Vị trí
Chùa Thiên Trúc tọa lạc tại xã Phước Hòa, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định.
Lược sử
Chùa Thiên Trúc được xây dựng cách đây hơn trăm năm, nằm cạnh di tích quốc gia tháp Bình Lâm (xã Phước Hòa, huyện Tuy Phước). Trong khuôn viên chùa hiện còn lưu giữ hai tác phẩm điêu khắc đá Chăm pa, theo các nhà nghiên cứu được sử dụng để thờ và trang trí kiến trúc tháp Bình Lâm, có niên đại khoảng thế kỷ XI.
Kiến trúc
Trong tiết cuối đông và đón mùa xuân về, chúng tôi đến vãn cảnh chùa Thiên Trúc tại xã Phước Hòa, huyện Tuy Phước, tỉnh Bình Định. Trong khuôn viên chùa, sắc xuân đã hiện diện trên từng bông hoa, ngọn cỏ…
Điều làm chúng tôi ngạc nhiên khi đến vãn cảnh chùa Thiên Trúc, ngoài chiêm ngưỡng những hiện vật của nền văn hóa Chăm Pa, còn có pho tượng Linga rất đẹp trước sân chính điện chùa.
Theo quan niệm của nhà Phật, Linga là bộ sinh thực khí nam, tượng trưng cho thần Siva-một trong ba vị thần tối cao của Ấn Độ giáo – biểu tượng cho dương tính và năng lực sáng tạo…
Qua tìm hiểu, được biết chùa Thiên Trúc ở gần với tháp Chăm cổ Bình Lâm và Linga chính là đồ thờ xưa của tháp này.
Tháp Bình Lâm được xây dựng vào cuối thế kỷ X đầu thế kỷ XII. Trải qua bao biến thiên của thời gian nên tại Tháp đã có một số phần bị hư hỏng, hiện vật trên các mái tháp bị rơi. Do chưa có biện pháp trùng tu nên việc đưa pho tượng Linga về chùa Thiên Trúc cũng là một biện pháp để bảo vệ hiện vật có giá trị tâm linh của một nền văn hóa Chăm Pa đặc sắc.
Di vật
Đầu thế kỷ XX, trong ghi chép của nhà khảo cổ học người Pháp Parmentier có nhắc đến hai tác phẩm điêu khắc đá này ở khu vực tháp Bình Lâm, ông cho rằng đó là tượng Linga và tượng sư tử đứng. Tuy nhiên, các nhà khảo cổ học Việt Nam sau này đã xác định rõ hai tượng đá này chính là Jata Linga và chim thần Garuda (đã bị gãy phần mỏ). Hai tác phẩm còn mang nhiều yếu tố kế thừa của phong cách nghệ thuật Trà Kiệu và Chánh Lộ, với những đặc điểm như: Hoa văn hình cánh hoa nhọn trang trí quanh trán Garuda, tà Sampot với mũi nhọn hình tam giác uốn cong sang một bên; còn Linga với trang trí hoa văn xoắn trên đầu dạng búi tóc đặc trưng của thần Siva, là những nét rất đặc trưng của phong cách nghệ thuật giai đoạn này.
Tượng Garuda cao 132 cm, chất liệu đá sa thạch, thể hiện trong tư thế đứng, chính diện, đầu đội mũ miện hình chóp, gồm hai tầng… Tượng Jata Linga, cao 48 cm, cũng chất liệu đá sa thạch, có dáng hình trụ tròn, trên phần đỉnh hơi lõm; phần lớn bề mặt để trơn; một góc trên thân có chạm khắc hoa văn hình búi tóc 3 tầng…
Linga trong tín ngưỡng của người Chăm chính là bộ sinh thực khí nam, tượng trưng cho thần Siva, một trong ba vị thần tối cao của Ấn Độ giáo, biểu tượng cho dương tính và năng lực sáng tạo.
_________________________
Các ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Thien Truc Pagoda, located in Phuoc Hoa commune, Tuy Phuoc district, Binh Dinh province, has a history of over a hundred years and is close to the national heritage site of Binh Lam tower. Within the pagoda compound, two Cham stone sculptures are preserved, believed to date back to the 11th century and used to decorate the architecture of Binh Lam tower. Inside the pagoda, there is a beautiful Linga statue, symbolizing the Hindu deity Shiva, also an ancient object of worship from Binh Lam tower. Bringing the Linga back to Thien Truc Pagoda is seen as a measure to protect the precious spiritual artifact of Cham Pa culture. These two stone sculptures, after further research, have been identified as Jata Linga and the mythical bird Garuda, bearing many elements of Tra Kieu and Chanh Lo art. Garuda stands 132 cm tall, made of basalt stone, depicting a standing posture with a pointed crown. Jata Linga, 48 cm tall, also made of basalt stone, has a cylindrical shape with a slightly concave top, and the upper corner of the shaft is carved with a motif of a 3-tiered hair knot. The Linga in the Cham people’s beliefs is seen as a symbol of the god Shiva, representing creative power and positivity.
Tiếng Trung (Chinese)
天竹寺位于平定省图伊福克县福合社，历史超过一百年，临近宾定省的国家遗产——宾林塔。在寺院内部，保留了两尊占婆雕塑，据信可以追溯到11世纪，用于装饰宾林塔的建筑。寺内有一尊美丽的林迦雕像，象征印度教神祇湿婆，也是宾林塔的古代崇拜之物。将林迦带回天竹寺被视为保护占婆文化珍贵精神文物的举措。经过进一步研究，这两尊石雕被确认为根底林迦和神话鸟神翼，具有多种特征，如脚胫垒和正路艺术。神翼高132厘米，由玄武岩制成，栩栩如生地展现了站立的姿态和尖顶冠冕。根底林迦高48厘米，同样由玄武岩制成，呈圆柱形状，顶部略凹，柄的上部刻有一个3层头发结的图案。在占婆人的信仰中，林迦被视为湿婆神的象征，代表着创造力和积极性。
Tiếng Pháp (French)
La Pagode de Thien Truc, située dans la commune de Phuoc Hoa, dans le district de Tuy Phuoc, dans la province de Binh Dinh, a une histoire de plus d’un siècle et est proche du site du patrimoine national de la tour de Binh Lam. Dans l’enceinte de la pagode, deux sculptures en pierre Cham sont conservées, supposées remonter au XIe siècle et utilisées pour décorer l’architecture de la tour de Binh Lam. À l’intérieur de la pagode, se trouve une belle statue de Linga, symbolisant la divinité hindoue Shiva, également un ancien objet de culte de la tour de Binh Lam. Ramener le Linga à la Pagode de Thien Truc est considéré comme une mesure visant à protéger le précieux artefact spirituel de la culture Cham Pa. Ces deux sculptures en pierre, après des recherches approfondies, ont été identifiées comme Jata Linga et l’oiseau mythique Garuda, portant de nombreux éléments de l’art de Tra Kieu et de Chanh Lo. Garuda mesure 132 cm de haut, est fait de basalte, et représente une posture debout avec une couronne pointue. Jata Linga, haut de 48 cm, également en basalte, a une forme cylindrique avec un sommet légèrement concave, et le coin supérieur de la tige est sculpté avec un motif de chignon à 3 étages. Le Linga dans les croyances des Cham est considéré comme un symbole du dieu Shiva, représentant le pouvoir créatif et la positivité.
