Tên gọi và vị trí địa lý
Đình Cam Đà thuộc thôn Cam Đà, xã Cam Thượng, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội.
Lịch sử và nhân vật
Đình thờ tam vị Đức Thánh Tản (Tản Viên, Cao Sơn, Quý Minh). Tản Viên tương truyền tên là Nguyễn Tuấn, con ông Nguyễn Cao Hạnh và bà Đinh Thị Điên ở động Lăng Xương, đạo Hưng Hóa, xứ Sơn Tây, sống ở thời Hùng Duệ Vương. Khi trưởng thành, ông học được pháp thuật trở thành thần núi Tản Viên, còn gọi là Sơn Tinh. Ông lấy vợ là Ngọc Hoa công chúa con gái Hùng Duệ Vương. Tản Viên có công đánh quân Thục bảo vệ đất nước. Sau khi hóa ở núi Tản (Ba Vì), ông thường âm phù cho các vua đời sau đánh thắng giặc, đất nước yên bình. Vua phong Tản Viên là Thượng đẳng thần. Cao Sơn và Quý Minh tương truyền là hai người con của Lạc Long Quân và Âu Cơ, đã theo Âu Cơ lên núi khai phá đất đai lập ấp. Cao Sơn tên thật là Nguyễn Hiền và Quý Minh tên thật là Nguyễn Sùng. Hai vị thần sống ở thời Hùng Vương thứ 18 (Hùng Duệ Vương), có công giúp đỡ Tản Viên dẹp loạn thằng Thục Phán. Cao Sơn và Quý Minh là hai thần ngự ở hai bên tả hữu của ba thần Ba Vì (Tản Viên ở giữa, Cao Sơn bên trái, Quý Minh bên phải). Về sau, hai ông được phong làm Thượng đẳng phúc thần, vua Đinh Tiên Hoàng phong là Cao Sơn linh ứng đại vương và Quý Minh linh ứng đại vương.
Đình được xây dựng vào thời Lê Trung hưng. Tuy đã qua nhiều lần trùng tu vào thời Nguyễn nhưng đình vẫn giữ được phong cách thời Hậu Lê.
Kiến Trúc cảnh quan
Đình kết cấu kiểu chữ “Đinh”, gồm đại bái và hậu cung làm bằng gỗ với nhiều mảng chạm trang trí đẹp, phản ánh nét sinh động của mỹ thuật thế kỷ XVII XVIII. Hiện nay đình còn lưu giữ 7 đạo sắc phong, 1 kiệu bát cống, 1 bộ long ngai bài vị, 1 đôi nghê, 1 hương án… có niên đại nghệ thuật thế kỷ XVIII – XIX.
Xếp hạng
Đình Cam Đà được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia (2004).
Name and Geographical Location
Cam Đà Communal House is located in Cam Đà Hamlet, Cam Thượng Commune, Ba Vì District, Hanoi City.
History and Worshiped Deities
The communal house is dedicated to the Three Holy Deities of Tản Mountain (Tam vị Đức Thánh Tản) — namely Tản Viên, Cao Sơn, and Quý Minh.
According to legend, Tản Viên—whose name was Nguyễn Tuấn—was the son of Nguyễn Cao Hành and Đinh Thị Điên, born in Lăng Xương Grotto, Hưng Hóa Prefecture, Sơn Tây Region, during the reign of Hùng Duệ Vương, the 18th Hung King.
Upon reaching adulthood, he mastered sacred powers and became the Mountain God of Tản Viên, also known as Sơn Tinh. He married Princess Ngọc Hoa, daughter of King Hùng Duệ Vương.
Tản Viên made great contributions in repelling the invasion of the Thục army, thereby safeguarding the nation. After his spiritual ascension at Mount Tản (Ba Vì), he was believed to have continued aiding later kings in defeating enemies and maintaining peace throughout the realm. He was posthumously conferred the title of Thượng đẳng thần (Supreme Deity).
Cao Sơn and Quý Minh are traditionally regarded as sons of Lạc Long Quân and Âu Cơ, who accompanied their mother in exploring and cultivating the mountainous regions. Cao Sơn’s real name was Nguyễn Hiền, while Quý Minh’s was Nguyễn Sùng. Both lived during the reign of Hùng Duệ Vương, the 18th Hung King, and rendered meritorious service to Tản Viên in subduing the rebellion of Thục Phán.
Cao Sơn and Quý Minh are venerated as the guardian deities who flank Tản Viên: Cao Sơn on the left, Quý Minh on the right, with Tản Viên at the center, forming the triad of Three Deities of Ba Vì. Later, they were honored as Thượng đẳng Phúc thần (Supreme Deities of Blessing). King Đinh Tiên Hoàng conferred upon them the titles of Cao Sơn Linh Ứng Đại Vương and Quý Minh Linh Ứng Đại Vương (“Highly Responsive Great Kings”).
Architecture and Artistry
Cam Đà Communal House was constructed during the Lê Trung Hưng period (Restored Lê Dynasty). Though it underwent several restorations during the Nguyễn Dynasty, it has preserved the artistic style characteristic of the Late Lê period.
The structure follows the traditional “Đinh”-shaped (丁) layout, consisting of the Great Hall (Đại bái) and the Rear Sanctuary (Hậu cung), both made of wood. The house features exquisite carvings that vividly embody the artistic essence of the 17th–18th centuries.
At present, the communal house preserves numerous valuable artifacts, including:
- Seven royal decrees of conferment (Sắc phong),
- One Eight-bearer Palanquin (Kiệu bát cống),
- One set of Dragon Throne and Altar Tablets (Long ngai – Bài vị),
- A pair of mythical lions (Nghê), and
- One incense altar (Hương án),
dating from the 18th to 19th centuries.
Heritage Classification
Cam Đà Communal House was officially recognized as a National Architectural and Artistic Monument in 2004 by the Ministry of Culture and Information (now the Ministry of Culture, Sports and Tourism).
Nom et Situation Géographique
La Maison Communale de Cam Đà est située au hameau de Cam Đà, commune de Cam Thượng, district de Ba Vì, ville de Hanoï.
Histoire et Divinités Honorées
La maison communale est consacrée au culte des Trois Saints de la Montagne Tản (Tam vị Đức Thánh Tản) : Tản Viên, Cao Sơn et Quý Minh.
Selon la légende, Tản Viên, de son nom véritable Nguyễn Tuấn, était le fils de Nguyễn Cao Hành et de Đinh Thị Điên, né dans la grotte de Lăng Xương, préfecture de Hưng Hóa, région de Sơn Tây, à l’époque du roi Hùng Duệ Vương, le 18ᵉ roi Hùng.
Devenu adulte, il maîtrisa les arts magiques et fut consacré dieu de la montagne Tản Viên, également appelé Sơn Tinh. Il épousa la princesse Ngọc Hoa, fille du roi Hùng Duệ Vương.
Tản Viên joua un rôle déterminant dans la défense du pays contre l’invasion des armées du royaume de Thục. Après sa disparition sur la montagne Tản (Ba Vì), il continua, selon la tradition, à protéger les souverains postérieurs, leur accordant la victoire sur les envahisseurs et assurant la paix du royaume. Il fut honoré du titre de Thượng đẳng thần (« Esprit suprême »).
Cao Sơn et Quý Minh sont considérés comme les fils de Lạc Long Quân et Âu Cơ. Ils auraient accompagné leur mère dans l’exploration et la mise en valeur des montagnes. Cao Sơn, de son vrai nom Nguyễn Hiền, et Quý Minh, nommé Nguyễn Sùng, vécurent sous le règne du roi Hùng Duệ Vương (18ᵉ roi Hùng) et aidèrent Tản Viên à vaincre la rébellion de Thục Phán.
Ces deux divinités résident de part et d’autre du dieu Tản Viên : Cao Sơn à gauche, Quý Minh à droite, formant ainsi la triade des Trois Divinités de Ba Vì. Plus tard, ils furent honorés comme Thượng đẳng Phúc thần (« Esprits bienfaisants suprêmes »). Le roi Đinh Tiên Hoàng leur conféra les titres de Cao Sơn Linh Ứng Đại Vương et Quý Minh Linh Ứng Đại Vương (« Grands Rois miraculeusement inspirés »).
Architecture et Arts
La Maison Communale de Cam Đà fut construite durant la période des Lê Restaurés (Lê Trung Hưng). Bien qu’elle ait subi plusieurs restaurations sous la dynastie Nguyễn, elle conserve encore aujourd’hui les traits architecturaux caractéristiques du style Lê postérieur.
L’édifice adopte un plan traditionnel en forme de caractère « Đinh » (丁), composé de la Grande Salle (Đại bái) et du Sanctuaire arrière (Hậu cung), tous deux en bois. Les charpentes et les sculptures ornementales témoignent d’un art raffiné des XVIIᵉ–XVIIIᵉ siècles, empreint d’une grande vivacité.
La maison communale conserve actuellement de précieux objets anciens, notamment :
- Sept décrets royaux (Sắc phong),
- Un palanquin porté à huit (Kiệu bát cống),
- Un trône et des tablettes rituelles (Long ngai – Bài vị),
- Une paire de lions mythiques (Nghê),
- Un autel à encens (Hương án),
datant des XVIIIᵉ–XIXᵉ siècles.
Classement Patrimonial
Grâce à ses valeurs remarquables sur les plans historique, architectural et spirituel, la Maison Communale de Cam Đà a été officiellement classée Monument national d’architecture et d’art en 2004 par le Ministère de la Culture et de l’Information (aujourd’hui Ministère de la Culture, des Sports et du Tourisme).
甘陀亭（Đình Cam Đà）
名称与地理位置
甘陀亭位于越南河内市巴位县甘尚社甘陀村（Thôn Cam Đà, xã Cam Thượng, huyện Ba Vì, thành phố Hà Nội）。
历史与祭祀人物
甘陀亭供奉“三位圣神”——山神昙渊（Tản Viên）、高山（Cao Sơn）与贵明（Quý Minh）。
相传昙渊圣君名叫阮俊（Nguyễn Tuấn），为阮高行（Nguyễn Cao Hành）与丁氏滇（Đinh Thị Điên）之子，出生于兴化道山西府陵昌洞（Động Lăng Xương, đạo Hưng Hóa, xứ Sơn Tây），生活在雄代王（Hùng Duệ Vương）时期。成年后，他学得法术，成为昙渊山神（Tản Viên Sơn Thánh），又称山精（Sơn Tinh）。他娶了雄代王之女**玉花公主（Ngọc Hoa công chúa）**为妻。
昙渊圣君曾率军击退属国军队，保卫疆土。化神于巴位山（Tản Sơn, Ba Vì）之后，常显灵相助后世诸王击败外敌，使国家安宁。朝廷封其为上等神（Thượng đẳng thần）。
传说高山与贵明乃雒龙君（Lạc Long Quân）与嫗姬（Âu Cơ）之子，随母登山开垦建邑。高山原名阮贤（Nguyễn Hiền），贵明原名阮崇（Nguyễn Sùng）。二神生活于第十八代雄王时期，曾协助昙渊平定**蜀泮（Thục Phán）**之乱。
三神并称为巴位三圣（Ba Vì Tam Thánh）：中为昙渊，左为高山，右为贵明。后世朝廷封高山、贵明为上等福神（Thượng đẳng Phúc thần），丁先皇（Đinh Tiên Hoàng）册封其为高山灵应大王（Cao Sơn Linh Ứng Đại Vương）与贵明灵应大王（Quý Minh Linh Ứng Đại Vương）。
建筑与艺术
甘陀亭建于黎中兴时期（Lê Trung Hưng）。虽经阮朝多次修缮，仍保存着**后黎时期（Hậu Lê）**的典型建筑风格。
全亭平面布局呈越南传统的“丁”字形结构（“Đinh”字形），由大拜殿（Đại bái）与后宫（Hậu cung）两部分组成，均以木结构为主。亭内木雕装饰精美，体现了十七至十八世纪北部越南传统艺术的生动风格。
甘陀亭现保存有多件珍贵文物，包括：
- 七道历代皇帝赐封的敕封（Sắc phong），
- 一顶八人抬轿（Kiệu bát cống），
- 一套龙座与神位（Long ngai – Bài vị），
- 一对神狮像（Nghê），
- 一座香案（Hương án），
其年代大多为十八至十九世纪，具有极高的艺术与历史价值。
文物级别与保护
凭借其在历史、建筑与信仰艺术方面的独特价值，甘陀亭（Đình Cam Đà）于2004年被越南文化与信息部（今文化体育与旅游部）正式列入国家级建筑艺术遗迹名录（国家级建筑艺术古迹）。
