Di tích Thành phố
Đình Bình Trường tọa lạc tại ấp 1, xã Bình Chánh, huyện Bình Chánh, Thành phố Hồ Chí Minh được Chủ tịch ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh ký Quyết định số 22/2005/QĐ-UB ngày 1/2/2005 xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Thành phố.
Sự hình thành
Sách Gia Định thành thông chí của Trịnh Hoài Đức có ghi năm 1818, thôn Bình Trường thuộc tổng Long Hưng sau thuộc tổng Long Hưng Hạ, huyện Tân Long, thành Gia Định. Tại đình hiện còn tờ sắc vua Tự Đức ban cho thần Thành hoàng bản cảnh thôn Bình Trường ngày 29 tháng 11 năm Tự Đức thứ 5 (1/1853) là “Thần Quảng hậu Chính trực Hựu thiện Đôn ngưng”. Từ những căn cứ này có thể xác định đình Bình Trường được xây dựng trong khoảng thời gian từ 1818 đến 1852. Đình nằm trên khu đất rộng rãi, có nhiều cây cao bóng mát, xung quanh là ruộng lúa và những bìa dừa nước, cảnh quan thanh bình yên ả.
Kiến trúc
Kiến trúc tổng thể của đình gồm các tòa nhà vỏ ca, tiền điện, chính điện, nhà khách nằm trên một trục dọc, mái của các tòa nhà lợp ngói âm dương, gờ nóc mái gắn tượng gốm men cặp rồng tranh châu, gờ mái xuôi thẳng. Mặc dù đã trải qua hai thời kỳ chiến tranh lâu dài, trải qua nhiều lần trùng tu sửa chữa nhưng về cơ bản đình vẫn lưu giữ được nét kiến trúc cổ của đình làng Nam Bộ như một số cột kèo, đòn tay, rui mè gỗ ở chính điện, một số cổ vật, di vật, hiện vật gắn với ngôi đình như Sắc phong thần, hoành phi, liễn đối, lư hường bao lam có giá trị về nghệ thuật trang trí, chạm khắc và di sản Hán – Nôm.
Trên khoảng sân phía trước vỏ ca có bình phong Sơn quân, miếu Bạch mã thái giám, miếu Ngũ hành nương nương (Kim, Mộc, Thủy, Hỏa, Thổ) bia tưởng niệm liệt sĩ xã Bình Chánh có công bảo vệ quê hương đất nước trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và Mỹ xâm lược.
Vỏ ca là tòa nhà có kiến trúc kiểu tứ trụ với 4 cây cột vuông và hai vì kèo mái bằng xi măng cốt sắt, mái lợp ngói âm dương, xung quanh không xây tường bao nên rất sáng sủa và thông thoáng. Trên hai cột phía trước đắp nổi cặp liễn đối. Vỏ ca là nơi biểu diễn hát bội cho thần xem trong dịp lễ Kỳ yên hàng năm.
Tiền điện là tòa nhà có kiến trúc tứ trụ giống như tòa nhà vỏ ca với cột, kèo mái bằng xi măng cốt sắt, mái lợp ngói âm dương, xung quanh không xây tường bao. Ở đây có các bàn hương để khách đặt lễ vật, hương đèn, trà, quả trước khi làm lễ cúng thần.
Chính điện là tòa nhà cũng dược xây dựng kiểu tứ trụ, ở đây hiện còn hai cây cột bằng gỗ tròn cao lớn kê trên đá tảng, hai vì kèo mái, đòn tay, rui mè bằng gỗ, mái lợp ngói âm dương. Phía trên cửa giữa có bức hoành phi gỗ chạm chìm tinh tế chữ Hán “Bình Trường đình, thiên vận Giáp thìn niên, mạnh xuân cát nhật tạo” (Đình Bình Trường cúng hoành phi vào ngày tốt tháng giêng năm Giáp Thìn – 1904). Thờ cúng ở đây có: chính giữa là án thờ thần Thành hoàng bản cảnh thôn Bình Trường bằng gỗ, được chạm trổ tinh xảo hình tượng rồng mây, chim hoa lá quả, sơn son thếp vàng rực rỡ, ở giữa án thờ có chữ Thần thếp vàng và hộp gỗ đựng sắc vua Tự Đức ban cho thần Thành hoàng bản cảnh thôn Bình Trường ngày 29 tháng 11 năm Tự Đức thứ 5 (1/1853). Phía trước án thờ thần có hai dàn lỗ bộ với kỹ thuật đúc đồng tinh xảo và cặp hạc gỗ cao lớn đứng trên lưng rùa biểu tượng của xã tắc bền vững. Bên trái và bên phải án thờ thần là án thờ Tả ban, Hữu ban với các án thờ bằng gỗ được chạm khắc và sơn thếp rực rỡ. Sát vách tường bên trái và bên phải còn có các án thờ Tiền hiền, Hậu hiền, Tả Thanh long, Hữu Bạch hổ với ý nghĩa: Tiền hiền khai hoang lập ấp, Hậu hiền gìn giữ vun đắp, rồng hổ cho đắc địa thịnh vượng. Ở đây còn có ba bức bao lam cửa võng chạm lọng sắc sảo hình tượng chim hoa và cặp liễn đối khắc chữ Hán trên gỗ. Hai chữ đầu và hai chữ cuối của cặp liễn đối ghép lại là “Bình Trường cổ kim” (Bình Trường xưa và nay).
Hậu điện được phân chia với chính điện bằng vách tường ngăn. Ở đây có các án thờ: các vị viên quan, binh lính và hương chức đời trước, các hội viên hương chức và các hội viên phụ nữ đời trước, Tiên sư, Phúc đức chính thần và Định phúc táo quân. Ngoài ra còn bảng gỗ chạm chìm chữ Hán họ tên và số tiền của các vị quan viên, hương chức, dân thường cúng trùng tu đình năm 1939.
Nhà khách là tòa nhà kế tiếp phần hậu điện với cột, kèo mái, đòn tay, rui mè bằng gỗ, mái lợp ngói âm dương. Đây là nơi tiếp khách, đãi tiệc trong dịp lễ Kỳ yên hàng năm. Hiện tại đình còn lưu giữ 30 cổ vật gắn với di tích gồm sắc phong thần, liễn đối, hoành phi, bài vị, lư hương bằng chất liệu giấy bản, gỗ, đồng.
Lễ hội
Đình Bình Trường tổ chức Lễ Kỳ yên vào các ngày 15, 16 và 17 tháng giêng âm lịch với nghi thức lễ truyền thống.
Tham khảo
- Trích “Di tích lịch sử văn hoá ở Thành phố Hồ Chí Minh”, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh
