Chùa Nghĩa Lộ tọa lạc trên khu đất cao, thoáng đãng giữa làng Trai Trang, thị trấn Yên Mỹ, mặt trước hướng Tây nhìn ra sông Nghĩa Trụ. Bởi vậy, chùa còn được gọi với tên là Trai Trang.
Vùng đất lịch sử
Trong thời Pháp thuộc, nghĩa quân Bãi Sậy do ông Nguyễn Thiện Thuật và ông Đốc Cọp chỉ huy đã rút về chùa làm căn cứ. Năm 1894 nghĩa quân giết chết một lính Pháp và chôn ở vệ ao. Quân Pháp phát hiện mất quân đã cho quân bao vây xã Trai Trang, chúng giết hại hơn 60 nghĩa binh ở đây. Trước năm 1945, nhiều cán bộ Việt Minh như các ông Hoàng Quổc Việt, Lê Liêm… qua đây đế gây dựng phong trào cách mạng ở Hưng Yên. Năm 1945, nhân dân tập trung ở chùa để đi cướp chính quyền huyện Yên Mỹ do ông Dương Tự Có chi huy. Sau đó tiếp tục xuống Lực Điển phá kho thóc của phát xít Nhật đem về chia cho dân nghèo. Trong những năm 1946-1950, chùa là cơ sở cho cán bộ, bộ đội đi lại đánh địch trên tuyến quốc lộ 5 và quốc lộ 39A.
Trong kháng chiến chống Mỹ, chùa lại tiếp nhận một số cơ quan của huyện sơ tán về đây làm việc.
Kiến trúc
Chùa được dựng vào thời Hậu Lê, trùng tu năm Gia Long thứ 7 (1809), có kiến trúc kiểu chữ Đinh gồm 5 gian tiền đường dài 14,5m, rộng 7m. Kết câu mái có đao góc, đầu đao cong vút tạo vẻ thanh thoát cho mái nhà. Các vì của Tiền đường được kết cấu phần trên con chồng đấu sen, phần dưới kẻ chuyền, diêm hoa văn thời Nguyễn, các xà nách, xà quân đan xen hoa văn thời Hậu Lê – Nguyễn. Hàng cột đỡ các vì có đường kính 30cm. Hoành trên mái được bố trí thượng tứ hạ lục, các kẻ góc được kiến trúc độc đáo vẻ cổ kính vững chắc cho toàn bộ di tích. Hậu cung gồm 4 gian với chiều dài 8,8m, rộng 6,6m. chất liệu hoàn toàn bằng gỗ lim đồng bộ nên ngôi chùa còn khá nguyên vẹn và chắc chắn, một số xà còn chạm khắc đao hỏa, mang dấu ấn thời Hậu Lê, trùng tu thời Nguyên.
Bài trí
Bài trí tượng Phật như sau: Từ ngoài vào chùa (nhà Tiền đường) là hai pho Hộ Pháp Khuyến Thiện và Trừng Ác, giáp tượng Hộ Pháp và đức Thánh Hiền. Hậu cung được bài trí theo 6 lớp:
Lớp 1: Bên trái là Kim Đồng, bên phải là Ngọc Nữ;
Lớp 2: Giữa là Ngọc Hoàng, hai bên là Nam Tào, Bắc Đẩu (biểu hiện của tam giáo đồng nguyên);
Lớp 3: Tượng Tuyết Sơn và Di Lặc;
Lớp 4: A di đà, hai bên là Quan Thế Âm và Đại Thế Chí Bồ tát;
Lớp 5: Tượng Ca Diếp và A Nan Đà;
Lớp 6: Ở vị trí cao nhất của Thượng điện là 3 pho Tam thế.
Di tích quốc gia
Chùa được Bộ Văn hóa – Thông tin xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia ngày 21 tháng 12 năm 2001.
Tham khảo
- Trích “Phật giáo Hưng Yên xưa và nay”, tác giả Nguyễn Đại Đồng, Nxb Văn học, 2012, tr. 239-240.
