Tên gọi và vị trí địa lý
Đền La, còn được biết đến với tên gọi đền Hậu Trần, là một công trình tâm linh cổ kính và là di tích lịch sử quan trọng nằm tại thôn La Phù, xã Yên Thành, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình. Vị trí của ngôi đền mang ý nghĩa lịch sử sâu sắc, được mô tả là có địa thế đặc biệt với bốn ngọn núi chầu về bốn phía: Phương Duệ, Cổ Rùa, Long Mã và Búi Tóc. Đền La tọa lạc tại làng Bồ Xuyên – nơi từng là đại bản doanh của kinh đô Mô Độ xưa, thuộc thời Hậu Trần. Đến nay, xã Yên Thành vẫn còn lưu giữ nhiều di tích và dấu ấn lịch sử gắn với thời kỳ này.
Lịch sử và nhân vật
Đền La, còn được biết đến là đền Hậu Trần, mang trong mình chiều sâu lịch sử gắn liền với vương triều Hậu Trần – một giai đoạn ngắn ngủi nhưng hào hùng trong công cuộc kháng chiến chống quân Minh xâm lược đầu thế kỷ XV.
Ngôi đền tọa lạc tại thôn La Phù, xã Yên Thành, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình – vùng đất xưa kia là đại bản doanh của kinh đô Mô Độ. Đây là nơi phát tích và quy tụ nhiều dấu ấn quan trọng của triều Hậu Trần, với những nhân vật kiệt xuất được nhân dân tôn vinh và tưởng nhớ.
Đền thờ chính ba nhân vật tiêu biểu:
- Giản Định Đế (Trần Ngỗi) – con thứ hai của Trần Nghệ Tông, được tôn lên làm hoàng đế và lập niên hiệu Hưng Khánh vào ngày 2 tháng 10 năm Đinh Hợi (1407), ngay sau khi triều đình nhà Hồ bị quân Minh bắt giải về phương Bắc. Tại đất Mô Độ, ông dựng ngọn cờ chính thống, lãnh đạo cuộc kháng chiến giành lại nền độc lập dân tộc.
- Trùng Quang Đế (Trần Quý Khoáng) – người tiếp nối sự nghiệp của Giản Định Đế trong những năm cuối cùng của phong trào Hậu Trần chống Minh. Cả hai vị vua đều được nhân dân suy tôn là những anh hùng đã ngã xuống vì độc lập, chủ quyền của đất nước.
- Trần Triệu Cơ – vị công thần có công lớn trong việc khởi dựng triều Hậu Trần, người Mô Độ (nay thuộc xã Yên Thành). Trước khi hội kiến Giản Định Đế, ông là thổ hào chiêu mộ nghĩa sĩ tại địa phương. Ông được phối thờ tại đền cùng hai vị vua Hậu Trần, thể hiện lòng tri ân sâu sắc của hậu thế.
Ngoài ra, khu di tích còn gắn liền với Bối Mai công chúa, con gái Giản Định Đế. Bà là người có công trong việc tổ chức khai hoang, khuyến khích sản xuất và xây dựng đời sống cho nhân dân vùng Yên Thành. Phủ thờ công chúa Bối Mai hiện nằm dưới chân núi Cái Sơn và là một điểm phụ cận trong tổng thể khu di tích Hậu Trần.
Kiến trúc và cảnh quan
Đền La, còn được biết đến là đền Hậu Trần, là một công trình tâm linh cổ kính với kiến trúc và cảnh quan mang đậm nét truyền thống. Ngôi đền tọa lạc tại thôn La Phù, xã Yên Thành, huyện Yên Mô, tỉnh Ninh Bình – một vùng bán sơn địa thuộc hệ thống núi đá vôi, nơi từng là đại bản doanh của kinh đô Mô Độ xưa. Vị trí của đền mang ý nghĩa phong thủy đặc biệt, với bốn ngọn núi chầu bốn bên: Phương Duệ, Cổ Rùa, Long Mã và Búi Tóc. Cảnh quan thiên nhiên bao bọc tạo nên không gian u tịch, linh thiêng và hài hòa giữa trời đất.
Kiến trúc đền La mang đậm dấu ấn truyền thống dân tộc, với các công trình được bố trí đăng đối, nền đền cao ráo, mái ngói cổ kính, không gian nội tự được bài trí trang nghiêm. Những bức hoành phi, câu đối và tượng thờ trong đền thể hiện lòng tôn kính đối với các bậc tiền nhân nhà Trần – đặc biệt là vua Giản Định – người từng dựng lại cơ đồ Hậu Trần sau kháng chiến chống Minh.
Khu di tích đền Hậu Trần không chỉ bao gồm đền La mà còn gắn với nhiều điểm di tích có giá trị khác. Dưới chân núi Cái Sơn là phủ thờ Bối Mai công chúa – con gái vua Giản Định – người có công khẩn hoang, khuyến khích nông trang, xây dựng xóm làng trong vùng. Gần đó là khu lăng mộ Giản Định Đế, được truyền tụng là nơi an táng vị vua này. Tương truyền, lăng mộ từng rộng đến 8 ha và có biển đề “Hậu Trần hoàng đế lăng”.
Bên cạnh đó, trong xã Yên Thành còn lưu giữ giếng Dặn – chiếc giếng cổ được cho là có từ thời Giản Định Đế. Người dân địa phương xem giếng như biểu tượng của lời dặn dò thiêng liêng từ tổ tiên, nhắc nhở hậu thế phải ghi nhớ công lao, giữ gìn và dựng xây non sông gấm vóc.
Hiện vật
Đền La không chỉ là một công trình tâm linh cổ kính mà còn là di tích lịch sử – văn hóa quốc gia tiêu biểu của vùng đất Yên Mô, tỉnh Ninh Bình. Bên trong đền, hiện còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị, phản ánh chiều sâu văn hóa và tín ngưỡng của cộng đồng địa phương.
Các hiện vật tiêu biểu gồm có:
- Hoành phi: Chạm khắc công phu, với nội dung ca ngợi công đức và khí tiết của các bậc tiền nhân thời Hậu Trần.
- Câu đối: Được treo trang trọng hai bên, thể hiện tinh thần trung nghĩa và truyền thống yêu nước, gắn liền với lịch sử kháng chiến chống quân Minh.
- Tượng thờ: Tạc bằng gỗ sơn son thếp vàng, thể hiện hình tượng các vị vua, công chúa và tướng lĩnh triều Hậu Trần được nhân dân tôn thờ.
Tất cả các hiện vật đều được bài trí trang nghiêm trong không gian kiến trúc truyền thống, tạo nên một bầu không khí linh thiêng, thanh tịnh và hòa quyện cùng cảnh quan thiên nhiên. Đây không chỉ là nơi tưởng niệm mà còn là điểm hội tụ tâm linh, lưu giữ ký ức lịch sử hào hùng của dân tộc.
Sự kiện và lễ hội
Lễ hội Đền La, hay còn gọi là Lễ hội Đền Hậu Trần, là một hoạt động văn hóa tâm linh quan trọng, được tổ chức thường niên nhằm tưởng nhớ các bậc tiền nhân thời Hậu Trần – đặc biệt là hai vị vua Giản Định Đế (Trần Ngỗi) và Trùng Quang Đế – những người đã có công lớn trong cuộc kháng chiến chống giặc Minh ở thế kỷ XIV. Bên cạnh đó, lễ hội cũng tôn vinh công thần Trần Triệu Cơ và công chúa Bối Mai.
Lễ hội thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của dân tộc, là dịp để người dân bày tỏ lòng biết ơn đối với những anh hùng đã hy sinh vì đất nước. Đồng thời, đây còn là cơ hội để bảo tồn và phát huy những giá trị văn hóa truyền thống thông qua nghi lễ trang nghiêm, các trò chơi dân gian và hoạt động cộng đồng mang đậm bản sắc dân tộc.
Lễ hội đền La thường được tổ chức từ ngày 13 đến 15 tháng Giêng âm lịch hằng năm. Tuy nhiên, một số tài liệu khác cho biết lễ hội diễn ra vào ngày 12 đến 13 tháng Ba âm lịch – thời điểm thời tiết mát mẻ, thuận tiện cho du khách thập phương về tham dự và chiêm bái.
- Phần Lễ diễn ra trong không khí trang nghiêm và thành kính.
Mở đầu là lễ rước kiệu quanh đền, tái hiện cảnh tượng đoàn người rước kiệu với trang phục truyền thống, cờ hoa rực rỡ, thể hiện tinh thần cố kết cộng đồng. Sau đó là nghi lễ dâng hương và đọc văn tế – phần quan trọng nhất của lễ hội – nhằm cầu cho quốc thái dân an, mùa màng bội thu và tôn vinh công đức các vị vua Hậu Trần.
- Phần Hội mang màu sắc sôi động, gắn liền với các trò chơi dân gian như đánh đu, kéo chữ, đánh cờ, múa hát… tạo không khí vui tươi, phấn khởi cho người tham dự.
Đặc biệt, tục lệ dâng “Xôi Vựng” là một nghi thức nổi bật, thể hiện sự trân trọng đối với các vị thần linh và tổ tiên. Xôi được nấu từ loại gạo nếp trắng thơm ngon nhất, ngâm bằng nước giếng Me – giếng cổ ở thôn Thượng Phường, được tin là trong mát, tinh khiết. Nước giếng này phải được xin từ hôm trước để kịp ngâm gạo chuẩn bị lễ. Các làng tham gia còn tổ chức thi nấu xôi và làm cỗ cúng, tạo nên không khí thi đua lành mạnh, gắn kết cộng đồng và làm phong phú thêm bản sắc văn hóa địa phương.
Xếp hạng
Đền La đã được xếp hạng là Di tích Lịch sử – Văn hóa cấp Quốc gia. Việc xếp hạng này được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận theo Quyết định số 3211/QĐ-BT ban hành ngày 12 tháng 12 năm 1994. Đây là sự ghi nhận chính thức đối với những giá trị lịch sử, văn hóa và tâm linh đặc biệt mà di tích này lưu giữ, góp phần bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc.
Tham khảo
- Di tích lịch sử – điểm kết nối giá trị văn hóa. Trang Thông tin điện tử UBND xã Yên Thành – huyện Yên Mô.
- Lễ hội đền La. Sở Du lịch Ninh Bình.
- Lễ hội đền La ở Ninh Bình – Lễ hội của đạo lý uống nước nhớ nguồn. Truy cập tại: https://bazantravel.com/
- Lễ hội Đền La Ninh Bình: Tưởng nhớ các vị vua Hậu Trần. Truy cập tại: https://vgmo.com.vn/
