Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Kim Rong Tự, còn gọi là chùa Tiên Yên hay Tân Yên, tọa lạc tại thôn Tiên Yên, xã Khánh Lợi, huyện Yên Khánh, tỉnh Ninh Bình. Sau khi điều chỉnh địa giới hành chính 2015, khu vực này hiện thuộc xã Khánh Thiện, tỉnh Ninh Bình.
Tên gọi “Kim Rong” gắn liền với danh tướng Phùng Kim, người con của vùng đất này, từng sinh ra và lớn lên tại chùa. Ông đã cùng Triệu Quang Phục (Triệu Việt Vương) lãnh đạo nghĩa quân đánh đuổi quân xâm lược nhà Lương vào năm 550, góp phần bảo vệ bờ cõi đất nước.
Xã Khánh Lợi nằm ở phía Đông Bắc huyện Yên Khánh, có vị trí địa lý, phía Đông giáp các xã Khánh Thiện, Khánh Mậu, Khánh Hội; phía Tây và Nam giáp xã Khánh Hải; phía Bắc giáp tỉnh Nam Định và xã Khánh Tiên. Đây là vùng đất giàu truyền thống yêu nước, nơi người dân cần cù, sáng tạo trong lao động, đồng thời kiên cường, anh dũng trong các cuộc đấu tranh chống giặc ngoại xâm.
Lịch sử và nhân vật
Theo tác giả Lã Đăng Bật, trong bài viết đăng trên Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo số 4 năm 2009, có viết: “Chùa Tân Yên thuộc thôn Tân Yên, xã Khánh Lợi, huyện Yên Khánh đã có từ trước năm 541.” Tuy nhiên, thời điểm chính xác khởi dựng ngôi chùa đến nay vẫn chưa được xác định rõ.
Chùa Kim Rong gắn liền với những sự kiện và nhân vật lịch sử tiêu biểu trong thời kỳ đầu dựng nước. Triệu Quang Phục, người làng Chu Diên (nay là phủ Vĩnh Tường), tỉnh Vĩnh Yên., trang Thái Bình, là cháu vua Triệu Vũ Đế, con của Triệu Năng Thành và bà Châu Thị Hoa. Theo truyền thuyết, vào đêm 20 tháng Giêng, khi mang thai Triệu Quang Phục, bà Châu Thị Hoa bỗng đau bụng và kỳ lạ thay trên thân bà mọc ra một bông hoa sen. Đến ngày mùng 7 tháng Hai, bà hạ sinh một bé trai, đêm ấy ánh sáng đỏ rực chiếu sáng cả ngôi nhà. Vì điềm lành ấy, ông bà được đặt tên húy là Quang Phục.
Cuốn Đại Việt Sử Ký Tiền Biên, Nxb Khoa Học Xã Hội (1997) chép rằng: “(Vua họ Triệu, huý là Quang Phục, người Chu Diên. con Triệu Túc Vua là người gai hùng dũng mãnh theo Nam Đế đánh dẹp có công được phong chức Tả tướng quân Nam Để mất, bèn xưng vương, đóng đô ở Long Biên, giữ nước được 24 năm”.
Năm 541, ông cùng cha tham gia cuộc khởi nghĩa chống nhà Lương do Lý Bôn (Lý Nam Đế) lãnh đạo. Trong thời gian tìm kiếm nhân tài để củng cố lực lượng, Triệu Quang Phục đến vùng Tân An (sau đổi thành Tiên Yên, nay là xã Khánh Lợi). Tại đây, ông gặp gỡ Phùng Kim, một người nổi tiếng thông minh, tài trí hơn người. Nhận thấy tài năng ấy, Triệu Quang Phục đã đưa Phùng Kim về doanh trại để cùng mưu tính việc lớn.
Phùng Kim vốn là con của ông Phùng Dực, một thầy thuốc quê huyện Tứ Kỳ, đạo Hải Dương. Ông Phùng Dực từng đi khắp nơi cứu chữa bệnh, khi đến Tân An thì tình nguyện ở lại, lập gia đình và sinh Phùng Kim vào năm 493 ngay tại ngôi chùa Tân An. Lên 15 tuổi, Phùng Kim mất cả cha lẫn mẹ. Ba năm sau, ông theo Triệu Quang Phục về căn cứ Dạ Trạch (huyện Khoái Châu, tỉnh Hưng Yên ngày nay), góp phần quan trọng trong cuộc kháng chiến chống nhà Lương. Triệu Quang Phục xưng Vương tháng 4 Âm lịch, tức ngày 24‐4‐548, hiệu Triệu Việt Vương, đã phong Phùng Kim làm Nguyên soái quân sự. Đến năm 560, Phùng Kim qua đời, hưởng thọ 67 tuổi. Triệu Việt Vương đã cho lập đền thờ ông ngay tại Tân Yên, đồng thời gắn ngôi chùa , nơi Phùng Kim sinh ra và lớn lên thành nơi tưởng niệm vị tướng tài.
Trải qua thời gian lịch sử, ngôi chùa đã bị xuống cấp, theo đó vào năm 2011, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch (VH-TT-DL) vừa có Công văn số 4478/BVHTTDL-KHTC gửi Sở VH-TT-DL Ninh Bình, cho ý kiến về dự án trùng tu di tích đền Tiên Yên và chùa Kim Rong, hai di tích cấp quốc gia thuộc xã Khánh Lợi, huyện Yên Khánh. Dự án do Công ty CP Kiến trúc và Đầu tư TPA lập (9/2010), đề xuất tu bổ Tam Bảo, xây mới Nhà Tổ, Nhà Mẫu, Nhà Tăng Ni, Nhà Kho tại chùa Kim Rong.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa Kim Rong nằm gần đền Tiên Yên – nơi thờ Triệu Quang Phục và tướng Phùng Kim, tạo thành quần thể di tích lịch sử đặc biệt của xã Khánh Lợi, huyện Yên Khánh. Ngôi chùa quay mặt về hướng Tây, tọa lạc trên một khoảng đất rộng rãi, bốn phía là những cánh đồng xanh mát, mang đến không gian yên bình, thoáng đãng.
Trải qua nhiều lần trùng tu, đến nay khuôn viên di tích đã trở nên khang trang, sạch đẹp, với một số công trình được xây mới để đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tôn giáo và bảo tồn giá trị văn hóa. Hiện nay, chùa gồm các hạng mục chính: Cổng, Tam Bảo, Nhà Tổ, Nhà Mẫu cùng nhiều công trình phụ trợ khác, tạo nên tổng thể kiến trúc hài hòa và trang nghiêm.
Cổng
Cổng chùa Kim Rong mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống Việt Nam, cổng chính ở giữa gồm hai trụ biểu cao tạo thành, trụ cao khoảng 3m, thân trụ tạo thành các ô vuông để trơn không trang trí, đỉnh trụ đặt tượng nghê đá trấn giữ, Quanh các mặt thân cột được chạm nổi câu đối chạy dọc thân cột bằng chữ Hán, hai trụ là chịu lực chính cho cánh cửa sắt hai cánh.
Nối từ cột trụ chính là bức tường lửng, thấp, chiều ngang khoảng hơn 1m, xen kẽ các ô thoáng trang trí hoa văn . liền với cổng phụ ở hai bên cổng chính. Hai cổng phụ gồm hai tầng mái, lối vào tạo vòm cung, mái giả ngói ống bằng xi măng, ở thân cột cũng khắc câu đối bằng chữ Hán. Từ cổng phụ nối với bức tường chạy xung quanh khuôn viên di tích
Công trình đã lâu nên cổ kính. sắc xám rêu phong của thời gian, góp phần làm nổi bật nét cổ kính, thiêng liêng của ngôi chùa.
Tam Bảo
Bước qua cổng chùa là khoảng sân rộng trước khu Tam Bảo, sân được lát gạch đá hoa sạch đẹp. Tam Bảo có kiến trúc theo kiểu chữ Đinh (丁), gồm hai phần chính: Tiền Đường và Hậu Cung.
Tiền Đường gồm 5 gian, nổi bật với hai cột đồng trụ cao được xây ở hai phía đầu hồi. Bên trong là hệ thống vì kèo, cột được làm hoàn toàn bằng gỗ lim vững chắc. Gian giữa treo một cửa võng tinh xảo, phía trên là bức đại tự khắc chữ Hán “Bát Giáp Kim Dong” sơn son thếp vàng lộng lẫy. Các gian đều được bày trí hương án, bên trên là tượng thờ, tại gian Tiền Đường có đặt tượng Đức Thánh Hiền, tượng Đức Ông, điểm nổi bật của chùa Kim Rong là chùa không có tượng Hộ Pháp như các ngôi chùa thường gặp.
Hậu Cung được nối tại gian giữa Tiền Đường gồm 3 gian, với hệ thống bệ được xây theo dạng thấp dần từ trên xuống dưới, trên đó bài trí các tượng Phật theo trật tự tôn nghiêm: Tam Thế Phật, A Di Đà, toà Cửu Long…
Các pho tượng chùa Kim Rong đều có kích thước nhỏ, cấu trúc nhà đơn giản theo kiến trúc truyền thống.
Nhà Tổ
Nhà Tổ của chùa được xây mới theo kiểu kiến trúc truyền thống, gồm 3 gian và hai chái, từ sân lên Nhà Tổ có 5 bậc thềm, tạo thế cao ráo. Công trình nổi bật với ba lối vào chính, phần giữa được lắp hệ thống cửa gỗ kiểu “thượng song hạ bản”, hai chái được xây kín, chỉ trổ một cửa tròn để lấy sáng và thông gió.
Bên trong, mỗi gian đều đặt hương án trang trọng, trên đó bày tượng và các đồ thờ cúng. Đây là không gian thiêng liêng, nơi tưởng niệm và thờ phụng các vị sư trụ trì đã từng gắn bó với ngôi chùa qua các thời kỳ.
Nhà Mẫu
Khu thờ Mẫu được xây liền kề với chùa chính, gồm 3 gian Tiền Đường và 1 gian Hậu Cung. Trong Hậu Cung, các pho tượng Tam Tòa Thánh Mẫu cùng các vị quan được bài trí trang nghiêm, thể hiện rõ nét tín ngưỡng thờ Mẫu, một nét văn hóa đặc sắc trong đời sống tâm linh của người Việt.
Đây là công trình mới được xây dựng lại, mái lợp ngói, nóc mái gắn lưỡng long chầu nguyệt.
Một số công trình khác
Ngoài các công trình chính, trong khuôn viên di tích còn có những tòa nhà phụ trợ như nhà kho, nhà khách và một số hạng mục khác, phục vụ nhu cầu sinh hoạt và hỗ trợ các hoạt động của chùa.
Di vật
Hiện nay trong chùa còn lưu giữ một quả chuông đồng với dáng hình trụ tròn, miệng loe. Trên đỉnh chuông là quai treo được tạo hình tinh xảo theo dạng hai con rồng uốn lượn đối xứng, phần đầu quay hướng ngược nhau. Thân chuông được trang trí những đường gờ nổi chạy ngang, chia bề mặt thành các ô hình chữ nhật, trên các đường gân có khắc những hoa văn, họa tiết rồng phượng và hoa lá. Toàn bộ bề mặt chuông phủ lớp màu xanh xám, dấu ấn của thời, tăng thêm vẻ trầm mặc, cổ kính cho hiện vật.
Xếp hạng
Chùa Kim Rong đã được Nhà nước công nhận và xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia từ năm 1997.
Tiếng Anh (English)
Name and Geographical Location
Kim Rong Pagoda, also known as Tien Yen or Tan Yen Pagoda, is located in Tien Yen Hamlet, Khanh Loi Commune, Yen Khanh District, Ninh Binh Province. After the administrative boundary adjustment in 2015, this area now belongs to Khanh Thien Commune, Ninh Binh Province.
The name “Kim Rong” is associated with General Phung Kim, a native of this land, who was born and raised at the pagoda. In 550, he joined Trieu Quang Phuc (Trieu Viet Vuong) in leading the insurgent army to repel the Liang invaders, contributing to the defense of the country’s territory.
Khanh Loi Commune lies in the northeast of Yen Khanh District. It borders Khanh Thien, Khanh Mau, and Khanh Hoi communes to the east; Khanh Hai Commune to the west and south; and Nam Dinh Province and Khanh Tien Commune to the north. This land is rich in patriotic traditions, where people are diligent, creative in labor, and resilient in the struggles against foreign invasions.
History and Figures
According to author La Dang Bat, in an article published in the Journal of Religious Studies No. 4 (2009): “Tan Yen Pagoda, in Tan Yen Hamlet, Khanh Loi Commune, Yen Khanh District, existed before 541.” However, the exact date of its establishment remains unclear.
Kim Rong Pagoda is closely tied to important events and historical figures of Vietnam’s early state-building period. Trieu Quang Phuc, from Chu Dien Village (now Vinh Tuong Prefecture, Vinh Yen Province, Thai Binh region), was the grandson of Emperor Trieu Vu De, the son of Trieu Nang Thanh and Madam Chau Thi Hoa.
According to legend, on the night of the 20th day of the first lunar month, while pregnant with Trieu Quang Phuc, Chau Thi Hoa suddenly suffered abdominal pain, and a lotus flower mysteriously bloomed on her body. On the 7th day of the second lunar month, she gave birth to a boy, and that very night, a bright red light illuminated the entire house. Due to this auspicious omen, he was named Quang Phuc.
The Dai Viet Su Ky Tien Bien (1997, Social Sciences Publishing House) records: “(Emperor Trieu, personal name Quang Phuc, from Chu Dien. Son of Trieu Tuc. He was a courageous and valiant man, who followed Nam De in battles, made great contributions, and was granted the title of Left General. After Nam De’s death, he proclaimed himself king, established the capital at Long Bien, and ruled for 24 years).”
In 541, he and his father joined the rebellion against the Liang led by Ly Bon (Ly Nam De). During his search for talented men to strengthen his forces, Trieu Quang Phuc came to Tan An (later renamed Tien Yen, now Khanh Loi). There, he met Phung Kim, a man of exceptional intelligence and talent. Recognizing his abilities, Trieu Quang Phuc invited him to join the army and plan major campaigns.
Phung Kim was the son of Phung Duc, a physician from Tu Ky District, Hai Duong Region. Phung Duc traveled extensively, treating the sick. When he arrived in Tan An, he chose to settle there, married, and had Phung Kim in 493, right at Tan An Pagoda. At the age of 15, Phung Kim lost both parents. Three years later, he followed Trieu Quang Phuc to the Da Trach base (Khoai Chau District, Hung Yen Province today), playing an important role in the resistance against the Liang.
In April 548, Trieu Quang Phuc proclaimed himself King, under the title Trieu Viet Vuong, and appointed Phung Kim as Military Commander-in-Chief. In 560, Phung Kim passed away at the age of 67. Trieu Viet Vuong had a temple built in his honor at Tan Yen and associated the pagoda—his birthplace and childhood home—with the commemoration of the talented general.
Over time, the pagoda deteriorated. In 2011, the Ministry of Culture, Sports, and Tourism (MCST) issued Official Dispatch No. 4478/BVHTTDL-KHTC to the Ninh Binh Department of Culture, Sports, and Tourism, regarding the restoration project of Tien Yen Temple and Kim Rong Pagoda, both recognized as national heritage sites in Khanh Loi Commune, Yen Khanh District. The project, prepared by TPA Architecture and Investment JSC (09/2010), proposed restoring the Tam Bao Hall and constructing the Ancestor House, Mother House, Monks’ Residence, and Storage House at Kim Rong Pagoda.
Architectural Landscape
Kim Rong Pagoda lies near Tien Yen Temple—dedicated to Trieu Quang Phuc and General Phung Kim—forming a special historical site complex in Khanh Loi Commune, Yen Khanh District. The pagoda faces west, situated on spacious land, surrounded by lush green fields, offering a peaceful and airy atmosphere.
Through multiple restorations, the site has become clean and well-maintained, with new constructions added to support religious activities and cultural preservation. Currently, the pagoda includes main structures such as the Gate, Tam Bao Hall, Ancestor House, Mother House, along with auxiliary buildings, creating a harmonious and solemn architectural ensemble.
