Chùa Thanh Nguyên (Yên Định, Thanh Hoá)

Chùa Thanh Nguyên (Yên Định, Thanh Hoá)

Di tích chùa Thanh Nguyên, đền Đồng Cổ thuộc địa phận làng Đan Nê, xã Yên Thọ, huyện Yên Định, tỉnh Thanh Hóa.

Tên gọi

Làng Đan Nê còn có tên gọi là Khả Lao, nằm dưới chân núi Đồng Cổ bên hữu ngạn song Mã, tương truyền thuở xưa nhân dân trong vùng đào giếng tự dựng khơi lên đỏ như son. Lại có chuyện khi ngựa chiến của những tiền quân thời nhà Lý đi bình Chiêm phương Nam, lúc dừng vó ngựa tạm nghỉ ở đền Đồng Cổ khi ngựa uống nước ở hồ bán nguyệt trước đền thì con nào mõm cũng đỏ như son. Đến thời nhà Trần Thái sư Trần Thủ Độ làm trấn trị Thanh Hóa trong lần đến thị sát nơi đây, ngựa của Thái sư bị thụt chân xuống bùn, khi ngựa rút chân lên thì thấy toàn chân bùn màu đỏ, nên Thái sư đổi từ Khả Lao thành Đan Nê (Đan là đỏ, nê là bùn), có thơ rằng:

Đan Nê có núi Tam Thai

Có đền Đồng Cổ có hai thông chầu.

Gọi là núi Tam Thai vì núi có 3 ngọn đá cao thấp liền nhau như hình dáng 3 vì sao, ngoài ra còn có tên khác nữa là núi Khả Lao, hay núi Đồng Cổ.

Có tên gọi là núi Đồng Cổ vì thung lũng núi này có đền thờ thần núi rất thiêng, trong đền có một chiếc trống đồng, tương truyền cái trống này chế từ thời Hùng Vương. Trống đồng phiên âm tiếng Hán nghĩa là Đồng Cổ.

Di tích lịch sử

Hai ngọn núi dựng đứng hai bên cửa vào thứ ba bằng những phiến đá tự nhiên như chồng lên ở phía tả bên trong cửa đá có đường đá van vát lên đến hòn đá âm dương, qua từng bậc từng bậc leo lên đến khoảng lưng chừng núi có chùa Thanh Nguyên, còn có tên gọi khác là chùa Đổng. Phía bắc chùa từng dãy đá trùng điệp chồng lên cao khấp khểnh, phải bíu tay vào mép đá và dây gằng leo lên, tới đây có khoảng núi đá khá bằng phẳng rộng khoảng 500m2. Đây chính là nền chùa Thanh Nguyên cũ, ở mặt bằng này phần giáp vách núi (phía tây) có một ban thờ bằng đá, gạch vữa, ban giữa có kích thước dài 1,5m, rộng 0,9m, cao 1m, hai bên có hai bàn đá dài 1,2m rộng 0,75m cao 0,9m. Ban giữa có 3 bát hương đá, hai ban bên mỗi bên có 1 bát hương đá.

Về niên dại xây dựng chùa cho đến nay chưa tìm thấy tài liệu nào chép, theo các cụ cao niên trong làng cho biết chùa được xây dựng năm nào không ai còn nhớ được, tuy nhiên hình dáng chùa Thanh Nguyên (Thanh Nguyên tự) xưa kia vẫn còn hiện hữu trong lòng mỗi người dân nơi đây, chùa gồm có 5 gian, 6 vì kèo gỗ, riêng vì 1 và 6 có 6 cột, bốn vì giữa có 5 hàng chân cột, chùa có 2 mái lợp ngói vẩy mặt sau dựa vào vách núi, mặt trước dừng ván hai gian 2 gian 1 và 5, ba gian giữa trổ 3 cửa, hướng Đông trước mặt là dòng sông Mã. Trong chùa có vài chục pho tượng gỗ, vào khoảng năm 1950 thì có xưởng quân giới đóng ở núi Xuân, còn hang động Trung Vân (núi Đổng là nơi tập trung quân nên có tên là hang tòng quân bị máy bay Pháp oanh tạc vùng này, nên chùa đã bị tạt ngói, do không sửa chữa kịp thời nên ngôi chùa đã bị sụp đổ hoàn toàn vào khoảng năm 1955 (?).

