Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa My Dương, có tên chữ Hán là Long Khánh tự, nằm tại xã Thanh Mai, huyện Thanh Oai, Hà Nội, cách trung tâm thủ đô khoảng 30km về phía Tây Nam. Nơi đây thuộc vùng đồng bằng Bắc Bộ, ven bờ sông Đáy, một khu vực giàu truyền thống văn hóa. Khu vực chùa tọa lạc từng là một làng Việt cổ mang tên Lỗi Dương, sau đổi thành My Dương và được dân gian gọi là Mai Chúa. Địa danh này gắn liền với cảnh quan làng quê thanh bình và đời sống văn hóa tâm linh phong phú.
Lịch sử và nhân vật
Chùa My Dương có lịch sử lâu đời, gắn liền với các di chỉ văn hóa cổ. Tại khu đất bãi Rồng, nơi từng đặt đình làng, đã phát hiện quả chuông đồng được đúc vào năm Trinh Nguyên thứ 14 (798) dưới thời nhà Đường, được các nhà nghiên cứu đánh giá là một trong những quả chuông cổ nhất Việt Nam. Tấm bia đá dựng tại sân chùa vào năm Chính Hoà thứ nhất (1680) xác nhận rằng chùa đã tồn tại ít nhất từ thời Hậu Lê. Qua các thời kỳ, ngôi chùa được tu bổ, bảo tồn và trở thành trung tâm sinh hoạt tôn giáo, văn hóa quan trọng của vùng đất này.
Kiến trúc cảnh quan
Chùa My Dương có cấu trúc tổng thể theo kiểu chữ “công,” gồm ba hạng mục chính: Tiền đường, Thượng điện và nhà ống muống. Tiền đường được xây dựng giản dị nhưng chắc chắn, là nơi tiếp đón khách thập phương. Điểm nhấn nổi bật nhất trong kiến trúc là Thượng điện, một công trình có thiết kế 1 gian 2 chái, được đặt trên nền cao gần 1m. Bộ khung nhà gồm 4 cột cái và 12 cột quân, được liên kết bằng các vì kèo kiểu giá chiêng, hạ kẻ bẩy hoặc rường nách, đỡ bốn lá mái với các góc đao cong mềm mại. Những đầu dư chạm khắc hình rồng theo phong cách thời Mạc, với nét lộng bong tinh xảo, là minh chứng cho trình độ điêu khắc vượt bậc của nghệ nhân thế kỷ XVII. Xưa kia, Thượng điện được bưng kín bằng ván đỏ lụa, nhưng trong kháng chiến chống Mỹ, hệ thống ván đã được thay thế bằng tường gạch. Nhà ống muống nối liền Tiền đường và Thượng điện, hai bên có bài trí bộ tượng Thập điện Diêm vương từ thế kỷ XIX.
Hiện vật
Chùa My Dương lưu giữ hệ thống hiện vật phong phú, tiêu biểu cho nhiều giai đoạn lịch sử. Bộ tượng Phật gồm 5 lớp chính: Tam Thế, Di Đà Tam Tôn, Thích Ca giáo chủ, Ngọc Hoàng với Nam Tào, Bắc Đẩu, và Quan Âm Nam Hải, có niên đại từ thế kỷ XVII – XVIII. Ngoài ra, chùa còn có tượng Quan Âm tọạ sơn và các tượng hậu mang phong cách điêu khắc thời Lê và thời Mạc. Đặc biệt, quả chuông đồng đúc năm Minh Mệnh thứ 21 (1840) và 5 tấm bia đá từ thời Lê và Nguyễn, trong đó bia “Hậu Phật bi ký” từ năm Chính Hoà thứ nhất (1680), là những di sản vô giá. Tấm bia này không chỉ ghi danh những người cúng tiến xây dựng chùa mà còn được chạm khắc hình phù điêu bà Cao Thị Chính với nghệ thuật chân dung điêu khắc tuyệt mỹ, thể hiện sự tinh tế và nhân văn của nghệ thuật thời Lê.
Xếp hạng
Với giá trị lịch sử, văn hóa, và nghệ thuật đặc sắc, chùa My Dương đã được Bộ Văn hóa và Thông tin công nhận là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 1999. Đây là sự ghi nhận xứng đáng đối với một công trình mang dấu ấn lịch sử, kiến trúc và tâm linh của vùng đất Thanh Oai.
Tham khảo
Lưu Minh Trị, (2010), Hà Nội – Danh thắng và di tích (Tập 2), Nxb Hà Nội.