Gate
The main gate of Kim Rong Pagoda reflects traditional Vietnamese architecture. It consists of two tall pillars, about 3 meters high, forming the central entrance. The plain square pillars are topped with stone lion statues as guardians. The pillars are engraved with vertical parallel sentences in Han characters, supporting a double-winged iron door.
Flanking the main gate are low walls, about 1 meter wide, decorated with patterned ventilation openings, connecting to the two side gates. Each side gate has a two-tiered roof, arched entrance, cement-tiled imitation roof, and Han-script inscriptions on the columns. The surrounding wall completes the enclosed boundary of the site.
The weathered grayish moss of time adds to the ancient and sacred aura of the pagoda.
Tam Bao Hall
After the gate is a wide courtyard leading to the Tam Bao Hall, paved with stone tiles. The hall follows the traditional Dinh (丁)-shaped structure, consisting of the Front Hall (Tien Duong) and the Rear Sanctuary (Hau Cung).
The Front Hall has 5 compartments, highlighted by two tall column towers at each gable end. Inside is a solid system of wooden beams and columns made of ironwood. In the central compartment hangs a finely crafted wooden panel with the grand Han-character inscription “Bat Giap Kim Dong,” gilded in red and gold. Each compartment contains altars with worship statues. Notably, unlike many pagodas, Kim Rong Pagoda does not feature Dharma Protector statues.
The Rear Sanctuary, connected to the central compartment, consists of 3 compartments. Inside are tiered altars displaying sacred Buddhist statues in solemn arrangement: the Three Buddhas, Amitabha, and the Nine-Dragon Throne.
The statues are small in size, while the hall’s structure remains simple, following traditional architecture.
Ancestor House
The Ancestor House was newly built in traditional style, with 3 compartments and 2 side wings, elevated by 5 stone steps. The middle entrance has traditional wooden doors with “upper bars, lower panels.” The side wings are enclosed, with round windows for light and ventilation.
Inside, each compartment has a solemn altar with statues and offerings, serving as a sacred space for honoring past abbots of the pagoda.
Mother House
The Mother House, adjacent to the main hall, has 3 front compartments and 1 rear compartment. The Rear Sanctuary houses the statues of the Three Mother Goddesses and various deities, reflecting the distinctive Vietnamese Dao Mau (Mother Goddess Worship) belief.
This is a newly rebuilt structure, roofed with tiles, with a ridge decorated with two dragons flanking a moon.
Other Structures
Additional facilities include storage, guest houses, and other supporting structures for religious and communal activities.
Relics
The pagoda preserves a bronze bell, cylindrical in shape with a flared mouth. Its top features a finely sculpted handle with two symmetrical dragons facing opposite directions. The bell’s body is decorated with raised horizontal bands dividing rectangular panels, filled with intricate dragon, phoenix, and floral motifs. Its weathered greenish-gray patina adds to its solemn and ancient character.
Recognition
Kim Rong Pagoda has been recognized as a National Historical Relic since 1997.
Tài liệu tham khảo
- Lã Đăng Bật, “Phật giáo ở Ninh Bình thời Đinh – Lê – Lý- Trần trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước”, Tạp chí Nghiên cứu Tôn giáo, số 4 -2009.
- Nguyễn Vinh Phúc- Nguyễn Duy Hinh ( 2009), Các Thành hoàng và tín ngưỡng Thăng Long Hà Nội, Nxb Lao Động.
- Bùi Quang Hùng (2015), Bách thần lục, Nxb Hồng Đức.
- Nguyễn Đại Đồng-Nguyễn Hồng Dương-Nguyễn Phú Lợi (2017), Lịch sử Phật giáo Ninh Bình, Nxb Tôn Giáo.
- Ngọc Hồ – Nhất Tâm (1992), Việt Điện U Linh Tập, Nxb Cửu Long.
- Lưu Minh Trị (2004), Danh thắng, di tích và Lễ hội truyền thống Việt Nam, Nxb Hà Nội.
- Ngô Thì Sĩ (1997), Đại Việt Sử Ký Tiền Biên, Nxb Khoa học Xã hội.
