sản vật của núi rừng. Sau khi chuẩn bị đầy đủ lễ vật, ông mo thay mặt toàn Mường làm lễ dâng lên Bụt Bà, Thành hoàng làng và các vị thần linh…
Ngay sau phần lễ là phần hội diễn ra với nhiều hoạt động độc đáo, đặc sắc, phản ánh hiện thực xã hội, tư duy, tín ngưỡng của con dân vùng Mường. Người dân và du khách còn được đắm mình trong các tiết mục văn nghệ đậm đà bản sắc, các làn điệu dân ca Mường, hát thường rang, bộ mẹng và cách ví von khéo léo, tinh tế của môn hát đối giao duyên. Đồng thời hòa mình trong không khí nhộn nhịp, khoẻ khoắn, vui tươi mang đậm tính cộng đồng được thể hiện trong các môn thể thao dân tộc như: kéo co, đánh mảng, đẩy gậy… Đặc biệt, các xóm trên địa bàn xã Phú Vinh đều có gian hàng trưng bày sản vật địa phương, những món ẩm thực truyền thống được bày biện đẹp mắt trên các mâm cỗ lá cùng những vật dụng, sản phẩm đan lát của dân tộc Mường được người dân mang đến lễ hội tạo ấn tượng tốt đẹp trong lòng du khách.
Lễ hội chùa Kè đã thu hút khoảng năm nghìn lượt khách đến tham quan. Có thể nói đây là địa điểm để nhân dân và du khách thập phương về cầu an, vui chơi giải trí và khám phá nét đẹp truyền thống văn hóa Dân Tộc Mường.
Tham khảo
1. Tú Cao, “Lễ hội chùa Kè xóm Kè, xã Phú Vinh, huyện Tân Lạc, tỉnh Hòa Bình”, trang Thông tin điện tử Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch Hòa Bình, ngày 17/3/2017 https://sovanhoa.hoabinh.gov.vn/van-hoa/576-la-ha-i-cha-a-ka-xa-m-ka-xa-pha-vinh-huya-n-ta-n-la-c-ta-nh-ha-a-ba-nh
2. Hương Lan, “Lễ hội chùa Kè – nét đẹp văn hóa vùng đất cổ Mường Bi”, báo Hòa Bình điện tử, ngày 14/3/2023
https://www.baohoabinh.com.vn/16/175985/Le-hoi-chua-Ke-net-dep-van-hoa-vung-dat-co-Muong-Bi.htm
3. An Trịnh, “Trở lại nơi pho tượng “biết đẻ” và 5 cây đa thần huyền bí một thời”, báo Lao Động, ngày 24/10/2021.
