Chùa Tường Vân (Chùa Giáng – Vĩnh Lộc, Thanh Hoá)

Chùa Tường Vân (Chùa Giáng – Vĩnh Lộc, Thanh Hoá)

Chùa Tường Vân là một trong những ngôi chùa đẹp của huyện Vĩnh Lộc. Chùa tọa lạc dưới chân núi Đốn Sơn, thuộc địa bàn thị trấn huyện Vĩnh Lộc, tỉnh Thanh Hóa. Núi Đốn Sơn có tên gọi là Đún Sơn, Đún Lĩnh hay núi Mật, bởi núi nằm trên địa bàn thôn Cao Mật, tổng Cao Mật, huyện Vĩnh Lộc xưa, núi này gắn với sự kiện Trần Khát Chân và 370 người bị Hồ Quý Ly hành quyết, đồng thời là nơi tế trời đất dưới triều đại nhà Hồ.

Vị trí

Từ thành phố Thanh Hóa theo quốc lộ 45 qua Rừng Thông, ngã Ba Chè qua cầu Kiểu là đến xã Vĩnh Ninh, huyện Vĩnh Lộc, nơi có chùa Thông (còn gọi là chùa Du Anh), động Hồ Công, một danh thắng đã từng được người xưa liệt vào kỳ quan bậc nhất. Tiếp tục hành trình đến phố Giáng là đến di tích chùa Tường Vân.

Chùa Tường Vân được xây dựng trên thế đất khá đặc biệt, bốn phía xung quanh là dãy núi đá thấp, cao, tạo nên những hình thù kỳ dị, trông như những bức tường thành bao bọc. Xa xa là con sông Mã và sông Bưởi thả dòng như dải lụa mềm, tạo nên vành đai ôm lấy khu vực chùa. Đôi câu đối ghi ở trước cột nanh Phật điện ca ngợi cảnh quan xung quanh và vị trí phong thủy ở chùa:

Cao địa nổi lâu đài, mã thủy lai chầu, nguyên thính lệ

Mật Sơn dảnh chỉ thụ, Tây Giai hướng chí dị tuyên kinh.

Dịch nghĩa:

Chốn đất cao nổi lên tòa lâu đài, nước sông Mã chầu về, đưa nguồn nghe tiếng kệ.

Núi Mật nổi danh đứng vững, thành Tây Giai hướng đến để đọc kinh.

Chùa Tường Vân là một ngôi chùa có vị trí đặc biệt, phía trước nhà Mẫu, Phật điện, là động Hồ Công gắn liền với chùa Du Anh, phía nam là thành Tây Đô, một thành đá sừng sững, phải chăng trước kia khi chọn đất xây dựng thành, dựng chùa Tường Vân này, người ta sử dụng thuật phong thủy đặt ra vị trí ngôi chùa ở gần núi, gần sông, gần thành, gần làng mạc, thị thành, để được cảnh sông núi điều hòa. Ngôi chùa xây dựng rất hợp lý, phong cảnh địa thế vừa gắn với đời sống trần tục không ảnh hưởng tới đời sống tâm linh, không ảnh hưởng tới việc tu luyện, niệm Phật cầu kinh, không thiếu vắng bóng người qua lại. Chính hai điều đó hỗ trợ cho nhau tạo nên tính chất tôn nghiêm của ngôi chùa, xứng đáng với chốn thờ Phật.

