Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Long Bàn thảo luận tại Đội 9, thôn Long Bàn, xã Tịnh An, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi. Đây là một chùa chùa giữa vùng quê thanh bình, với không gian yên tĩnh và linh thiêng, mang đậm dấu ấn văn hóa Phật giáo của địa phương.
Lịch sử và nhân vật
Nguyên gốc xưa kia gọi là chùa Ông Tấu. Nửa thế kỷ trở lại đây gọi là chùa Long Bàn, vì chùa ở thôn Long Bàn, thuộc xã Tịnh Nhơn cũ. Sau 1954, xã Tịnh Nhơn cải tổ là xã Sơn An, nên chùa lại lấy tên “Sơn An Tự”. Sau 1975, hai xã Sơn An và Sơn Phú nhập chung là xã Tịnh An bây giờ, nên lấy lại tên cũ chùa Long Bàn.
Theo các bậc cố cựu thì ông Tấu là Tổ khai sơn chùa Long Bàn, cho đến nay chỉ cón là danh xưng truyền tụng, hoàn toàn không một lưu tích nào về ông. Nhưng bổn đạo vẫn một lòng tin và duy trì ngày giỗ truyền thống của ông như thường lệ vào 8 tháng 12 âm lịch.
Trải bao biến cố thời gian, kể từ ông Tấu, tiếp đến ông Kiêu, ông Trường, ông Côn, nền tảng của chùa mãi được bảo tồn. Cho đến năm Canh Tý (1960), Giáo hội Phật giáo tỉnh Quảng Ngãi mới chính thức cử Đại đức Thích Trí Tùng giữ chức vụ trụ trì chùa.
Đại đức Thích Trí Tùng đã có công chỉnh trang toàn bộ khuôn viên và chùa. Từ ngôi Tam Bảo, tượng đài Quan Thế Âm trước Tiền đường, nhà Đông, nhà Trù, đúc chuông, đến vườn cây. Cổng chính trước sân chùa, nay vẫn còn ba chữ “Sơn An Tự”. Để tưởng nhớ, chùa còn có ngày giỗ của Đại đức vào 22 tháng 6 âm lịch.
Sau 1975 cho đến nay, chùa không có trụ trì, tất cả đều do Ban Hộ tự. Từ ông Nguyễn Na đến Nguyễn Tri và hiện tại là cư sĩ Phan Đâu, pháp danh Đồng Ngộ làm Trưởng ban, cùng với các cư sĩ Nguyễn Gặp, pháp danh Tâm Ngộ, Trần Thiệt, pháp danh Đồng Thiệt cai quản.
Di vật của chùa còn giữ được nguyên ba tượng Quan Công, Chu Thương, Quan Bình bằng gỗ sơn son thếp vàng, thờ sau Hậu Tẩm. Năm 2007, chùa cũng đã hoàn thành cổng Tam Quan ngay sát lề đường, đi vào chùa non 50m, với đôi câu biểu tượng bằng chữ nôm:
Ơn Tổ cac dày mấy ngàn năm hoằng dương Phật pháp
Công Thầy to lớn bao thế kỷ dìu dắt chúng sanh.
Hiện nay trụ trì chùa Long Bàn là ĐĐ.Thích Quảng Nghiêm, Phó thư ký BTS GHPGVN tỉnh Quảng Ngãi (từ tháng 6-2014).
Kiến trúc cảnh quan
Cổng Tam quan của chùa Long Bàn mang kiến trúc tứ trụ, có thể tạo nên sự kết hợp hài hòa giữa tinh thần Phật giáo và nghệ thuật truyền thống. Cấu trúc được xây dựng bằng trụ lớn, thẳng đứng, chia thành ba cánh đi, mang ý niệm “ba cách nhìn” của Phật giáo gồm có “hữu quan”, “không quan” và “trung quan”, thể hiện cái sắc (giả), cái không (Vô thường) và trung dung của cả hai.
Các trụ cổng được khắc hoa văn tinh vân, với hình ảnh rồng nhẹ nhàng, đám mây bay với những câu đối đầy ý nghĩa và những chi tiết trang trí mang dấu ấn đậm nét của kiến trúc cổ truyền Việt Nam. Ngoài ra phía trên nối liền bốn trụ biểu là xà cách điệu làm trán cổng đắp nổi họa tiết rồng chầu nguyệt và khắc tên chùa (Chùa Long Bàn). Kiến trúc tứ trụ không có mái che, tạo nên vẻ uy nghiêm và mở rộng, có thể hiện sự đón chào, dẫn dắt các phật tử và khách hành hương bước vào không gian linh thiêng của chùa.
Khuôn viên trải trải rộng, với hệ thống kiến trúc tinh tế, sự kết hợp hài hòa giữa các công trình chùa và cảnh quan thiên nhiên. Nhiều cây xanh an ủi bóng mát, tạo bầu không khí trong lành, thanh sạch. Trước Chính điện đặt tượng Quan Thế Âm Bồ tát. Những con đường lát đá dẫn qua các tòa nhà, xen kẽ với vườn hoa và hồ nước nhỏ, mang đến cảm giác Yên bình, thư thái. Cảnh sắc nơi đây không chỉ làm lòng người nhẹ nhàng mà còn góp phần tôn lên vẻ trang béo, linh thiêng của thiên thiên tự nhiên.
