Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Linh Xứng tọa lạc dưới chân núi Ngưỡng Sơn, xã Ngọ Xá, huyện Vĩnh Lộc (nay thuộc xã Hà Ngọc, huyện Hà Trung, tỉnh Thanh Hoá). Đây từng là một công trình được xây dựng sớm nhất ở thời Lý, nơi khai sáng đạo Phật cho xứ Thanh và nơi ghi dấu công tích của vua Lý Thường Kiệt.
Thượng toạ Thích Nhật Từ
Thượng toạ Thích Nhật Từ tên khai sinh là Trần Ngọc Thảo (sinh năm 1969) ông là một nhà tu hành Phật giáo Việt Nam thời hiện đại, từ nhỏ ông đã tích cực tham gia các hoạt động ở các ngôi chùa, đặc biệt là chùa Long Huê (Gò Vấp) và chùa Đại Giác (Phú Nhuận).
Năm 1984 khi này ông 14 tuổi, ông xuất gia tu học tại chùa Giác Ngộ với Hoà thượng Thích Thiện Huệ.
Năm 1988 thầy Thích Nhật Từ chính thức được công nhận thọ giới tỳ kheo.
Năm 1994 ông du học tại Ấn Độ.
Năm 1997 ông tốt nghiệp thạc sĩ triết học tại Đại học Delhi.
Năm 2001 ông bảo vệ thành công luận án tiến sĩ triết học tại Đại học Allahabad.
Dù ông sinh ra trong thời kỳ đất nước gặp nhiều khó khăn, các trường Phật học bị đóng cửa nhưng nhờ các vị cao tăng Phật Giáo lỗi lạc ông đã lão thông kinh, luật, luận của Phật giáo Nguyên Thuỷ và Đại Thừa. Nhờ đó Thượng toạ Thích Nhật Từ được trao tặng 5 bằng tiến sĩ danh dự của các trường Đại học ở nước ngoài.
Tháng 12 năm 2010 ông chính thức được Giáo hội Phật Giáo Việt Nam tấn phong lên hàng giáo phẩm Thượng toạ sớm hơn 3 năm so với quy định của Hiến chương Giáo Hội Phật Giáo Việt Nam.
Hiện tại Thượng toạ Thích Nhật Từ đảm nhận nhiều vị trí quan trọng: Phó Trưởng ban Ban Trị sự kiêm Trưởng ban Phật giáo Quốc tế Giáo hội Phật giáo Việt Nam Thành phố Hồ Chí Minh, Phó Viện trưởng thường trực Học viện Phật giáo Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh, Ủy viên Hội đồng trị sự GHPGVN, trụ trì chùa Giác Ngộ (TP. HCM), chùa Quan Âm Đông Hải (Sóc Trăng), chùa Tượng Sơn (Hà Tĩnh), chùa Linh Xứng (Thanh Hóa).
Lược sử
Theo sách Đại Nam nhất thống chí đã viết :“Chùa Linh Xứng ở phía Nam núi Ngưỡng Sơn, xã Ngọ Xá, huyện Vĩnh Lộc. Đòi Lý Thiên Phù Duệ Vũ Thái uý Lý Thường Kiệt kinh lý các xứ Thanh Hoa, Nghệ An dựng chùa này, nay vẫn còn bia và tháp”.(1)
Văn bia “Ngưỡng sơn Linh Xứng tự bi minh” chùa Linh Xứng ghi rõ:“Chùa Linh Xứng ở núi Ngưỡng Sơn là ngôi chùa do quan Thái uý (Lý Thường Kiệt) xây dựng”(2). Theo sử liệu ghi lại ta khẳng định rằng chùa được Thái uý Lý Thường Kiệt xây dựng vào năm (1085-1089) nhân dịp Lý Thường Kiệt được vua Lý phong trông coi mọi việc ở các châu thuộc trấn Thanh Hoa, phong cho thái ấp một vạn hộ. Ông là nhà chính trị, quân sự kiệt xuất trong lịch sử dân tộc. Năm 1082, nhận lệnh triều đình nhà Lý đi trấn thủ Thanh Hóa, khi mới đặt chân vào đất này, ông đã chọn làng Ngọ Xá để xây dựng Lương Mục Đường làm nơi ở và làm việc. Ông cùng trưởng lão Mãn Giác (một vị sư nổi tiếng thời Lý Nhân Tông) đi lên cửa Phấn Đại (sông Mã ngày nay), dừng thuyền ở chân núi Long Tỵ (núi Hàm Rồng) qua dòng sông Lèn rồi di thuyền đi tiếp đến ấp Đại Lý (xã Hà Ngọc ngày nay) quan sát xung quanh. Khi đang đi dạo trên bến đò vua Lý Thường Kiệt nhìn thấy có hòn núi đứng chơ vơ là núi Ngưỡng Sơn.
Trong Văn bia “Ngưỡng sơn Linh Xứng tự bi minh” vua Lý Thường Kiệt cho rằng :“Cái mà kẻ trí người nhân ưa thích là núi, là sông; cái mà thế đại lưu truyền là danh, là đạo. Nếu mở núi mà làm cho “đạo” và “danh” rạng rỡ thì không đáng quý hay sao?”.(3) Núi Ngưỡng Sơn được bao bọc bởi dòng nước quanh co, nhiều cây cối tốt tươi, sắc thuỷ đậm đà, phong cảnh đẹp, vua Lý Thường Kiệt rất yêu thích và đã chọn nơi đây để xây dựng chùa Linh Xứng.
Sau khi vua mất nhân dân đã lập đền thờ ngay bên cạnh chùa Linh Xứng dưới chân núi Ngưỡng Sơn để nhớ ơn ghi công. Đáng tiếc qua nhiều thập kỷ, thiên tai và chiến tranh tàn phá ngôi chùa đã không còn, chỉ còn lại những hiện vật được lưu trữ lại trở thành báu vật quốc gia.
Năm 2009 theo trang tin Bảo tàng lịch sử Quốc Gia dự án khai quật khảo cổ phục vụ bảo tồn, phát huy giá trị chùa Linh Xứng được UBND huyện Hà Trung, Viện khảo cổ học-Viện khoa học xã hội Việt Nam và sở Văn hoá, thể thao và Du lịch Thanh Hoá phối hợp thực hiện nhằm bảo tồn di tích tiêu biểu thời Lý. Ngoài ra huyện Hà Trung sẽ thực hiện đầu tư xây dựng công trình bảo tồn, tôn tạo lại chùa Linh Xứng trên diện tích hơn 42 nghìn m2.
Ngày 9-2-2015 tại văn phòng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN) tỉnh Thanh Hoá, Thượng toạ Thích Tâm Đức, Trưởng Ban Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam (GHPGVN) tỉnh Thanh Hoá, đã trao quyết định bổ nhiệm trụ trì Chùa Linh Xứng và con dấu chùa Linh Xứng cho Thượng toạ Thích Nhật Từ, Phó viện trưởng – Tổng thư ký Viện nghiên cứu Phật học Việt Nam.
Kiến trúc
Theo văn bia “Ngưỡng sơn Linh Xứng tự bi minh” chùa Linh Xứng, chùa được xây dựng công phu: “Chùa ở phía nam núi. Trai phòng ở hai bên. Tượng phật Như Lai thếp vàng ngồi cao trên tòa sen, nổi lên trên mặt nước. Chung quanh tường có hình các vị La Hán, muôn hình vạn trạng, không kể xiết… Sau chùa có xây bảo tháp, tên là tháp Chiêu Ân, cao chín tầng. Cửa mở bốn mặt có bao lơn. Bốn góc treo chiêng vang rung trước gió, hòa cùng tiếng chim hót. Phía trước dựng cột biểu, ánh ban mai cũng sáng chói với tượng vàng… Trước cửa chính ngôi chùa cũng treo chuông, có đường đi thẳng xuống sông. Bên sông lại có ngôi đình…” Theo lời miêu tả qua văn bia ta có thể hình dung một ngôi chùa tráng lệ khởi dựng gần nghìn năm trước, nằm gần bên đường bộ xung, lại có đường sông (ngay trước cửa chùa). Kiến trúc nổi bật là bức tượng phật Như Lai ngồi trên toà sen được xây nổi trên mặt nước như bông hoa sen, tượng được sơn thếp vàng thể hiện sự nguy nga và linh thiêng cho ngôi chùa. Ngoài ra trong khuôn viên chùa còn được đặt nhiều bức tượng khác, các vị La Hán.
Sau chùa là bảo tháp gọi là Tháp Chiêu Ân, cao chín tầng, xung quanh có gắn rèm che, tháp có bốn mặt quay ra các hướng Đông, Tây, Nam, Bắc, trước cửa có treo chuông bạc, tháp được chạm khắc tỉ mỉ tạo nên kiến trúc long lanh tráng lệ. Xung quanh chùa trồng nhiều loại hoa cỏ.
Ngày nay các danh mục được phục hồi lại gồm : Tam Quan, Gác Chuông, Chùa chính, tháp Chiêu Ân, nhà che bia, nhà tăng và các công trình phụ trợ khác.
Hiện vật
Văn bia chùa Linh Xứng là hiện vật được tìm thấy ở làng Ngọ Xá trước Cách mạng tháng Tám năm 1945, bia cao 110cm, rộng 70cm được trang trí theo hoa văn thời lý, gồm 46 dòng chữ Hán và Nôm, toàn văn ước khoảng 1200 chữ, có hoa văn, không có chữ húy. Bia được Thiền sư Pháp Bảo viết trước năm 1101 lúc thời Lý còn giữ chức Tổng trấn Thanh Hoá. Văn bia chùa Linh Xứng là chứng tích quý báu cho chúng ta biết được lịch sử ra đời của ngôi chùa và ghi lại công lao to lớn của vua Lý Thường Kiệt, Bia ca ngợi công lao sự nghiệp của Lý Thường Kiệt đối với nhà Lý và đối với dân chùng trấn Thanh Hóa ông bên trong thì khoan hòa, bên ngoài thì nhân huệ, khiến cho muôn dân được nhờ vả, muôn người đều kính phục, như vậy mà dân chúng chăm lo vào nghề nông trong vùng được thái bình, muôn dân được no ấm. Ngoài ra văn bia còn cung cấp nguồn tư liệu quý để góp phần phục dựng lại ngôi chùa Linh Xứng, hiện tại văn bia đang được lưu giữ tại Bảo tàng Lịch sử Việt Nam.
Chú thích
(1) Đại Nam nhất thống chí, tập 2, Nxb Thuận Hóa (2006), tr 341.
(2) Văn bia “Ngưỡng Sơn Linh Xứng tự bi minh”, chonthieng.com.
Tài liệu tham khảo
- Trang thông tin Đạo Phật ngày nay.
- Bảo tàng lịch sử Quốc Gia.
- Vũ Ngọc Khánh (chủ biên), Chùa cổ Việt Nam, Nxb Thanh Niên.
- Đại Nam Nhất Thống Chí, tập 2- quyển 6, Nxb Thuận Hoá (2006).
- Văn bia “Ngưỡng Sơn Linh Xứng tự bi minh”, chonthieng.com
