Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Long Bàng hay còn gọi là chùa Hồ Bồng tọa lạc tại thôn Ngọc Trì, xã Bình Chương, huyện Bình Sơn, cách trung tâm thị trấn Châu Ổ khoảng 8 cây số về phía tây theo đường liên huyện Trà Bồng.
Lịch sử
Nguyên xưa kia, chùa có tên là chùa Hồ Bồng. Không còn sử liệu cụ thể cho ta biết được chùa được xây dựng vào thời điểm nào. Hiện nay, tại nhà anh Trưởng ban hộ tự Lại Văn Giỏi còn giữ một văn khế cúng ruộng đất là 2 mẫu 1 sào gồm 8 thửa tại xứ Hóc Cát, thôn Ba Trì cho chùa Long Bàng để làm ruộng tam bảo vào ngày 11 tháng 4 năm Minh Mạng thứ 5 – 1824, có hai người chứng kiến ký chỉ là Tri Thâu xã Diên và Cai Thiệu Diệt Ngọc Hầu.
Số ruộng này do Chánh thất ông Tiền Tả Quân Quan là Thị Giảng cùng con là Viên Hân, Viên Diệu đứng cúng. Nguyên bản chữ Hán được thông dịch viên hữu thệ Bùi Phú Nghiệp dịch y bản vào ngày 1-2-1962 tại Tòa án Quảng Ngãi. Qua chiến tranh ruộng này đã bị thu hồi, đến ngày 30 tháng 4 năm 1964, Hội đồng xã Bình Khánh (nay là Bình Chương) thể theo đơn của Khuôn hội Phật giáo Long Bàng mời 270 dân làng làm chứng và giao trả lại cho Khuôn hội quản lý làm ruộng tam bảo. Văn bản này gồm có các ông Đại diện xã Võ Liêu, Tài chính Võ Đức Điễn, quận trưởng Bình Sơn Hồ Thi, Khuôn hội trưởng Lê Thanh Dương, và phó là Phạm Tựu đồng ký chỉ.
Qua 2 văn bản này, thì có lẽ chùa Long Bàng đã được xây dựng trước thời Minh Mạng. Thêm nữa, chùa Long Bàng tọa lạc trên địa phận trung tâm làng Ngọc Trì mà vị tiền hiền khai khẩn làng là Võ Đức Tài – thủy tổ của danh tăng Võ Đức Nghiêm tức Thiền sư Pháp Kiêm – Luật Oai – Minh Giác sinh năm Đinh Mão 1747 tại Ngọc Trì. Ngài quy y năm 1759, đến năm 1765, ngài cởi áo nâu sồng thay hai anh tòng quân dẹp giặc Đá Vách tràn xuống đánh phá vùng Bình Sơn. Quê hương yên bình, ngài ra quét chợ 20 năm ở Hội An để sám hối (Bình Man tảo thị) đến năm 1799, ngài được thỉnh trụ trì chùa Di Đà – Hội An. Ngài đã cùng với sư huynh Tường Quang – Quảng Độ xây dựng lại chùa Phước Lâm do cuộc chiến Tây Sơn tàn phá và biến nơi đây thành trung tâm Phật giáo đào tạo tăng tài cho xứ Đàng Trong.
Người viết xin được mạo muội trình bày sử liệu này để chúng ta cùng suy nghĩ là có thể Thiền sư Minh Giác năm 12 tuổi (1759) xuất gia quy y tại chùa làng Long Bàng rồi sau này ngài mới ra cầu pháp, tu học tổ Thiệt Dinh Chánh Hiển – Ân Triêm tại chùa Phước Lâm – Hội An. Không hẳn như sử sách lâu nay đã viết. Thêm nữa, những người cùng thời và bà con dòng họ của ngài cũng đang tu học tại chùa Viên Tôn – Bình Sơn mà tài liệu còn ghi chép là Đại Huệ Võ Đức Lượng, Pháp Mỹ Nguyễn Thị Thương, Đại Hạnh Võ Đức Phước.
Chùa Long Bàng ngày xưa bằng tranh tre với khung sườn gỗ. Qua bao cuộc chiến tranh, chùa nhiều lần bị tàn phá nên đã có 7 lần trùng tu vào các năm 1905, 1954, 1975, 1991, 1996, 2006, 2007.
Năm 1960, chùa đã thành lập Gia đình Phật tử Chơn Ngọc đến năm 1975 tạm dừng và tái lập vào năm 1997 với hơn 50 đoàn sinh vẫn tên Chơn Ngọc do Gia trưởng Lê Văn Mẫn, Liên đoàn trưởng Nguyễn Thanh hướng dẫn.
Hiện nay, anh Lại Văn Giỏi trưởng ban hộ tự thay mặt đạo hữu, Phật tử điều hành công tác Phật sự.
Nguồn: Lê Vinh Bổn, Khảo cứu, nghiên cứu lịch sử phật giáo Việt Nam | Lê Vinh Bổn.
