Thiên Niên tự tên thường gọi là chùa Thanh Đớn, chùa nằm ở trung tâm làng Thanh Đớn, xã Hà Thanh, huyện Hà Trung. Chùa đã bị tháo dỡ vào những năm 70 của thế kỷ XX, các vật liệu kiến trúc cũ của ngôi chùa đã bị lấy đi phục vụ các công việc khác. Những pho tượng Phật cổ kính đã bị thất lạc cùng với sự hủy hoại của ngôi chùa. Riêng số ruộng đất của nhà chùa gồm 3,2 mẫu đất chùa và 3 sào vườn được địa phương sử dụng làm chợ, hiện tại chợ đã chuyển đi nơi khác, đất cũ của chùa trả lại cho địa phương sử dụng trong lĩnh vực văn hóa truyền thống. Bản đồ địa chính xã lập năm 2005 xác nhận khu vực này là đất của chùa (đất tôn giáo).
Chùa Thanh Đớn xưa vốn là ngôi chùa cổ kính, có quy mô lớn, vì chùa mới bị phá trong những năm 70 của thế kỷ XX nên hầu hết cư dân địa phương đều biết: Theo các cụ cao niên kể lại: Chùa được kiến trúc theo kiểu nội công ngoại quốc: Phần Phật điện, quy mô 5 gian ngoài và 2 gian phần chuôi vồ để thờ Phật; trước Phật điện là 2 dãy nhà, dãy bên Đông thờ Tổ, phía Tây là nhà giảng Pháp. Trước cổng là Nghi môn lớn. Theo sách Lịch sử xã Hà Thanh của Ban Chấp hành Đảng bộ và UBND xã Hà Thanh xuất bản tháng 8 năm 2000, thì Nghi môn chùa Thanh Đớn từng là hương trường có 2 lớp học đồng ấu của địa phương từ năm 1943 trở về sau. Như vậy cũng đủ khẳng định Nghi môn và quy mô kiến trúc Thiên Niên Tự rộng lớn có bề thế biết chừng nào.
Phế tích
Khảo sát khu đất chùa vẫn còn những phế tích kiến trúc cũ như gạch, ngói, chất kết dính cổ. Trước cửa chùa vẫn còn nguyên vẹn chiếc giếng cổ, nhân dân địa phương vẫn gọi là giếng chùa. Giếng chùa hình tròn, đường kính miệng giếng là 4,4m, thành giếng được kè đá, bên trên được lát gạch bìa xung quanh, những viên gạch bìa có tiêu bản với gạch của những kiến trúc được xây dựng vào thế kỷ XVII. Trước cửa chùa còn lại 1 phần đế bia bằng đá khối tạc hình rùa, phần đế bia còn lại có kích thước 70 x 56 cm, dày 38 cm.
Lịch sử
Về lịch sử ngôi chùa, tìm hiểu qua lịch sử địa phương thì xưa kia làng Thanh Đớn đã có ngôi chùa Quan Sơn trên núi Quan. Trải qua chiến cuộc Lê – Mạc, chùa Quan Sơn đã bị xuống cấp trầm trọng, vả lại chùa nằm trên vùng đồi núi, rậm rạp khó đi, nên các hương thân, bà con địa phương và nhà chùa đã phát tâm xây dựng chùa Thiên Niên tại giữa trung tâm khu cư dân để tiện việc cầu Phật, cũng là tiện lợi cho việc bảo vệ, ước muốn Thiên Niên tự trường tồn với thời gian cùng trời đất.
Tìm hiểu qua lịch sử, đối chiếu những tiêu bản phế tích còn lại trong nội tự chùa Thiên Niên chúng ta có thể kết luận: Chùa Thiên Niên là ngôi chùa cổ, được xây dựng vào thế kỷ XVII, chùa có quy mô lớn, là trung tâm sinh hoạt Phật giáo của cư dân hương Thanh Đớn từ thế kỷ XVII cho đến thập niên 70 của thế kỷ XX.
Thể theo nguyện vọng của nhân dân xã Hà Thanh, Đảng ủy, Hội đồng nhân dân, Ủy ban nhân dân và Mặt trận Tổ quốc xã Hà Thanh đã có văn bản trình lên cấp trên và Giáo hội Phật giáo Việt Nam tỉnh Thanh Hóa đề nghị được phục hồi ngôi chùa Thiên Niên trên vùng đất chùa cũ.
Với sự quyết tâm đồng lòng, đồng sức, thiên thời, địa lợi, nhân hòa, Thiên Niên tự sẽ được phục dựng bề thế, trường tồn đúng với ý nghĩa chùa nghìn năm.
Theo Chùa Xứ Thanh (Tập IV), CN. Vũ Duy Trịnh
__________________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Thien Nien Pagoda, commonly known as Thanh Don Pagoda, used to be the center of Thanh Don village in Ha Thanh commune, Ha Trung district. This pagoda was demolished in the 1970s of the 20th century, when the old architectural materials were used for other purposes, and many ancient Buddha statues were also lost. The land of the pagoda, including 3.2 hectares of pagoda land and 3 acres of gardens, was later used as a market, but the market was later relocated and the pagoda’s land was returned to the local community for use in traditional cultural activities.
Thanh Don Pagoda used to be an ancient and large-scale temple, built in a combination of domestic and foreign architectural styles. Before its demolition, the pagoda consisted of a main hall with five outer bays and two bays in the rear for Buddha worship, along with two rows of houses in front of the main hall. The “Nghi Mon” gate of the pagoda once served as a primary school with 2 classes for children from 1943.
On the pagoda’s land, there still exist many ancient architectural relics such as bricks, tiles, and an ancient well called the pagoda well, with a well mouth diameter of 4.4 meters, and surrounded by stone embankments. There is also a part of a stone turtle-shaped pedestal in front of the pagoda’s entrance.
According to local history, Thanh Don village once had the Quan Son Pagoda on Quan Mountain. However, after wars, the pagoda deteriorated and became inaccessible due to its remote location. Therefore, the local people and the pagoda’s authorities decided to build the Thien Nien Pagoda in the central residential area to serve Buddhist worship and protection.
Currently, with the desire of the community, the local authorities have proposed the restoration of Thien Nien Pagoda on its old land. This demonstrates the determination of all parties involved to restore Thien Nien Pagoda and make it a lasting cultural symbol of the locality.
Tiếng Trung (Chinese)
天年寺，通常被称为清墩寺，曾是哈通区哈通乡清墩村的中心。这座寺庙在20世纪70年代被拆除，当时老建筑材料被用于其他用途，许多古佛像也丢失了。寺庙的土地，包括3.2公顷的寺庙土地和3英亩的花园，后来被用作市场，但市场后来被搬迁，寺庙的土地被归还给当地社区用于传统文化活动。
清墩寺曾是一座古老且规模庞大的寺庙，建造于国内外建筑风格的结合之上。在被拆毁之前，寺庙由一个主殿和五个外部大厅以及两个后面的佛堂组成，以及在主殿前有两排房子。寺庙的“义门”曾经是从1943年起为儿童设立的两个班级的小学。
在寺庙的土地上，仍然存在许多古老的建筑遗迹，如砖块、瓦片和一个名为寺庙井的古老井，井口直径为4.4米，四周环绕着石堤。寺庙入口前还有一个石制乌龟形底座的一部分。
据当地历史记载，清墩村曾经在泉山上有一个泉山寺。然而，经过战争后，由于偏远的地理位置，寺庙逐渐破败并变得难以接近。因此，当地人民和寺庙当局决定在中心居民区建造天年寺，以供奉佛教和保护。
目前，随着社区的愿望，当地政府提议恢复天年寺的旧址。这表明了所有相关方恢复天年寺并使其成为该地区持久文化象征的决心。
Tiếng Pháp (French)
Le Temple Thiên Niên, communément appelé temple Thanh Don, était autrefois le centre du village de Thanh Don dans la commune de Ha Thanh, district de Ha Trung. Ce temple a été démoli dans les années 1970 du XXe siècle, lorsque les anciens matériaux architecturaux ont été utilisés à d’autres fins, et de nombreuses statues anciennes de Bouddha ont également été perdues. La terre du temple, comprenant 3,2 hectares de terre de temple et 3 acres de jardins, a ensuite été utilisée comme marché, mais le marché a été déplacé par la suite et la terre du temple a été rendue à la communauté locale pour une utilisation dans des activités culturelles traditionnelles.
Le Temple Thanh Don était autrefois un temple ancien et de grande taille, construit dans un style architectural domestique et étranger. Avant sa démolition, le temple se composait d’une salle principale avec cinq baies extérieures et deux baies à l’arrière pour le culte de Bouddha, ainsi que de deux rangées de maisons devant la salle principale. La porte “Nghi Mon” du temple a autrefois servi de école primaire avec 2 classes pour les enfants à partir de 1943.
Sur la terre du temple, il existe encore de nombreux vestiges architecturaux anciens tels que des briques, des tuiles, et un ancien puits appelé le puits du temple, avec un diamètre de bouche de puits de 4,4 mètres, et entouré de remblais de pierre. Il y a aussi une partie d’un piédestal en forme de tortue en pierre devant l’entrée du temple.
Selon l’histoire locale, le village de Thanh Don avait autrefois le Temple Quan Son sur la montagne Quan. Cependant, après les guerres, le temple s’est détérioré et est devenu inaccessible en raison de son emplacement éloigné. Par conséquent, les habitants locaux et les autorités du temple ont décidé de construire le Temple Thien Nien dans le quartier résidentiel central pour servir le culte bouddhiste et la protection.
Actuellement, avec le désir de la communauté, les autorités locales ont proposé la restauration du Temple Thien Nien sur son ancien terrain. Cela démontre la détermination de toutes les parties impliquées à restaurer le Temple Thien Nien et à en faire un symbole culturel durable de la localité.
