Tên gọi và vị trí địa lý
Hải Dương là một tỉnh nằm ở trung tâm vùng đồng bằng sông Hồng, từ lâu đã được biết đến là vùng đất địa linh nhân kiệt, nơi sản sinh ra nhiều bậc danh nhân, hiền tài và lưu giữ kho tàng di sản văn hóa, lịch sử đặc sắc. Trải qua hàng ngàn năm phát triển, Hải Dương đã hình thành nên hệ thống di tích phong phú và đa dạng, phản ánh sâu sắc truyền thống yêu nước, hiếu học và đạo lý ngàn đời của dân tộc, tiêu biểu như: Khu di tích Côn Sơn – Kiếp Bạc, Văn miếu Mao Điền, Đền thờ Chu Văn An và đền thờ Khúc Thừa Dụ.
Quần thể di tích Đền thờ Khúc Thừa Dụ thuộc địa phận thôn Cúc Bồ, xã Kiến Quốc, huyện Ninh Giang, nằm giáp đê sông Luộc.
Lịch sử và nhân vật
Đền thờ 3 vị anh hùng dân tộc họ Khúc: Khúc Thừa Dụ, Khúc Thừa Hạo, Khúc Thừa Mỹ.
Khúc Thừa Dụ quê ở Hồng Châu (nay là Ninh Giang), là một trong những anh hùng dân tộc có công đầu dựng nước ở thế kỷ X.
Ông là người đã đặt cơ sở cho nền độc lập, tự chủ của nước ta sau 1.000 năm chịu ách thống trị của phong kiến phương Bắc. Nhân lúc nhà Đường suy yếu, ông đã đem quân đánh phủ Tống Bình (Đại La) và tự xưng là Tiết độ sứ, đứng lên cai quản nước ta. Sau khi ông mất, con trai Khúc Hạo lên nắm quyền đã thực hiện nhiều cải cách quan trọng, góp phần ổn định, phát triển đất nước. Trung chúa Khúc Hạo được lịch sử đánh giá là nhà cải cách đầu tiên của thời quân chủ Việt Nam. Sau khi Trung chúa Khúc Hạo mất, Hậu chúa Khúc Thừa Mỹ cai quản nước ta và thực hiện nhiều biện pháp đề phòng nguy cơ xâm lược từ phương Bắc. Tuy nhiên, do thế giặc Nam Hán mạnh, nên Khúc Thừa Mỹ đã bị thất thủ. Ba đời họ Khúc kế nghiệp lãnh đạo đất nước đã để lại mốc son trong lịch sử đấu tranh gây dựng nền độc lập tự chủ của dân tộc.
Khúc Thừa Dụ được xem là người mở đầu cho chính sách ngoại giao khôn khéo của người Việt đối với triều đình phương Bắc.(1)
Ngày 23/7/907, Khúc Thừa Dụ mất. Sau khi ông mất, con ông là Khúc Hạo thay cha điều hành đất nước, thực hiện nhiều cải cách quan trọng. Ông chia nước thành các cấp hành chính là: Lộ, phủ, châu, giáp, xã; tổ chức hệ thống chính quyền xuyên suốt từ Trung ương đến cơ sở. Ông cho sửa lại chế độ tô, thuế, lực dịch nặng nề mà triều đình nhà Đường đặt ra và thực hiện chính sách ngoại giao mềm mỏng, hòa hảo với phong kiến phương Bắc; chú ý gìn giữ biên cương. Trung chúa Khúc Hạo được lịch sử đánh giá là người cải cách đầu tiên của thời quân chủ Việt Nam. Trong thời gian cầm quyền của ông, đất nước thái bình, dân chúng sống yên vui, kinh tế phát triển.
Năm 917 Khúc Hạo mất, nhường ngôi cho con trai là Khúc Thừa Mỹ. Biết được dã tâm của quân Nam Hán quyết chiếm nước ta, Khúc Thừa Mỹ tích cực phòng thủ đất nước, nhưng thế giặc mạnh, ông đã chịu thất bại. Tuy ba đời của dòng họ Khúc nối nghiệp lãnh đạo nước ta trong chưa đầy 30 năm, nhưng đã để lại một mốc son trong lịch sử dân tộc. Đó là thời kỳ đặt cơ sở cho nền độc lập, tự chủ và thực hiện những cải cách quan trọng.
Ðể tưởng nhớ công lao to lớn đó, năm 2004, người dân trong vùng Hồng Châu đã đóng góp xây dựng đình làng Cúc Bồ trên một khoảng đất rộng ở phía nam của làng, cách đê sông Luộc chừng 300m.
Đến năm 2005, tỉnh Hải Dương khởi công xây dựng đền thờ ba vị anh hùng họ Khúc tại thôn Cúc Bồ, cạnh đình cổ làng Cúc Bồ.
Năm 2009, tỉnh Hải Dương tổ chức khánh thành và đưa công trình vào khai thác sử dụng. Nhân dân lấy ngày mất của Khúc Thừa Dụ (ngày 23 tháng 7 âm lịch) tổ chức lễ hội.
Kiến trúc cảnh quan
Đền thờ Khúc Thừa Dụ là một công trình văn hóa, tín ngưỡng quy mô lớn, có tổng diện tích trên 57.000 m², được thiết kế và thi công hoàn toàn bằng các vật liệu truyền thống quý như đá xanh, gỗ lim và đồng. Toàn bộ quần thể được xây dựng theo lối kiến trúc cổ truyền Việt Nam, mang đậm phong cách cung đình kết hợp với kiến trúc dân gian vùng đồng bằng Bắc Bộ.
Hệ thống kiến trúc đền gồm nhiều hạng mục lớn nhỏ, phân bố hài hòa, liên kết theo trục dọc, gồm các công trình chính: tam quan, tiền tế, trung từ và hậu cung, tức khu thờ chính (Thượng điện). Hai bên là tả vu, hữu vu, tạo thế đối xứng truyền thống. Cảnh quan đền được tô điểm bởi giếng mắt rồng, hồ sen, cầu đá, tứ trụ, phù điêu đá, tượng linh thú và sân hành lễ rộng lớn, tạo nên không gian vừa uy nghiêm, vừa thanh tịnh.
Đền chính có kiến trúc kiểu chữ Công (I) gồm 5 gian tiền tế, 3 gian trung từ và 5 gian hậu cung. Toàn bộ ngôi đền được dựng trên nền bệ cao chín bậc có lan can và thềm bó đá xung quanh.
Thượng điện trung tâm linh thiêng nhất của đền là nơi đặt các ban thờ theo quy cách chuẩn mực trong nghi lễ thờ phụng các bậc khai quốc công thần. Nổi bật tại chính giữa là ban công đồng, phía trên treo bức hoành phi khắc bốn chữ đại tự “Thiên Nam Chính Khí”, hàm ý ca ngợi dòng họ Khúc là chính khí của trời Nam, biểu tượng cho tinh thần độc lập dân tộc.
Hiện vật
Ban công đồng đặt chính giữa, có đặt bức hoành phi 4 chữ ghi là:
Thiên Nam Chính Khí.
dịch nghĩa là Họ Khúc là chính nghĩa trời Nam
Hai bên là ban thờ “Lưỡng ban”, có 2 hoành phi: bên phải “Hồng Châu anh kiệt” (dịch nghĩa là: Bậc anh hùng, hào kiệt đất Hồng Châu), bên trái “Hùng Phong do tại” (dịch nghĩa là: Phong thái anh hùng như còn đây).
Tại đền Khúc Thừa Dụ còn có những bức tranh nghệ thuật có tên là “Khúc hoan ca”, mô tả cảnh thái bình, cuộc sống yên vui của cư dân dưới nền tự chủ đầu tiên; bên cạnh đó là cảnh “tụ nghĩa”, rèn quân sĩ. Nội dung mà bức tranh này chuyển tải chính là sự thể hiện cho tinh thần thượng võ, ước vọng hòa bình, ổn định phồn vinh của dân tộc Việt Nam. Tại khu cung điện của đền, có 3 pho tượng đồng lớn: tượng Tiên chúa Khúc Thừa Dụ đặt giữa, tượng Trung chúa Khúc Hạo bên phải, và bên trái là tượng Hậu chúa Khúc Thừa Mỹ. Tượng Tiên chúa Khúc Thừa Dụ với thanh gươm cầm trên tay thể hiện cho uy quyền và tài trí “Đức trùm thiên hạ”.. là một pho tượng có chiều sâu về thần thái, thể hiện sắc thái của một vị đế vương, có dung mạo uy nghi, khí tiết hơn người.
Sự kiện và lễ hội
Hàng năm, vào ngày 23/7 âm lịch, địa phương tổ chức lễ hội truyền thống tưởng niệm ngày mất của Khúc Thừa Dụ.
Xếp hạng
Ngày 8/7/2014, đền thờ Khúc Thừa Dụ được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia, ghi nhận giá trị lịch sử và văn hóa to lớn của công trình.
Chú thích
-
Cổng thông tin điện tử tỉnh Hải Dương, Anh hùng dân tộc Khúc Thừa Dụ, website https://haiduong.gov.vn/, ngày 10/03/2023.
Tham khảo
- Cổng thông tin điện tử tỉnh Hải Dương (2023), Anh hùng dân tộc Khúc Thừa Dụ, website https://haiduong.gov.vn/.
- Cổng thông tin điện tử tỉnh Hải Dương (2022), Đền thờ Khúc Thừa Dụ, website https://haiduong.gov.vn/.
- Báo Tin tức (2024), Đền thờ Khúc Thừa Dụ – địa chỉ tham quan, giáo dục truyền thống yêu nước, website https://baotintuc.vn/.
__________________________
Các ngôn ngữ khác
1. English
Name and Geographical Location
Hai Duong Province, located in the heart of the Red River Delta, has long been recognized as a land of extraordinary talent and deep cultural heritage. Through thousands of years of development, the province has formed a diverse system of monuments that reflect patriotism, devotion to learning, and moral integrity. Notable examples include the Con Son–Kiep Bac Complex, Mao Dien Literature Temple, Chu Van An Temple, and Khuc Thua Du Temple.
The Khuc Thua Du Temple Complex lies in Cuc Bo Hamlet, Kien Quoc Commune, Ninh Giang District, adjacent to the Luoc River dyke.
History and Figures
The temple honors three national heroes of the Khuc family: Khuc Thua Du, Khuc Hao, and Khuc Thua My.
Khuc Thua Du, native of Hong Chau (now Ninh Giang), was one of Vietnam’s earliest national heroes, credited with laying the foundation for independence after a millennium of foreign domination.
Taking advantage of the Tang dynasty’s decline, he seized Tong Binh (Dai La) and proclaimed himself Governor-General, establishing autonomous rule. His son Khuc Hao succeeded him, implementing major reforms that stabilized the nation and earned him the title of Vietnam’s first monarchic reformer.
Khuc Thua My later ruled and organized defenses against the Southern Han but was ultimately defeated by superior forces.
The Khuc family’s three generations, though ruling for less than thirty years, established the groundwork for independence and reform in Vietnamese history.
To commemorate their contributions, the people of Hong Chau built the Cuc Bo Communal House in 2004; in 2005, Hai Duong Province began constructing the Khuc Family Temple beside it, and in 2009 inaugurated the complex. Every year, on the 23rd day of the seventh lunar month, locals hold the traditional festival honoring Khuc Thua Du.
Architecture and Landscape
Khuc Thua Du Temple is a grand cultural and religious complex covering more than 57,000 square meters, built entirely with traditional materials such as blue stone, lim wood, and bronze. Its design follows traditional Vietnamese architecture, harmoniously combining imperial and folk styles of the Northern Delta.
The layout follows a longitudinal axis including the Triple Gate, Worship Hall, Main Hall, and Inner Sanctuary—the central sacred area—flanked symmetrically by the Left and Right Halls.
The surrounding landscape features the Dragon-Eye Well, lotus pond, stone bridge, Four-Pillar Gate, stone reliefs, sacred beast statues, and a spacious Ceremonial Yard, forming a solemn and tranquil space.
The main structure, built in the “I” shape (Cong), consists of five bays in the Worship Hall, three in the Main Hall, and five in the Inner Sanctuary, all raised on a nine-step stylobate enclosed by balustrades and parapets.
At the spiritual center stands the Upper Shrine, where the main altars are arranged according to traditional ritual standards. Hanging above the central Communal Altar is a grand horizontal plaque inscribed “Thien Nam Chinh Khi” – meaning “The Righteous Spirit of the Southern Realm,” symbolizing the Khuc family as the embodiment of national virtue and independence.
Objects and Relics
At the Communal Altar, the horizontal plaque reads “Thien Nam Chinh Khi.”
The two side altars, known as Dual Altars, bear plaques reading:
-
Right: “Hong Chau anh kiet” – Heroes of Hong Chau.
-
Left: “Hung Phong do tai” – Heroic bearing still abides.
The temple also preserves artistic panels titled “Khuc hoan ca,” depicting peaceful life and martial training—symbols of valor and the people’s desire for peace and prosperity.
Inside the sanctuary are three large bronze statues: Khuc Thua Du in the center, Khuc Hao on the right, and Khuc Thua My on the left.
The statue of Khuc Thua Du, holding a sword, exudes royal dignity and embodies the ideal of “Virtue encompassing all under Heaven.”
Events and Festivals
Annually, on the 23rd day of the seventh lunar month, the temple hosts a traditional festival commemorating Khuc Thua Du.
Classification
On July 8, 2014, the Ministry of Culture, Sports and Tourism recognized Khuc Thua Du Temple as a National Historical and Cultural Relic, affirming its exceptional historical and cultural significance.
2. Français
Nom et Localisation géographique
La province de Hai Duong, située au cœur du delta du Fleuve Rouge, est depuis longtemps réputée pour ses grands esprits et son riche patrimoine culturel. Au fil des siècles, elle a développé un réseau dense de monuments reflétant patriotisme, érudition et valeurs morales, tels que le complexe Con Son–Kiep Bac, le Temple de la Littérature de Mao Dien, le Temple de Chu Van An et le Temple de Khuc Thua Du.
Le complexe du Temple de Khuc Thua Du est situé au hameau Cuc Bo, commune Kien Quoc, district Ninh Giang, à proximité de la digue de la rivière Luoc.
Histoire et Personnages
Le temple est dédié à trois héros nationaux de la lignée Khuc : Khuc Thua Du, Khuc Hao et Khuc Thua My.
Originaire de Hong Chau (actuelle Ninh Giang), Khuc Thua Du posa, au Xe siècle, les fondations de l’indépendance vietnamienne après mille ans de domination étrangère.
Profitant du déclin des Tang, il s’empara de Tong Binh (Dai La) et se proclama Gouverneur général. Son fils Khuc Hao poursuivit son œuvre en menant d’importantes réformes administratives et économiques, ce qui lui valut le titre de premier réformateur du Vietnam monarchique.
Khuc Thua My, son successeur, tenta de repousser les Han méridionaux mais fut vaincu.
Bien que leur règne ait duré moins de trente ans, les trois générations de la famille Khuc ont posé les bases de l’autonomie nationale et de la réforme.
Pour honorer leur mémoire, la population de Hong Chau construisit en 2004 la Maison communale de Cuc Bo, puis en 2005 la Province érigea le Temple familial des Khuc, inauguré en 2009. Chaque année, le 23 du septième mois lunaire, une fête traditionnelle commémore Khuc Thua Du.
Architecture et Paysage
Le Temple de Khuc Thua Du est un vaste complexe culturel et religieux couvrant plus de 57 000 m², entièrement bâti en pierre bleue, bois de lim et bronze. Il adopte un style architectural vietnamien traditionnel, alliant élégance impériale et esthétique rurale du delta Nord.
L’ensemble s’articule autour d’un axe longitudinal comprenant la Porte triple, la Salle de culte, la Salle principale et le Sanctuaire intérieur, flanqués symétriquement de pavillons gauche et droit.
Le paysage environnant comprend le Puits Œil-de-Dragon, l’étang de lotus, un pont de pierre, la Porte à quatre piliers, des bas-reliefs et statues sacrées, ainsi qu’une vaste Cour cérémonielle, conférant à l’ensemble solennité et sérénité.
Le plan principal, en forme de « I » (Cong), comprend cinq travées pour la Salle de culte, trois pour la Salle principale et cinq pour le Sanctuaire intérieur, élevés sur une plateforme à neuf degrés, entourée de balustrades et de parapets.
La Salle supérieure, au centre spirituel du temple, abrite les autels principaux. Au-dessus de l’Autel communautaire pend une grande plaque portant l’inscription « Thien Nam Chinh Khi », louant la lignée Khuc comme souffle juste du Sud, symbole de l’indépendance nationale.
Objets et Reliques
L’Autel communautaire présente la plaque « Thien Nam Chinh Khi ».
Les autels latéraux, dits Autels jumeaux, portent les inscriptions :
- À droite : « Hong Chau anh kiet » – Héros de Hong Chau.
- À gauche : « Hung Phong do tai » – L’allure héroïque demeure.
Des panneaux intitulés « Khuc hoan ca » illustrent la paix et la bravoure du peuple vietnamien.
Trois grandes statues de bronze se dressent dans le sanctuaire : Khuc Thua Du au centre, Khuc Hao à droite et Khuc Thua My à gauche.
La statue de Khuc Thua Du, tenant une épée, exprime la majesté souveraine et la vertu qui embrasse le monde.
Événements et Festivals
Chaque année, le 23 du septième mois lunaire, le temple organise la fête commémorative de Khuc Thua Du.
Classement
Le 8 juillet 2014, le Temple de Khuc Thua Du a été reconnu Monument historique et culturel national par le Ministère de la Culture, des Sports et du Tourisme.
3. 中文（繁體）
名稱與地理位置
海陽省位於紅河三角洲中心，自古地靈人傑，名士輩出，文化底蘊深厚。千年以來形成多樣遺址體系，體現民族愛國、崇學與道義傳統。代表者有昆山劫北名勝區、茅田文廟、朱文安祠及曲承裕祠。
曲承裕祠群位於寧江縣建國社菊蒲村，鄰祿河堤。
歷史與人物
祠奉曲氏三代民族英雄：曲承裕、曲顥、曲承美。
曲承裕為洪州人（今寧江），於唐末攻取宋平（大羅），自稱節度使，奠定越南獨立之基。
其子曲顥繼位，行行政改革，設路、府、州、甲、社五級制度，減稅除役，柔外交以安邊，史稱越南君主時期首位改革者。
曲承美繼位，防南漢侵略，終以寡敵眾而敗。
曲氏三世執政雖未滿三十年，然功業彪炳，開啟民族自主之路。
二〇〇四年洪州民建菊蒲社祠，二〇〇五年省府建曲氏三君祠，二〇〇九年落成啟用。每年農曆七月二十三日舉行祭典，以紀念曲承裕。
建築與景觀
祠域面積逾五萬七千平方米，採青石、鐵力木、青銅等傳統材料建造，風格兼融宮廷與北越民間之美。
中軸線依次設三門、拜殿、正殿、內殿，左右對稱為左廡與右廡。
周圍配置龍睛井、蓮池、石橋、四柱門、石雕、靈獸像與儀式廣場，環境莊嚴清雅。
主殿呈工字形，拜殿五間、正殿三間、內殿五間，建於九級高壇，四周設欄杆與護欄。
上殿中央懸匾「天南正氣」，寓意曲氏為南國正氣，象徵民族獨立之魂。
文物
公同壇懸匾「天南正氣」，左右兩班懸匾「洪州英傑」、「雄風猶在」。
殿內壁飾「曲歡歌」圖，描繪太平與練兵，寓尚武精神與和平願景。
宮內三尊銅像：中央先主曲承裕，右中主曲顥，左後主曲承美。
曲承裕執劍之像，威儀端莊，氣度皇者，寓「德冕天下」。
事件與祭典
每年農曆七月二十三日舉行傳統祭典，以紀念曲承裕。
等級與保護
二〇一四年七月八日，曲承裕祠經文化體育與旅遊部核定為國家級歷史文化遺跡，以彰顯其卓越歷史與文化價值。
