Chùa Nghìa (Lương Sơn, Hòa Bình)

Tên gọi và vị trí địa lý

Chùa Nghìa là một địa điểm tôn giáo và văn hóa quan trọng nằm trong quần thể di tích Núi Chùa Nghìa, thuộc huyện Lương Sơn, tỉnh Hòa Bình. Đây là một ngôi chùa cổ kính, mang nhiều giá trị lịch sử và văn hóa, thu hút du khách và phật tử từ nhiều nơi đến thăm.

Lịch sử và kiến trúc

Chùa Nghìa tọa lạc lưng chừng núi Nghìa, với tường chùa được xây dựng dựa vào vách núi. Ban đầu, chùa được xây dựng bằng các vật liệu đơn sơ như tranh tre, nứa lá. Chùa gồm 3 gian, mái lợp tranh, vách bằng phên nứa, mang nét mộc mạc, giản dị. Đến thời kỳ Thành Thái Nhị Niên (khoảng cuối thế kỷ XIX), chùa được xây dựng lại theo kiến trúc 3 gian kiểu nhà ống, với gian trong cùng làm hậu cung, giữa gian 2 và gian 3 có cửa võng. Mặt trước chùa được trang trí với đầu đao cuốn rồng, trên đắp hình lân có cột chống, mái lợp ngói mũ hài, các chất liệu như gỗ lim và gỗ trai được chạm trổ nhiều hoa văn tinh xảo, tạo nên vẻ đẹp cổ kính và trang nghiêm cho ngôi chùa.

Với vị trí chiến lược trên núi Nghìa, trong kháng chiến chống Pháp, khu vực này đã được chọn làm nơi đóng quân và làm việc của nhiều cơ quan. Tháng 8/1945, Đại đội Tuyên truyền Giải phóng quân đã chọn chùa làm nơi đóng quân. Từ năm 1945 đến 1950, Văn phòng 1 của Ủy ban Kháng chiến Hành chính Liên khu 3 cũng đóng quân và làm việc tại chùa Nghìa. Chùa không chỉ là nơi làm việc của bộ đội mà còn là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa, tinh thần, tín ngưỡng của người dân và du khách thập phương. Chùa Nghìa đã trở thành một phần không thể tách rời của khu di tích núi Nghìa, xã Ngọc Lương, đóng góp vào sự phong phú về văn hóa và tinh thần cho khu vực này.

Trải qua nhiều thăng trầm của lịch sử, chùa Nghìa bị hư hỏng nghiêm trọng. Đến năm 2010, nhờ vào nguồn công đức và quyên góp của người dân địa phương và du khách thập phương, chùa đã được mở rộng và hoàn thiện với kiến trúc hình chữ đinh, kiểu Tiền Phật Hậu Thánh, mái lợp ngói. Chùa bao gồm hậu cung, nhà tiền đường và phía ngoài có hiên. Hậu cung có diện tích rộng 3,10 m, sâu 3,69 m, bên trong được thiết kế hệ thống ban thờ gồm 7 cấp. Nhà tiền đường có diện tích rộng 4,73 m, sâu 5 m, bên tả được thiết kế một ban thờ 2 cấp. Phía ngoài sân, bên hữu có một ban thờ bài trí tượng Phật Bà Quan Âm, bên tả có một ban thờ bài trí tượng Chúa Mường.

Sự kiện và lễ hội

Ngày nay, chùa Nghìa là nơi diễn ra các hoạt động văn hóa dân gian và lễ hội truyền thống của địa phương. Theo lời các cụ cao niên trong làng kể lại, hàng năm vào ngày 15 tháng Giêng, hội chùa Nghìa tổ chức thi đồ xôi. Mỗi gia đình Trùm Phe và Giáp Chỉ (Trùm Phe là người đứng đầu làng, Giáp Chỉ là hai người giúp việc cho Trùm Phe), kể cả những người đã từng là Trùm Phe hay Giáp Chỉ đã nghỉ, đều phải tham gia, mỗi gia đình một chõ xôi khoảng 3 kg gạo. Gạo đồ xôi phải là loại gạo trắng, thơm, dẻo, không có hạt gãy, và chõ đồ xôi phải sạch sẽ, không dính muội. Sau khi các gia đình đồ xôi xong, xôi sẽ được mang lên chùa làm lễ và sau đó tiến hành chấm điểm. Xôi được dùng để đóng oản thắp hương. Lễ hội chùa Nghìa hàng năm thu hút đông đảo người dân Ngọc Lương và du khách thập phương tham gia. Những người con Ngọc Lương dù đi làm ăn xa cũng trở về vào ngày hội để thắp nén nhang cầu lộc, cầu tài.

Phó Chủ tịch UBND xã Ngọc Lương, Bùi Ngọc Ban cho biết: Để phát huy những giá trị lịch sử và văn hóa của chùa Nghìa, đồng thời đáp ứng nhu cầu tâm linh của nhân dân, UBND xã Ngọc Lương đã thành lập Ban quản lý khu di tích. Ban quản lý chú trọng công tác quy hoạch, tu sửa, xây dựng các công trình vệ sinh, biển chỉ dẫn đường, bãi đỗ xe, đảm bảo an ninh trật tự, và ngăn chặn việc lợi dụng những giá trị linh thiêng nơi cửa Phật. Lễ hội chùa Nghìa và quần thể di tích núi Nghìa, xã Ngọc Lương sẽ trở thành điểm đến hấp dẫn của du lịch huyện Yên Thủy.

Xếp hạng

Ngoài những giá trị lịch sử và văn hóa, chùa Nghìa còn lưu giữ nhiều truyền thuyết hấp dẫn, sinh động về đất và người Ngọc Lương. Hiện nay, chính quyền xã Ngọc Lương luôn quan tâm đến việc bảo tồn những giá trị văn hóa đặc sắc của chùa Nghìa về kiến trúc và lễ hội. Chính vì vậy, xã Ngọc Lương tích cực quảng bá giá trị văn hóa của chùa Nghìa đến du khách thập phương. Quần thể di tích núi Nghìa, bao gồm chùa Nghìa, được công nhận là di tích lịch sử cấp tỉnh vào ngày 27/2/2017. Lễ đón nhận bằng xếp hạng di tích văn hóa cấp tỉnh đã thu hút gần 700 lượt du khách đến tham quan và vãn cảnh. Theo số liệu thống kê của UBND xã Ngọc Lương, từ sau lễ công nhận đến nay, chùa Nghìa đã đón khoảng 1.200 lượt du khách tham quan và vãn cảnh.