Lịch sử

Theo nguồn tư liệu còn lưu giữ được, chùa Tường Vân được xây dựng dưới triều vua Trần Duệ Tông (1372 – 1377), truyền thuyết kể lại rằng “Dưới triều vua Trần Duệ Tông, giặc Chiêm Thành đem quân đến cướp phá nhiễu đoạt cư dân, triều đình đã nhiều lần cắt cử quan quân đi tiễu trừ mà không giành được thắng lợi. Vua cho đó là họa lớn, bèn dẫn binh thân chinh đi dẹp giặc. Trên đường đi có đi qua địa phận núi Đốn Sơn, thấy chốn này huyền linh, phong cảnh hữu tình, bốn bên có núi sông bao bọc, thật là một khu thắng địa. Đêm hôm đó vua nằm mộng thấy có một đám mây vàng tựa như dải lụa từ không trung dần dần hạ xuống, đám mây cứ ẩn hiện trông rất kỳ lạ. Vua bàng hoàng tỉnh dậy biết mình nằm mộng, đem chuyện kể cho quân tướng nghe, mọi người đều cho là chuyện khác thường, là điềm linh hiển hiện giúp nhà vua trừ giặc.

Hôm sau vua sai quan làm đàn tế tạ trời đất rồi đem quân đi thảo phạt giặc, trong lúc thế trận không phân thắng bại, đột nhiên trời đất bỗng tối sầm, mây mù kéo đến, sấm chớp nổi lên làm lay động cả vùng đất. Trong không trung xuất hiện một đám mây vàng tựa như đám mây vua nằm mộng trước đó. Mây chao đảo trước quân giặc, quân Chiêm thấy thế hoảng loạn. Nhà vua thừa thắng thúc quân xông lên. Khải hoàn trở về vua mở yến tiệc khao thắng ba trận, luận công thưởng phạt, sai đình thần về núi Đốn Sơn lễ tạ. Sắc lệnh cho bản dân lập một ngôi chùa nhỏ ở ngay khu vực tế lễ năm xưa, đồng thời đặt tên chùa theo ý nghĩa đám mây mà vua nằm mộng trước đây, đó là Tường Vân (Chùa ghi nhớ về điềm mây lành).

Thuở ban sơ chùa được làm 4 gian, sau khi vua Trần Duệ Tông băng hà, nhân dân xin tạc tượng đức vua lập long nhang, hương khói tại chùa (nay tượng vẫn còn và được thờ tự ở nhà Mẫu). Chùa Tường Vân được trùng tu nhiều lần với các đời sư trụ trì.

Kiến trúc

Đến nay mặc dù chùa Tường Vân đã nhiều lần bị thay đổi kiến trúc nhưng vẫn giữ được dáng dấp thuở ban đầu nơi các hiền nhân thuở trước đặt nền móng xây dựng chùa. Không gian mặt bằng chùa được bố cục hài hòa. Đó là sự kết hợp tài tình giữa cảnh chùa với môi trường xung quanh, điều đó nâng cao giá trị nhân văn, ý nghĩa thiêng liêng của chốn thờ Phật, gợi cho tâm hồn con người cảm giác tôn kính, ngưỡng mộ, có lòng tin khi vãn cảnh chùa.

Trải qua năm tháng, do biến thiên của thời gian, mưa nắng, đã làm cho kiến trúc của chùa có thay đổi, hệ thống ao vua được ngăn cách bởi mặt đường thẳng vào Tam quan Chùa. Qua Tam quan là đi vào thế giới linh thiêng nhà Phật, cổng gồm 2 tầng mái với chiều cao 13,7m, hai cầu thang được xây vững chắc, tầng hai được sử dụng làm gác chuông. Tầng hai có 5 cửa cuốn vòm, cửa giữa cao 3.7m, hai bên cửa thấp dần xuống theo chiều mái cổng chồng diêm, với 8 vùng uốn cong, tổng cộng có 14 đòn đao theo thứ tự từ thấp lên cao làm tăng vẻ bề thế cho công trình. Hai cột nanh hình khối vuông xây ốp vào bên hông cổng. Những mảng chạm khắc ở Tam quan này mang hình rồng mẫu tử, linh thú, các cây thiêng vẫn là dáng vóc của ước vọng về nguồn nước nông nghiệp. Ở Tam quan gác chuông này người ta còn đọc được yếu tố Dịch học phối hợp cùng Phật học để hòa chung trong tiếng chuông và tiếng thu không rằng không gian là lối nhìn về bản thể chân như, về cốt lõi chung của muôn loài, giả quan là nhìn về mọi vật có sinh có diệt, theo luật định luân thường của tạo hóa.