Cấu trúc

Ngược lên phía trên khoảng 40m so với nền chùa là quán Triều Thiên nơi các vị thần về chầu trời tại đây có một hang đá sâu khoảng 15m, chiều rộng 1,5m có chỗ đến 2m, cửa hang cao 2,5m, hiện nay cửa quán Triều Thiên đã được trùng tu phần cột gạch, đá hai bên và phần mái.

Trong hang của quán Triều Thiên có dấu vết như một ngai đá, có hình khánh đá. Đứng trên cử của quán Triều Thiên phóng tầm mắt ra xã nhìn xuống dòng sông Mã uốn lượn quanh co hầu như ôm đỡ bóng nghiêng của đỉnh núi chiếu xuống dòng sông, dòng sông Mã có các bè luồng, bè nứa lặng lẽ xuôi dòng, cạnh đó có nhũng chiếc thuyền câu tấp nập, tiến song vỡ, tiếng hòa vang vọng lên tận đỉnh núi. Từ trên đỉnh núi phóng tầm mắt ra xa nhìn toàn cảnh của một vùng đẹp như tranh thủy mặc thật là nơi thanh tịnh tĩnh tâm.

Trở lại cửa Tiền là một tòa nhà bằng đá khối cao khoảng 5m tầng 1, tầng 2 cao khoảng 4,5m gồm cả cổ diêm, hai tầng mái, mỗi tầng 4 mái. Tầng 1 có mặt bằng rộng 5,6m, sâu 5,6m; cửa xuống rộng 3m, cao 3,8m phần dưới xây đá lan giai, phía trên xây gạch, mái lợp ngói vẩy.

Qua cửa tiền phía tay phải ngày trước có ngôi nhà gỗ 5 gian tiền và 3 gian nối tháp vào gian giữa theo kiểu chữ Đinh (J) có rất nhiều pho tượng gỗ. Bên phải là nhà Tổ 3 gian, bên trái là nhà Tăng 5 gian, các công trình này đã bị tháo dỡ vào năm 1955.

Theo trục đường từ Tây qua Đông từ cửa Tiền vào hồ bán nguyệt, hồ này có mạch ngầm qua dưới núi (theo động Trung Vân) thông ra sông Mã.

Bên trái men theo mép nước hồ bán nguyệt có 2 tấm bia đá ở động cao 10m mặt tấm bia khắc chữ Hán, một tấm bia khắc chữ Pháp, cả hai tấm bia này đều khắc năm 1899.

Ngày nay toàn bộ khu vực núi Tam Thai gồm có đền Đồng Cổ, hồ bán nguyệt, quán Triều Thiên, chùa Thanh Nguyên và cảnh quan của núi đá đã được Nhà nước khoanh vùng bảo vệ.

Nhà nước đã tôn tạo lại đền Đồng Cổ, hiện nay đã có dự án từng bước quy hoạch phục hồi chùa Thanh Nguyên, quán Triều Thiên theo nguyên mẫu ngày xưa tạo điều kiện cho nhân dân đến thắp hương dâng lễ.

Tham khảo

  • Chùa Xứ Thanh (Tập IV), Nguyễn Đăng Ngân
Chấm điểm
Chia sẻ
eaf8a521bd23787d2132

Bài viết

Bài viết đang được cập nhật

Nội dung chính

Thờ tự
Nội dung đang được cập nhật.
Nhân vật
Nội dung đang được cập nhật.
Lễ hội
Nội dung đang được cập nhật.
Hình ảnh
Video

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *