Tên gọi và vị trí địa lý
Chùa Phổ Chiếu là một địa điểm du lịch tại Quận Lê Chân (Thành phố Hải Phòng thuộc vùng Đồng Bằng Sông Hồng). Cách trung tâm Thành phố Hải Phòng khoảng 1,5 km.
Lịch sử và nhân vật
Chùa Chùa Phổ Chiếu (hay còn gọi là chùa Chiếu) toạ lạc phường Dư Hàng Kênh, quận Lê Chân, thành phố Hải Phòng. Chùa có lịch sử hình thành khá muộn, vào đầu thập niên 50 của thế kỷ 20. Năm Quý Tỵ 1953, vị đại sư Ngô Chân Tử (thế danh Trần Văn Dĩnh) người làng Cao Mại, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình đến đất này và mua lại vườn hồ thuộc khu vực Quán Nải của bà Năm Lò để dựng bản tự, lúc đầu gọi là Tam Giáo đường, thờ Nho giáo, Đạo giáo và Phật giáo, truyền bá kinh Thiên Đàn nhưng chủ yếu là pháp môn niệm Phật. Lúc đầu Tam Giáo đường do 2 vị đại sư xây dựng gồm đủ: chính điện, giảng đường, tăng xá… cùng các công trình phụ trợ khác.
Trong thời gian đầu, đại sư họ Trần đã thụ được nhiều tăng ni. Đặc biệt nhà chùa là điểm thu nhận, dạy dỗ, cưu mang cho nhiều trẻ em mồ côi, không nơi nương tựa. Năm Giáp Ngọ 1954, đại sư Ngô Chân Tử vào Nam lập đạo tràng hoằng pháp tại Hoóc Môn (Sài Gòn – Gia Định), vị Hoà thượng Thích Thanh Quang (thế danh Trần Đình Thấu), đệ tử của đại lão Hoà thượng Thích Thanh Quyết, pháp phái Lăng Lăng Sơn Môn Trà Lũ (huyện Xuân Trường, Nam Định) cũng là môn đồ của Sư tổ Tuệ Tạng tổ đình Vọng Cung (Nam Định) tiếp nhận Tam Giáo đường, đổi tên thành Phổ Chiếu tự, ý tưởng muốn tập trung, tu tập, hoằng dương Phật pháp.
Trước đây, trong khuôn viên chùa, từ năm 1929-1930 và 1939-1940, có một cơ sở bí mật của gia đình bà Hoàng Thị An đã nuôi giấu các chiến sỹ cách mạng là đảng viên cộng sản của Đảng bộ Hải Phòng như: Hoàng Sỹ Yết, Phạm Văn Ngọ, Nguyễn Nhật Toan, Hoàng Sĩ Lễ, Nguyễn Công Hoà…
Năm 1954 – 1955, Liên hiệp Công đoàn thành phố (nay là Liên đoàn Lao động) đã chọn địa điểm chùa Phổ Chiếu là nơi hội họp, chỉ đạo các cuộc đấu tranh chống địch di chuyển máy móc và cưỡng ép người di cư vào Nam.
Thời gian đế quốc Mỹ tiến hành chiến tranh phá hoại bằng không quân (từ ngày 5/8/1964 đến năm 1972). Chùa Phổ Chiếu là một trong bốn căn hầm của Thành uỷ và Ủy ban nhân dân thành phố; Sở chỉ huy Công an thành phố. Đã có kỳ Hội nghị toàn thể Ban Chấp hành Đảng bộ thành phố họp tại chùa. Năm Kỷ Tỵ (1989), Hoà thượng viên tịch, đệ tử là Đại đức Thích Thanh Giác (thể danh Nguyễn Phúc Cầm) quê Thanh Lang, Thanh Hà, Hải Dương nối chí trụ trì bản chùa cho đến nay.
Kiến trúc cảnh quan
Phật đường chùa có kiến trúc kiểu chữ Công gồm:
- 5 gian tiền đường
- 3 gian ống muỗng
- 3 gian hậu cung
Ngoài ra, trong khuôn viên chùa còn có nhà tổ, khu giảng đường tăng xá, khu tháp với 4 ngôi (Từ Thị bảo tháp; Năng Nhân bảo tháp; Trung Thiên bảo tháp và Phổ Quang bảo tháp), toà tháp cửu phẩm liên hoa, liên hoa đài… Đặc biệt, khu hầm làm việc của Sở Công an Hải Phòng trong chiến tranh phá hoại của đế quốc Mỹ (1964 – 1972) mới được tôn tạo, đặt bia nội dung nhân kỷ niệm 50 năm Hải Phòng giải phóng (2005).