Qua Tam quan là khung cảnh sân chùa, một vườn cây cảnh sinh động, tiếp đến là khu nhà Tổ, nhà khách, Tăng đường. Toàn bộ công trình được xây dựng với thế đất thoai thoải dốc so với sân Tam quan. Xung quanh khuôn viên được che mát bởi hệ thống cây xanh.

Bóng cây cổ thụ thấp thoáng phụ hoạ cho những tia nắng chiếu qua các kẽ lá rọi xuống làm cho không gian vừa pha màu sắc của nắng vừa pha, bóng mát của cây làm tăng thêm vẻ cổ kính của ngôi chùa.

Phía lưng chừng núi là Phật điện, nhà Mẫu là khu chính của chùa. Nhà Phật điện được trùng tu năm Bảo Đại thứ 14, kết cấu kiến trúc theo kiểu chữ Đinh, bao gồm: Tiền điện 5 gian, Thượng điện 2 gian. Tòa Thượng điện nối liền với nhà Tiền điện thờ chính ở gian giữa, thờ phụ ở hai gian hai bên.

Nhà Tiền điện chùa Tường Vân có 13 pho tượng, được tạo tác bằng gỗ, sơn son thếp vàng. Tượng được bố trí thành 6 lớp, theo trật tự từ ngoài vào trong, từ thấp lên cao.

Hàng tượng dưới cùng, chính giữa là tượng Thích Ca sơ sinh. Đó là hình tượng một cậu bé bụ bẫm, tay phải (dương) chỉ lên trời, tay trái (âm) chỉ xuống đất, ý nói rằng: “Thiên thượng địa hạ, duy ngã độc tôn” (trên là trời dưới là đất, chỉ có Phật tính trong ta là tôn quý duy nhất). Bao quanh đức Phật Thích Ca sơ sinh có 9 con rồng uốn khúc, châu đầu vào phun nước thơm tắm cho Đức Phật. Tượng Thích Ca sơ sinh và 9 con rồng được tạo tác trên một phiến gỗ liền khối với kỹ thuật chạm thủng.

Lớp tượng thứ 2, Ngọc Hoàng ngồi giữa. Bên trái có tượng Nam Tào trông coi sơ sinh, tượng Bắc Đẩu ngồi bên phải quản sổ tử như gắn liền với sinh mệnh mọi người. Tượng Bắc Đẩu ngồi trong long ngai, mặc áo bào, đội mũ bình thiên, hay tay để ngay ngắn trên hai đầu gối, còn tượng Nam Tào tương tự như tượng Bắc Đẩu nhưng tay phải cầm bút giơ cao, tay trái cầm quyển sách đó là hai ngôi sao có quyền năng quản lý vận mệnh con người (có nghĩa là quản hộ khẩu về việc sinh tử).

Lớp tượng thứ 3 là bộ tượng Quan Thế Âm thiên thủ, thiên nhãn ở giữa, hai bên nhích về phía trước là hai đệ tử tức Thiện Đại Đồng Tử ở hai bên trái và Long Nữ ở bên phải. Hai đệ tử này còn gọi là Kim Đồng, Ngọc Nữ và hai thị tỳ đứng hầu.

Lớp tượng thứ 4 là bộ tượng Nhất Phật nhị tôn giả gồm: Đức Phật Thích Ca Mâu Ni được gọi là Phật Thế Tôn hoặc Phật Niêm Hoa. Tay phải Phật cầm bông hoa sen giơ lên thay cho việc thuyết pháp bằng lời, có đệ tử Ca Diếp ở bên trái, bên phải là tượng A Nan.

Lớp tượng thứ 5 là bộ tượng Di Đà Tam Tôn gồm tượng Đức Phật A Di ở giữa, bên trái là tượng Bồ Tát Quan Thế Âm, bên phải là Bồ Tát Đại Thế Chí.

