Chùa Phổ Giác (Phổ Giác tự – Đống Đa, Hà Nội)

Tên gọi

Chùa Phổ Giác còn gọi là chùa Tàu Tượng hay chùa Tàu Voi. Tên chữ là Phổ Giác tự.

Vị trí

Chùa Phổ Giác địa chỉ số 80 phố Ngô Sĩ Liên, phường Văn Miếu, quận Đống Đa, Hà Nội.

Thờ tự

Chùa Phổ Giác thờ ông Phan Cảnh Điệp, một người có tài huấn luyện voi dưới thời vua Lê- chúa Trịnh.

Lược sử

Ban đầu (khoảng năm 1770-1774 dưới thời Lê Trung hưng), chùa được khởi dựng tại phường Phục Cổ (ở quãng giữa phố Nguyễn Du bây giờ). Nơi đó trước kia từng tập trung các tàu voi của đội tượng binh nhà Trịnh, có cả ngôi miếu Dương Võ với tấm bia Dương Võ bi kí, dựng vào tháng 8 năm Canh Dần, niên hiệu Cảnh Hưng thứ 31 (1770), thờ ba vị có công luyện tập voi chiến như tổ sư công tượng. Đến thời Nguyễn, miếu bị đổ nát, bia này mới di dời sang chùa Phổ Giác.

Sau khi chiếm Hà Nội, thực dân Pháp đã lấy đất chùa xây tòa đốc lý (nay là Trụ sở UBND thành phố) và Ngân hàng Đông Dương, chùa phải dời xuống khu vườn của Viện Thái Y ở thôn Lương Sử (quãng dưới phố Ngô Sĩ Liên ngày nay). Chùa giữ nguyên tên cũ và dân vẫn quen gọi là chùa Tàu. Tấm bia Dương Võ cũng được chuyển theo, hiện vẫn còn trong chùa. Chùa Phổ Giác có ý nghĩa là phổ cập và giác ngộ Phật pháp cho Phật tử và nhân dân.

Chùa Phổ Giác đã qua nhiều lần trùng tu và sửa chữa, các bia dựng năm 1856-1876 còn ghi rõ việc này. Đôi câu đối đắp trên trụ biểu cho biết năm Bính Tuất 1886 đã tô lại tượng Phật, năm Kỷ Sửu 1889 sửa các nội thất, tiền đường, hậu cung, nhà thờ Tổ. Năm 1951, chùa được trùng tu và đợt xây lại năm 2014 đã định hình kiến trúc như hiện nay.

Kiến trúc

Chùa được xây dựng theo lối kiến trúc cổ độc đáo, hiện còn Tam quan, chùa chính, nhà mẫu và nhà Tổ. Tam quan được xây dựng theo kiểu đá vòm cuốn dưới bóng các cổ thụ. Đây là một Tam quan đẹp và độc đáo trong kinh thành Thăng Long. Tam quan không xây dựng cao rộng bề thế mà tính độc đáo của nó là được cấu tạo bởi những hòn đá để mộc tạo thành hình một con sư tử lớn đang há miệng quỳ về phía bắc kinh thành Thăng Long.

Các cánh cửa Tam quan được ghép bằng những thanh gỗ dài, đẽo tròn lại với nhau mô phỏng hình dáng cây tre. Kiểu Tam quan đá vòm này vừa đẹp vừa mang nhiều ý nghĩa khác nhau. Song ở đây có một ý nghĩa lớn nhất là chùa Phổ Giác là một trong những sơn môn lớn nhất của phái Tào Động – một thiền phái du nhập vào Việt Nam thế kỉ 17 – gắn với Tào Động là núi, bởi vậy cách tạo tác của Tam quan gợi về việc tu trên núi của phái này.

Tiền đường có bảy gian tường hồi bít đốc, lợp ngói ta. Tiền đường gồm 7 gian cửa bức bàn được xây kiểu 2 tầng, 8 mái lợp ngói ta. Thiêu hương và thượng điện cũng cùng kiểu, nối với tiền đường thành hình “chữ Công”, bên ngoài có hàng hiên và cột đá vây quanh. Lại có 3 tấm bia và đôi ngựa đá đặt ở sau lưng hậu cung. Tại khoảng sân hẹp ở ngoài hiên chùa chính còn có thêm mấy ban thờ nửa lộ thiên. Hậu cung nối với tiền đường thành hình chữ đinh. Tòa điện Mẫu sáu gian, bốn gian thờ và hai gian tiếp khách. Nhà thờ Tổ cũng có sáu gian, giữa tòa điện Mẫu và nhà thờ Tổ là nhà khách.Hai bên tam quan có tượng voi và ngựa.

Di vật

Hiện nay chùa Phổ Giác có một hệ thống 37 tượng tròn gồm 20 tượng bài trí ở Phật đường, 11 pho ở nhà thờ Mẫu và 6 pho ở nhà thờ Tổ.

Ngoài ra còn có Thần phả ghi công đức của Phan Cảnh Điệp, còn có tấm bia nói về nghề thuốc và dựng Y Miếu, hoành phi, câu đối, 13 tấm bia, 3 chuông đồng, 1 đôi ngựa đá, ngai và bài vị, khám thờ, nhang án, cửa võng được trang trí hoa văn, long, ly, quy, phượng, tứ quý cùng điển tích Phật giáo theo lối trang trí cổ truyền. Phần gỗ được trang trí bằng các hoa văn, điển tích Phật giáo và các đề tài tứ linh, tứ quý. Chùa còn giữ được nhiều đồ thờ tự quý giá với chất liệu đồng, gỗ, gốm sứ…

Sự kiện – Thành tựu

Chùa được Bộ Văn hóa – Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng Di tích Lịch sử Nghệ thuật Kiến trúc vào 2/10/1991.

Tham khảo

http://www.vista.net.vn/diem-du-lich/chua-pho-giac.html
http://ditichlichsu-vanhoahanoi.com/2017/10/05/chua-pho-giac/
https://mytour.vn/location/469-chua-pho-giac.html

_________________________

Các ngôn ngữ khác

Tiếng Anh (English)

Pho Giac Pagoda, also known as Tau Tuong Pagoda or Tau Voi Pagoda, is located at 80 Ngo Si Lien Street, Van Mieu Ward, Dong Da District, Hanoi. The pagoda worships Mr. Phan Canh Diep, who was skilled in training elephants during the Le-Trinh era. Built around 1770-1774 during the Later Le period, the pagoda was initially situated in Phuc Co Ward (now Nguyen Du Street). After the French occupied Hanoi, the pagoda was relocated to the garden of the Imperial Medical Institute in Luong Su Village. The pagoda has undergone several renovations, with the most recent reconstruction in 2014.

The pagoda features unique ancient architecture, including the Tam Quan gate, the main pagoda, the Mother House, and the Ancestor House. The Tam Quan gate is constructed with vaulted stone, with wooden doors resembling bamboo stalks, forming a large lion figure facing the Thang Long Citadel. The front hall consists of seven compartments, with the incense hall and upper hall forming a “Công” shape, and the rear hall connecting to the front hall in a “Đinh” shape. The pagoda currently houses 37 statues, a genealogy record of Phan Canh Diep’s contributions, stone steles, bronze bells, stone horses, horizontal boards, parallel sentences, and many precious worship items made of bronze, wood, and ceramics.

Pho Giac Pagoda holds significance in disseminating and enlightening Buddhist teachings to both monks and laypeople. On October 2, 1991, the pagoda was recognized as a Historical and Artistic Architectural Relic by the Ministry of Culture and Information (now the Ministry of Culture, Sports, and Tourism).

Tiếng Trung (Chinese)

普觉寺，又称象船寺或象塔寺，位于河内市栋多区文庙坊吴士连街80号。寺庙供奉在黎-郑时代擅长训练大象的范景牒先生。寺庙建于1770-1774年间的后黎时期，最初位于福古坊（现阮攸街）。法国占领河内后，寺庙迁至良祀村的太医院花园。寺庙经历了多次修缮，最近一次重建是在2014年。

寺庙拥有独特的古老建筑，包括三关门、主殿、母殿和祖殿。三关门由拱形石块建成，木门像竹竿一样拼接，形成一个面向升龙城的大狮子形象。前殿由七个隔间组成，香堂和上殿形成“工”字形，后殿与前殿连接成“丁”字形。寺庙目前收藏有37尊雕像，范景牒的功德族谱，石碑，铜钟，石马，横匾，对联，以及许多珍贵的铜、木和陶瓷祭祀物品。

普觉寺在传播和启迪佛教教义方面具有重要意义。1991年10月2日，寺庙被文化信息部（现文化体育旅游部）评为历史艺术建筑遗迹。

Tiếng Pháp (French)

La pagode Pho Giac, également connue sous le nom de pagode Tau Tuong ou pagode Tau Voi, est située au 80 rue Ngo Si Lien, quartier Van Mieu, district de Dong Da, à Hanoï. La pagode vénère M. Phan Canh Điep, un homme doué pour l’entraînement des éléphants à l’époque des rois Le et des seigneurs Trinh. Construite vers 1770-1774 sous la période Le Trung Hung, la pagode se trouvait initialement dans le quartier Phuc Co (actuellement la rue Nguyen Du). Après l’occupation de Hanoï par les Français, la pagode a été déplacée vers le jardin de l’Institut impérial de médecine dans le village de Luong Su. La pagode a subi plusieurs rénovations, la plus récente ayant eu lieu en 2014.

La pagode présente une architecture ancienne unique, comprenant le portail Tam Quan, la pagode principale, la maison des ancêtres et la maison de la Mère. Le portail Tam Quan est construit avec des voûtes en pierre, avec des portes en bois imitant des tiges de bambou, formant une grande figure de lion faisant face à la citadelle de Thang Long. Le hall avant se compose de sept compartiments, l’autel de l’encens et le sanctuaire supérieur formant un “Cong”, tandis que le hall arrière est relié au hall avant en formant un “Dinh”. La pagode abrite actuellement 37 statues, une généalogie des contributions de Phan Canh Điep, des stèles en pierre, des cloches en bronze, des chevaux en pierre, des panneaux horizontaux, des sentences parallèles et de nombreux objets de culte précieux en bronze, en bois et en céramique.

La pagode Pho Giac a pour vocation de diffuser et d’éclairer les enseignements bouddhistes auprès des moines et des laïcs. Le 2 octobre 1991, la pagode a été reconnue comme Monument historique et artistique par le Ministère de la Culture et de l’Information (actuellement le Ministère de la Culture, des Sports et du Tourisme).

Chấm điểm

Biên tập: Phùng Ngát

Nội Dung Chính

Thông tin khác

Tải Apps