Hiện vật
Hệ thống tượng pháp chùa Phổ Chiếu hoàn chỉnh được sắp xếp khoa học theo quy tắc nhà Phật. Từ trên xuống ta có các hàng tượng, pho tượng: Tam Thế Phật, Di Đà Tam Tôn, Quán Âm Niêm Hoa, toà Cửu Long và tượng Thích Ca Sơ Sinh và các pho tượng khác như: Quán Âm Nam Hải, Quán Âm Tọa Sơn… Ngoài ra còn có chuông đồng, bia đá là những hiện vật tân tạo.
Xếp hạng
Với giá trị lịch sử kháng chiến, giá trị văn hoá sâu sát, chùa đã được cấp có thẩm quyền xếp hạng là Di tích Lịch sử Kháng chiến cấp Thành phố năm 2005.
Nguồn: Thích Thanh Giác (2017), Chùa cổ Hải Phòng, tập 2, Nxb Hải Phòng.
_____________________
Các ngôn ngữ khác
1. Tiếng Anh (English)
Name and Geographical Location
Pho Chieu Pagoda is a spiritual site located in Le Chan district, Hai Phong city (Red River Delta region), about 1.5 km from the city center.
History and Figures
Pho Chieu Pagoda (also called Chieu Pagoda) is situated in Du Hang Kenh ward, Le Chan district, Hai Phong city. Its history is relatively recent, dating back to the early 1950s. In 1953, Master Ngo Chan Tu (lay name Tran Van Dinh), a native of Cao Mai village, Kien Xuong district, Thai Binh province, purchased land in Quan Nai area from Madam Nam Lo and built a temple initially called Tam Giao Duong (Hall of Three Teachings), dedicated to Confucianism, Taoism, and Buddhism, though mainly practicing Pure Land Buddhism. It included a main hall, lecture hall, monks’ quarters, and auxiliary buildings.
The master ordained many monks and nuns, and the pagoda also became a refuge for orphans. In 1954, Ngo Chan Tu moved south to establish a Buddhist center in Hoc Mon (Saigon). Venerable Thich Thanh Quang, a disciple of Most Venerable Thich Thanh Quyet (Lang Lang Son Mon Tra Lu, Nam Dinh; lineage of Master Tue Tang, Vong Cung Monastery), then took charge, renaming it Pho Chieu Tu, with the aim of spreading the Dharma.
The pagoda also has revolutionary history: in 1929–1930 and 1939–1940, the Hoang Thi An family sheltered communist revolutionaries here. In 1954–1955, the Hai Phong Labor Union used it as a meeting place to lead anti-colonial struggles.
During the U.S. air war (1964–1972), Pho Chieu Pagoda served as one of four underground headquarters for the City Party Committee, People’s Committee, and Police Command. Entire city leadership meetings were held here.
In 1989, after the passing of Venerable Thich Thanh Quang, his disciple Thich Thanh Giac (lay name Nguyen Phuc Cam, from Thanh Ha, Hai Duong) became abbot and continues to lead the pagoda.
Architecture and Landscape
The Buddha hall is built in the Cong-style layout:
- 5 front compartments
- 3 central compartments
- 3 rear compartments
Within the grounds are also an ancestral house, lecture halls, monks’ residences, stupas (Tu Thi, Nang Nhan, Trung Thien, and Pho Quang stupas), the Nine-Grade Lotus Tower, and Lotus Pavilion. The wartime underground bunker used by the Hai Phong Police (1964–1972) has been restored with commemorative steles marking the city’s 50th Liberation Anniversary (2005).
Relics
The statue system is complete and arranged according to Buddhist principles: the Three Times Buddhas, Amitabha Trinity, Avalokitesvara with Lotus, the Nine Dragons Throne with Infant Shakyamuni, and others such as Avalokitesvara of the South Sea, Avalokitesvara on the Mountain. There are also bronze bells and stone steles.
Recognition
For its revolutionary and cultural values, Pho Chieu Pagoda was recognized as a Municipal Resistance Historical Relic in 2005.
Reference
Thich Thanh Giac (2017), Ancient Pagodas of Hai Phong, Vol. 2, Hai Phong Publishing House.
2. Tiếng Pháp (Français)
Nom et Situation Géographique
La Pagode Pho Chieu est un site spirituel situé dans le district de Le Chan, ville de Hai Phong (région du delta du Fleuve Rouge), à environ 1,5 km du centre-ville.
Histoire et Personnages
La Pagode Pho Chieu (aussi appelée Pagode Chieu) se trouve au quartier Du Hang Kenh, district de Le Chan, Hai Phong. Son histoire est relativement récente, remontant au début des années 1950. En 1953, le maître Ngo Chan Tu (nom civil Tran Van Dinh), originaire du village de Cao Mai, district de Kien Xuong, province de Thai Binh, acheta un terrain dans la zone de Quan Nai auprès de Mme Nam Lo pour fonder le Tam Giao Duong (Salle des Trois Doctrines), dédiée au confucianisme, taoïsme et bouddhisme, mais axée sur la pratique de la Terre Pure. Elle comprenait un sanctuaire principal, une salle d’enseignement, des quartiers monastiques et d’autres bâtiments.
Le maître y forma de nombreux moines et nonnes et recueillit aussi des orphelins. En 1954, Ngo Chan Tu partit au Sud (Hoc Mon, Saigon) pour fonder un centre bouddhique. Le vénérable Thich Thanh Quang, disciple du grand maître Thich Thanh Quyet (école Lang Lang Son Mon Tra Lu, Nam Dinh ; lignée du maître Tue Tang, monastère Vong Cung), prit la relève et renomma le lieu Pho Chieu Tu, destiné à la propagation du Dharma.
La pagode fut également un lieu révolutionnaire : dans les années 1929–1930 et 1939–1940, la famille Hoang Thi An y abrita des militants communistes. En 1954–1955, l’Union des Travailleurs de Hai Phong l’utilisa comme lieu de réunion.
Pendant la guerre aérienne américaine (1964–1972), la Pagode Pho Chieu servit de quartier général souterrain du Comité du Parti, du Comité Populaire et de la Police municipale. Des réunions importantes du Comité du Parti y eurent lieu.
En 1989, après le décès du vénérable Thich Thanh Quang, son disciple Thich Thanh Giac (nom civil Nguyen Phuc Cam, originaire de Thanh Ha, Hai Duong) devint abbé et dirige toujours la pagode.
Architecture et Paysage
Le sanctuaire principal adopte un plan en forme de caractère Cong, comprenant :
- 5 travées avant
- 3 travées médianes
- 3 travées arrière
Dans l’enceinte se trouvent aussi la maison des ancêtres, des salles de cours, des résidences monastiques, des stupas (Tu Thi, Nang Nhan, Trung Thien, Pho Quang), une tour de la Fleur de Lotus à neuf étages, et un pavillon de lotus. Le bunker souterrain utilisé par la police de Hai Phong (1964–1972) a été restauré avec une stèle commémorative du 50e anniversaire de la Libération de Hai Phong (2005).
Objets
Le système statuaire est complet et scientifiquement disposé : Trois Bouddhas des Temps, Triade d’Amitabha, Avalokiteshvara tenant le lotus, trône des Neuf Dragons avec Bouddha Shakyamuni nouveau-né, ainsi que d’autres statues comme Avalokiteshvara de la Mer du Sud, Avalokiteshvara assis en montagne. On y trouve aussi des cloches en bronze et des stèles en pierre.
Classement
Pour sa valeur révolutionnaire et culturelle, la Pagode Pho Chieu a été classée Monument Historique de Résistance au niveau municipal en 2005.
Référence
Thich Thanh Giac (2017), Pagodes anciennes de Hai Phong, vol. 2, Éditions Hai Phong.
3. Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
普照寺位于海防市黎真郡，是一处佛教圣地，距市中心约1.5公里。
历史与人物
普照寺（又称照寺）坐落于黎真郡余行涧坊。其历史较晚，始于20世纪50年代初。1953年，来自太平省建昌县高迈村的高僧吴真子（俗名陈文定）在此购地（乃区，南娄夫人园地），建“三教堂”，供奉儒、道、佛三教，主要弘扬念佛法门。寺院初具正殿、讲堂、僧舍等。
吴真子收徒甚多，并收养孤儿。1954年，他南下胡志明市郊的郝蒙弘法。其后，释清光和尚（俗名陈廷寿，释清决大师弟子，南定望宫寺慧藏祖师法脉）接掌三教堂，更名为“普照寺”，致力于弘扬佛法。
寺院亦是革命据点：1929–1930与1939–1940年，黄氏安一家曾在此掩护共产党人。1954–1955年，海防工会在此召开会议，领导斗争。
美军空袭时期（1964–1972），普照寺为市委、市委会及公安指挥部的四大地下指挥所之一，曾召开市委全体会议。
1989年，释清光圆寂，其弟子释清觉（俗名阮福锦，海阳清河县人）继任住持，延续至今。
建筑与景观
佛殿采用“工”字格局，包括：
- 前殿五间
- 中殿三间
- 后殿三间
寺内还有祖堂、讲堂、僧舍、四座塔（慈氏塔、能仁塔、中天塔、普光塔）、九品莲花塔、莲花台等。美军空袭时期海防公安使用的地下室已修复，并立碑纪念海防解放50周年（2005）。
文物
寺院佛像体系齐全，布置科学：三世佛、阿弥陀三尊、观音拈花、九龙座与释迦牟尼诞生像，以及南海观音、坐山观音等。另有铜钟、石碑等新造文物。
等级
因其抗战历史与文化价值，普照寺于2005年被评为市级抗战历史遗迹。
参考文献
释清觉（2017），《海防古寺》，第二卷，海防出版社。