Chùa Long Bàn có kết cấu đơn giản với kiểu nhà cấp 4, với 3 gian 2 trái, tại mặt của hai trái có đắp nổi nhị vị Hộ Pháp Khuyến Thiện Trừng Ác, hai bên sườn chạy thẳng xuống tạo hai nối hàng lang thông thoáng, nối liền Tiền đường và Hậu Phật theo kiểu chữ “nhất” (—). Hai bên phía trên trổ tầng lầu một bên đặt chuông, bên còn lại đặt khánh. Đây là dạng kiến trúc truyền thống, tạo nên một không gian thờ tự liên tục, rất thuận tiện cho các hoạt động lễ bái và tu học của Phật tử.
Bên trong Chính điện, sơ đồ bố trí ban thờ Phật gồm 2 lớp.
- Lớp thứ nhất: đặt tượng Phật Thích Ca chính giữa, bên phải đặt tượng Quán Thế Âm Bồ tát, bên trái đặt tượng Ngài Địa Tạng Vương Bồ tát
- Lớp thứ hai: đặt tượng Phật Di Đà
Gian Hậu Tổ của chùa thường được bố trí ở phía sau Chánh điện, là nơi tôn thờ các vị tổ sư và những cao tăng có công lớn trong việc sáng lập hoặc phát triển ngôi chùa. Với không gian trang nghiêm và yên tĩnh, Hậu Tổ không chỉ thể hiện lòng tri ân sâu sắc của các thế hệ sau đối với các vị tiền nhân mà còn mang ý nghĩa tâm linh quan trọng. Đây là nơi các tăng ni, phật tử đến dâng hương, cầu nguyện, bày tỏ lòng kính trọng và cầu mong sự bảo hộ từ các vị tổ sư để tiếp tục duy trì và phát triển Phật pháp. Hậu Tổ là biểu tượng của sự gắn kết giữa quá khứ và hiện tại, là phần không thể thiếu trong tổng thể kiến trúc chùa.
Ngoài ra, chùa còn có nhà Đông và nhà Tây thường nằm ở hai bên Chánh điện, đảm nhiệm nhiều chức năng quan trọng trong sinh hoạt của chùa. Hai ngôi nhà này có thể được sử dụng để tiếp khách, là nơi ở của tăng ni, hoặc là không gian tổ chức các hoạt động Phật giáo, góp phần tạo nên sự cân bằng và hài hòa cho tổng thể kiến trúc chùa.
Bên cạnh đó, nhà Trù, hay nhà bếp của chùa, là nơi chuẩn bị thức ăn cho các Tăng ni và Phật tử tham gia lễ bái hay các sinh hoạt tôn giáo khác. Những công trình này tạo điều kiện thuận lợi cho đời sống tâm linh và sinh hoạt thường nhật trong chùa.
Sự kiện và lễ hội
Ngày giỗ chính hằng năm tại chùa vào ngày 8 tháng 12 âm lịch của Tổ Khai Sơn chùa. Và để tưởng nhớ, chùa còn có ngày giỗ của Đại đức Thích Trí Tùng vào 22 tháng 6 âm lịch.
Ngoài các hoạt động thường nhật, chùa Long Bàn còn là nơi tổ chức các lễ lớn trong năm như Lễ Vu Lan và Lễ Phật Đản, thu hút đông đảo Phật tử trong vùng tham gia.
Lễ Vu Lan vào rằm tháng Bảy âm lịch, là dịp con cháu tri ân cha mẹ, tổ tiên và cầu siêu cho người đã khuất. Chùa Long Châu tổ chức nghi lễ cầu an, nghe giảng kinh và thả đèn hoa đăng, tạo không khí trang nghiêm, ấm áp.
Lễ Phật Đản vào rằm tháng Tư âm lịch, kỷ niệm ngày sinh Đức Phật Thích Ca Mâu Ni. Chùa được trang trí rực rỡ với cờ hoa và đèn lồng, có các hoạt động lễ rước, tụng kinh, thả đèn và thuyết giảng. Phật tử tham gia với lòng thành kính, vui mừng trước sự ra đời của Đức Phật.
Những dịp lễ này không chỉ là thời điểm để Phật tử bày tỏ lòng hiếu thảo, nhớ ơn cha mẹ, mà còn là cơ hội để họ cùng nhau tụng kinh, niệm Phật và lắng nghe giáo lý. Lễ Vu Lan và Lễ Phật Đản tại chùa luôn diễn ra trong không khí trang nghiêm, thiêng liêng, mang đến sự gắn kết tinh thần cho cộng đồng Phật tử địa phương, cũng như giúp củng cố niềm tin, tìm sự an lạc và duy trì, phát huy giá trị văn hóa, truyền thống của dân tộc.
Tham khảo
Lê Vinh Bổn, Khảo cứu nghiên cứu lịch sử phật giáo Việt Nam, Lược Sử Phật Giáo và những ngôi Chùa Quảng Ngãi.