Lớp tượng thứ 6 (trên cùng) gồm 3 pho tượng, đó là tượng Tam Thế.

Tất cả tượng Phật trong chùa Tường Vân đều trong tư thế ngồi Thiền, trên tòa sen gồm 3 lớp cánh sen, đây là những tác phẩm khắc gỗ rất công phu, đẹp.

Nhà Tiền điện được thiết kế theo kiểu tường hồi bít đốc, kết cấu kiểu chồng rường, hiên trước mở rộng ra tạo thành một cấp hai tầng mái. Ở đây kết cấu kiến trúc không có gì đặc biệt, hai bên gian giữa nhà Tam Bảo và nhà Mẫu đắp hai pho tượng Hộ pháp để bảo vệ pháp báu của Đức Phật, vị bên trái là tượng pháp thiên mặt hiền từ, da thịt màu sáng trắng, phớt hồng, tay cầm viên ngọc, vị bên phải, tay cầm vũ khí (long đao, chùy) như muốn bổ xuống những kẻ khinh báng Phật, ngạo tăng, làm nhiệm vụ giới răn mọi người bỏ ác. Hai vị Hộ pháp với tư cách võ tướng nên luôn mặc giáp trụ, thân hình to lớn, đầu chạm mái nhà.

Tất cả tượng Phật trong chùa Tường Vân đều trong tư thế ngồi Thiền trên tòa sen gồm 3 lớp cánh sen. Đó là những tác phẩm nghệ thuật chạm khắc công phu. Trên gác Tam quan chùa có treo một quả chuông đồng to, quai chuông đúc hình hai con rồng chầu vào nhau. Thân rồng hình tròn, nổi rõ, chắc khoẻ. Trên thân quả chuông có bốn mùa hình tròn, được chia đều xung quanh hình tròn là điểm gõ, kỹ thuật đúc chuông hoàn hảo.

Khuôn viên chùa Tường Vân được giới hạn bởi cây đa sum suê, cây mít lá xanh đế, gỗ vàng đều mang linh khí của thần, là cây đại hút sinh lực của trời truyền cho đất, cây sung không biết buồn chán mà bất ngờ kết trái từng chùm, những rặng tre vươn cao tầm không đức độ, hàng cau thẳng tắp tỏa tán, những bông hoa hồng ngan ngát hương thơm, tất cả tạo nên một thế giới tâm linh, khiến những ai đến đây sẽ thoát được mọi trăn trở đời thường để nhen lên trong mình một thế giới tâm linh. Với những tình cảm ấy khi bước qua ngưỡng cửa Phật đường ta thật sự thành kính với tất cả thiện tâm. Cùng với tháp cổ Tường Vân, Nam Sơn, Nam Cao,… chùa Tường Vân với tất cả nét đẹp cổ truyền của văn hóa Việt tô điểm thêm cho một vùng đất địa linh nhân kiệt, một vùng đất đầy những biến động lịch sử – xã hội, là một tiếng gọi về cội nguồn, một nhịp thở của tổ tiên về bản sắc văn hóa dân tộc một vùng đất đầy hứa hẹn. Năm 2009 Bộ Văn hóa – Thể thao và Du lịch đã xếp hạng chùa Tường Vân là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp quốc gia. Cùng với động Hồ Công, Thành nhà Hồ… Tường Vân tự là điểm du lịch của du khách khi đến tham quan vùng đất Vĩnh Lộc.

Tham khảo

  • Chùa Xứ Thanh (Tập I), CN. Trịnh Thị Hường
Chấm điểm
Chia sẻ
Chua-Tuong-Van-Vinh-Loc-Thanh-Hoa (2)

Bài viết

Bài viết đang được cập nhật

Nội dung chính

Thờ tự
Nội dung đang được cập nhật.
Nhân vật
Nội dung đang được cập nhật.
Lễ hội
Nội dung đang được cập nhật.
Video

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *