Chùa Hồi Long (Chùa Tạu – Thọ Xuân, Thanh Hoá)

Chùa Hồi Long (Chùa Tạu – Thọ Xuân, Thanh Hoá)

Chùa Hồi Long còn có tên gọi là chùa Tạu.Tạu” là tiếng địa phương chỉ nơi có hồ nước. Chùa thuộc làng Xuân Phả, xã Xuân Trường, huyện Thọ Xuân, nên còn gọi là chùa Xuân Phả. Sân chùa là địa điểm diễn trò múa hát dân gian, có tên gọi là trò Xuân Phả. “Phả” chỉ nơi nước chảy về.

Di sản văn hoá phi vật thể

Nói tới Hồi Long tự – chùa Tạu – chùa Xuân Phả là nói tới trò diễn dân gian nổi tiếng trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể. Chùa đã được Nhà nước công nhận là Di tích Lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Trước kia trên thượng lương khắc dòng chữ Hán ghi niên đại dựng chùa “Đinh triều Canh Thìn” (năm 980). Tấm bia đá dựng trong sân chùa ghi rõ những lần trùng tu:

Lần 1: Năm Bính Tuất, Quang Hưng (năm 1658) do Hoài Viễn hầu tự là Thiệu Chấn hưng công trùng tu.

Lần 2: Năm 1666 do Thiên Đô Ngự sử Thiệu Chính sửa.

Lần 3: Do dân tự làm

Lần 4: Năm 1925 sửa điện thờ Thánh Mẫu.

Lần 5: Năm 1937 sửa điện thờ Thánh Mẫu.

Lần 6: Năm 1940 xây nhà thờ Phật Tổ.

Lần 7: Trùng tu toàn bộ chùa.

Năm 1998 chùa được Nhà nước tu bổ khang trang đẹp đẽ. Chùa Tạu kiến trúc kiểu “chuôi vồ” gồm tiền sảnh 5 gian, Hậu cung 3 gian, toàn bộ công trình làm bằng vật liệu gỗ lim, mái lợp ngói mũi, ba chuồng cửa bức bàn gồm 12 cánh đóng mở 3 gian, hai gian đầu hồi xây tường hoa. Hiên chùa có ba cấp lát đá tảng. Các bộ phận kiến trúc không có trang trí chạm trổ.

Chùa Tạu (Hồi Long tự – chùa Xuân Phả) cũng giống các chùa khác thờ Phật, gồm tượng Quán Thế Âm Bồ Tát, Phật A Di Đà, Phật Di Lặc, Phật Thích Ca Mâu Ni và Ngọc Hoàng Thượng đế. Hai bên tả, hữu ngoài tiền sảnh có tượng Long thần, Thổ địa, 4 vị Bồ tát, 8 vị Kim cương, tượng Sư tổ, hai Hộ pháp. Chùa Tạu còn là nơi “Quả Phúc” thờ các linh hồn cô quả.

Trong quá khứ, chùa Tạu từng có ảnh hưởng trong một không gian rộng, ra tới các tỉnh Hà Nam, Ninh Bình, thu hút mọi tầng lớp từ dân tới tham gia đóng góp công của trong những lần tu sửa chùa.

Nét đặc trưng của chùa

Nét đặc trưng của chùa Tạu ngoài việc thờ Phật còn thờ thần (nhân thần, thiên thần). Vị có công với dân sở tại (Xuân Phả, Thọ Xuân) là vị thần húy Hoàng Lăng, vốn sinh thời là chàng trai có sức lực phi thường đã quên mình ngăn dòng nước dữ khi đê sông Chu vỡ, cứu dân thoát nạn, được các triều đại phong kiến Việt Nam phong sắc là Đại Hải Long Vương.

Đại Hải Long Vương – Hoàng Long còn xuất hiện phù trợ Bình Định Vương Lê Lợi đánh giặc Minh xâm lược (1418 – 1427). Truyền thuyết kể rằng: Thần (Đại Hải Long Vương) hỏi Lê Lợi: Dục bình Bắc tặc, cống ngã địa nhân (giúp bình giặc Bắc, lấy gì trả công?). Lê Lợi trả lời: Nhược bình Bắc tặc, nguyện cống lão nhân (bình xong giặc Bắc, xin cống ông lão!). “Lão nhân” “ông lão” chính là 5 lớp trò diễn múa để tỏ lòng biết ơn vị thần. Truyền thuyết cắt nghĩa nguyên nhân ra đời trò diễn Xuân Phả, gắn liền với cuộc đấu tranh giành độc lập dân tộc ở thế kỷ 15 do Lê Lợi lãnh đạo.

Chùa Tạu Hồi Long tự là biểu tượng sinh động của sự gắn kết tôn giáo (Phật giáo) tín ngưỡng dân tộc (thờ người có công với nước) với lịch sử dựng nước và giữ nước (đắp đê và chống giặc ngoại xâm).

Chùa Tạu – Hồi Long tự với 5 lớp trò diễn khiến cho con người và cảnh vật nơi đây bừng lên sức sống mùa xuân:

Xuân lai đa thụy thảo

Phả lại kiến minh châu

Nghĩa là:

Mùa xuân đến muôn cây tươi tốt

Phả ngoại gặp hạt châu sáng

(Phả ngoại: Chỉ vị trí Xuân Phả nằm ở ngoại đê sông Chu – Câu đối ở chùa Tạu).

Trong 5 thế kỷ đầu tiên khởi dựng chùa, không có lễ hội lớn, hàng năm chỉ tổ chức diễn trò. Tới thế kỷ 16 chùa Tạu mới có tập tục mở hội vào ngày mùng 5 tết Nguyên đán, kéo dài 1 tháng cùng với diễn xướng trò.

Câu ca:

Mồng 5 chùa Tạu

Mồng 6 chợ Neo

Chợ Neo cách chùa Tạu không xa, thuộc huyện Thọ Xuân, phiên chợ đầu tiên trong một năm mới, cùng không khí hoan hỷ của lễ hội chùa Tạu tạo nên cuộc sống đông vui cho cả vùng dân cư.

Năm lớp trò diễn Xuân Phả là trò diễn cổ xưa có thể được sáng tác trong thời gian dài, qua nhiều thế hệ, nội dung phản ánh nhiều vấn đề lịch sử, sản xuất, chiến đấu và cả quan hệ với nước láng giềng.

Khái lược 5 lớp diễn như sau:

– Trò Chiêm Thành: Dân Chiêm Thành chúc mừng vua trong điệu múa, tiếng trống mạnh mẽ, hoan hỷ.

– Trò Hoa Lăng: Điệu múa tượng trưng cho trận mạc, sau đó chuyển sang điệu múa chèo thuyền trong tiếng nhạc reo vui chiến thắng.

– Múa Ai Lao: Có hình tượng hổ, voi, tiếng trống dồn dập như đi săn bắn, thể hiện tinh thần tập thể cao.

– Trò Ngô Quốc: Hai nàng tiên trong trang phục kiểu Trung Hoa nhảy múa “ông chúa” điều khiển người múa trong tiếng xi lô, rồi chuyển sang điệu chèo thuyền.

– Trò Lục Hồn Nhung, còn gọi là trò Tú Huần: Ca ngợi cảnh thái bình, gia đình hạnh phúc.

Trò diễn Xuân Phả gắn liền với ngôi chùa cổ – chùa Tạu – Hồi Long tự là nét đặc biệt của ngôi chùa, minh chứng cụ thể về tính chủ động trong quá trình tiếp thu hội nhập Phật giáo từ bên ngoài vào Việt Nam. Đạo Phật đã dung hợp với văn hóa tín ngưỡng bản địa (Việt Mường) tạo ra sức sống mới, là động lực góp phần tích cực thúc đẩy sự tiến bộ của dân tộc.

Chùa Tạu Hồi Long tự tuy không phải là công trình kiến trúc có quy mô lớn, không có trang trí điêu khắc đặc sắc, nhưng có lịch sử xây dựng từ thế kỷ thứ 10, trong một không gian rất giàu chất văn hóa (Thụy Nguyên – Thọ Xuân là quê hương các vị anh hùng dân tộc Lê Hoàn, Lê Lợi, cũng là nơi khởi xuất phong trào khởi nghĩa Lam Sơn).

Hồi Long tự – chùa Tạu với trò diễn dân gian – trò Xuân Phả, đã khẳng định giá trị tinh thần trong kho tàng di sản văn hóa dân tộc cũng như trong đời sống đương đại.

Tham khảo

  • Chùa Xứ Thanh (Tập I), ​ CN. Nguyễn Đức Đại Hữu
Chấm điểm
Chia sẻ
Chua-Tau-Tho-Xuan-Thanh-Hoa

Bài viết

Bài viết đang được cập nhật

Nội dung chính

Thờ tự
Nội dung đang được cập nhật.
Nhân vật
Nội dung đang được cập nhật.
Lễ hội
Nội dung đang được cập nhật.
Video

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *