Tên gọi và vị trí địa lý
Di tích lịch sử Chiến thắng Chương Thiện, còn được biết đến với tên gọi Địa điểm lưu niệm chiến thắng 75 lượt tiểu đoàn địch của quân và dân Khu 9, là một di tích lịch sử cách mạng tiêu biểu ghi dấu những chiến công oanh liệt của lực lượng vũ trang và nhân dân Khu 9 trong cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Di tích hiện phân bố tại hai địa điểm thuộc địa bàn thành phố Cần Thơ, gồm: khu vực 3, xã Vị Tân và ấp 1, xã Vĩnh Viễn.
Lịch sử và nhân vật
Chương Thiện từng là một tỉnh được chế độ Ngụy quyền Sài Gòn thành lập ngày 24/12/1960, bao gồm huyện Long Mỹ, Vị Thanh; một phần của huyện Giồng Riềng (thuộc tỉnh Kiên Giang); một số xã của huyện Phước Long – Thạnh Trị (thuộc tỉnh Sóc Trăng), huyện Ngang Dừa – Hồng Dân (thuộc tỉnh Minh Hải). Nơi đây là đầu mối giao thông thủy bộ quan trọng để đi các tỉnh Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu, U Minh, Rạch Giá. Địch coi Chương Thiện là tuyến phòng thủ từ xa để bảo vệ đầu não vùng IV chiến thuật (đóng tại thành phố Cần Thơ), là lá chắn ngăn chặn quân chủ lực của ta tấn công, làm bàn đạp để đánh phá căn cứ địa cách mạng U Minh. Do đó, Chương Thiện trở thành một địa bàn chiến lược quan trọng đối với cả ta và địch. Với ta, Chương Thiện là vành đai vững chắc để bảo vệ căn cứ U Minh, là bàn đạp để tấn công vào Cần Thơ, Sóc Trăng, Bạc Liêu, Rạch Giá. Nơi đây còn là hậu phương lớn, dự trữ người và của phục vụ cho công cuộc kháng chiến.
Sau khi Hiệp định Paris (năm 1973) có hiệu lực, Ngụy quyền Sài Gòn và đế quốc Mỹ vẫn có ý đồ tiêu diệt cách mạng miền Nam, xóa bỏ vùng giải phóng với những kế hoạch bình định, lấn chiếm… Nhận biết được tình hình và âm mưu của địch, quân ta đã có sự chuẩn bị để đối phó. Trong suốt 11 tháng (từ tháng 1 đến tháng 11 năm 1973), quân và dân ta đã kiên cường bám trụ, chiến đấu dũng cảm, giữ vững được địa bàn.
Tính đến cuối năm 1973, bộ đội chủ lực của Quân khu 9 và quân dân Cần Thơ, cùng các tỉnh Sóc Trăng, Rạch Giá đã đánh bại 75 lượt tiểu đoàn địch có ý định bình định, lấn chiếm Chương Thiện – Long Mỹ, Vị Thanh, giải phóng nhiều địa bàn quan trọng như Long Phú, Vĩnh Quới, Lái Thiêu… Kế hoạch bình định Chương Thiện của địch bị thất bại hoàn toàn.
Chiến thắng Chương Thiện năm 1973 là minh chứng sống động cho một chủ trương đúng đắn, táo bạo, kịp thời của quân và dân đồng bằng sông Cửu Long. Chiến thắng này cũng góp phần tạo ra một trong những cơ sở quan trọng để Nghị quyết 21 ra đời, tạo tiền đề cho sự chuyển hướng của cách mạng miền Nam, tiến tới cuộc Tổng tiến công và nổi dậy toàn thắng năm 1975.
Trải qua hơn 40 năm sau chiến tranh, những hố bom, đồn bốt của địch đã được bà con san lấp, trở thành những vườn cây, ruộng lúa, trường học, trạm y tế, công trình văn hóa… phục vụ đời sống nhân dân, góp phần xây dựng quê hương, đất nước.
Di tích thành phần
Nhằm phát huy giá trị di tích lịch sử và giáo dục truyền thống cách mạng, điểm di tích khu vực 3, phường 5, thành phố Vị Thanh và điểm di tích ấp 1 xã Vĩnh Viễn, huyện Long Mỹ đã được chọn làm địa điểm lưu niệm sự kiện chiến thắng Chương Thiện của quân và dân Khu 9.
Tại địa điểm khu vực 3, phường 5, thành phố Vị Thanh, tỉnh Hậu Giang, theo quy hoạch tổng thể đã được phê duyệt, điểm di tích có diện tích 44.303,7m², với các hạng mục chính gồm: khu nhà trưng bày hiện vật (1.024m²), khu trưng bày ngoài trời, tượng đài, sân lễ và một số hạng mục phụ trợ khác. Khi hoàn tất, di tích này sẽ trở thành một trung tâm văn hóa, du lịch và là địa chỉ quan trọng trong công tác giáo dục truyền thống cách mạng của khu vực.
Hiện nay, cụm tượng đài đã được xây dựng hoàn chỉnh, gồm 3 khối kiến trúc chính. Trong đó, khối trung tâm là tượng đài cao từ 18–21m (phần chân tượng đài cao 3,1m); khối bên phải cao 14,4m; khối bên trái cao 10,6m. Phía sau tượng đài là hình ảnh lá dừa cách điệu – biểu tượng đặc trưng của vùng Hậu Giang và các tỉnh lân cận. Cụm tượng đài khắc họa hình tượng 3 đội quân, 3 mũi giáp công, cùng nhiều sự kiện tiêu biểu của chiến tranh nhân dân trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.
Phía sau tượng đài là nhà trưng bày đã hoàn thiện phần kiến trúc, dùng để giới thiệu tư liệu, hiện vật và hình ảnh lịch sử. Phía trước tượng đài là sân lễ rộng lớn, có sức chứa từ 10.000–15.000 người, đáp ứng yêu cầu tổ chức các sự kiện chính trị, văn hóa và hoạt động giáo dục truyền thống.
Hiện vật
Hiện nay, nhiều hiện vật liên quan đến khu di tích đã được sưu tầm, lưu giữ và trưng bày, gồm hơn 100 ảnh tư liệu về một số trận đánh tiêu diệt phân chi khu Cái Nai, yếu khu Quang Phong, diệt đồn Rọc Dứa, Cái Sơn, Cái Cao… cùng 117 hiện vật, bao gồm vũ khí, quân trang, xe tăng, máy bay…, hiện đang được lưu giữ tại kho hiện vật của Bảo tàng tỉnh Hậu Giang. Đây là nguồn tư liệu quan trọng phục vụ nghiên cứu lịch sử và giáo dục truyền thống cách mạng.
Tại địa điểm ấp 1, xã Vĩnh Viễn, huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang, năm 1998, tỉnh Cần Thơ (cũ) đã quy hoạch tổng diện tích 58.000m² đất để xây dựng các hạng mục gồm: nhà trưng bày (900m²), nhà hội, sân đường nội bộ và một số hạng mục phụ trợ khác, phục vụ công tác trưng bày, sinh hoạt văn hóa và giáo dục truyền thống.
Chiến thắng 75 lượt tiểu đoàn địch bình định lấn chiếm Chương Thiện sau Hiệp định Paris năm 1973 không chỉ đánh bại một chiến thuật quân sự, mà còn làm sụp đổ ý đồ chiến lược của Mỹ – Ngụy nhằm giành ưu thế trên bàn đàm phán chính trị, góp phần tạo ra bước ngoặt quan trọng trong cục diện chiến tranh.
Thắng lợi này đã góp phần đánh bại chiến lược “Việt Nam hóa chiến tranh” của địch, đồng thời tạo tiền đề quan trọng cho sự chuyển hướng của cách mạng miền Nam, tiến tới cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước.
Xếp hạng
Với những giá trị đặc biệt của di tích, Thủ tướng Chính phủ đã quyết định xếp hạng Di tích lịch sử Chiến thắng Chương Thiện (thành phố Vị Thanh và huyện Long Mỹ, tỉnh Hậu Giang) là di tích quốc gia đặc biệt theo Quyết định số 2383/QĐ-TTg ngày 09/12/2013.
