Tên gọi và vị trí địa lý
Đình Cầu Cả tọa lạc tại thôn Cầu Cả, xã Cổ Loa, huyện Đông Anh (nay thuộc xã Đông Anh, thành phố Hà Nội). Trước kia, thôn có tên là Cầu Kỳ. Tương truyền rằng xưa nơi đây là một trong tám trấn bảo vệ thành Cổ Loa từ phía ngoài, do tướng quân Lý Tâm Viễn trấn giữ. Theo dân gian, tên “Cầu Cả” bắt nguồn từ việc thôn nằm ven sông Hoàng Giang, nơi có cây cầu cổ gọi là Cầu Tháng Năm (Ngũ Nguyệt Kiều). Một truyền thuyết khác lại cho rằng đây là chốn vua Thục An Dương Vương thường ngự thuyền ra tắm hoặc trở về quê vợ, nên dân gian gọi là Cầu Cả. Xã Cổ Loa Phía Đông giáp các xã Việt Hùng và Dục Tú, huyện Đông Anh; phía Tây giáp các xã Vĩnh Ngọc và Xuân Canh; phía Nam giáp các xã Mai Lâm và Đông Hội; phía Bắc giáp xã Uy Nỗ, cùng huyện Đông Anh.
Ngôi đình nằm ở vị trí trung tâm của thôn, trên khu đất cổ có diện tích khoảng 650m². Đây là nơi thờ Thành hoàng làng – An Dương Vương, vị vua dựng nên nước Âu Lạc và thành Cổ Loa lịch sử, góp phần khắc họa dấu ấn lịch sử lâu đời và không gian văn hóa đặc trưng của vùng Cổ Loa xưa.
Lịch sử và nhân vật
Đình thờ Thành hoàng làng – An Dương Vương, vị vua dựng nên nước Âu Lạc An Dương Vương tên là Thục Phán, dựng nên nước Âu Lạc vào năm 208 TCN trên cơ sở thống nhất Tây Âu và Lạc Việt. Ông là nhà quân sự tài ba, có công xây thành Cổ Loa, chống lại các cuộc tấn công xâm lược của Triệu Đà, bảo vệ đất nước. Vua An Dương Vương được thờ phụng ở nhiều nơi.
Kiến trúc cảnh quan
Đình có một nghi môn kiểu tứ trụ và một khoảng sân nhỏ, mặt bằng kiến trúc kiểu chữ “nhị”, gồm hai nếp nhà có khoảng cách gần 2m. Đại đình gồm 5 gian 2 dĩ, kiến trúc kiểu khung gỗ mái lợp ngói ta, tường hồi bít đốc tay ngai, bờ nóc xây sát liền mái. Cấu trúc bên trong có câu đối và các vì kèo “thượng giường, trung giường, hạ bẩy” gồm 4 hàng chân cột. Mặt trước 5 gian có cửa gỗ kiểu bức bàn, 2 gian phụ xây liền với tường hồi.
Trên kết cấu khung gỗ, ở hai gian chái là các bức cốn chạm đầu dư đao và các bức cốn chạm khác trang trí văn mây hoa lá hoặc chữ thọ triện, thể hiện kỹ thuật chạm khắc tinh xảo, phong linh và mềm mại. Kết cấu của bộ vì theo kiểu “thượng giường chồng rường, tiền kẻ, hạ bẩy” có đầu dư chạm đầu rồng, hoa văn cách điệu. Các cấu kiện đều được gia công công phu, chạm trổ hoa văn khá trang trí. Bên cạnh hậu cung có một gian nhỏ thờ Mỵ Châu.
Tại tòa đại đình hiện còn nhiều cửa võng thờ từ linh, thờ quý theo phong cách nghệ thuật thời Nguyễn thế kỷ XIX. Nội thất được chạm trổ sơn son thếp vàng cầu kỳ, mềm mại, uy nghi. Có loại kiểu dáng cung tròn treo rủ: kiểu bát công với trụ cột ngăn mở rộng, hoa lá khắc tinh tế, mềm mại; long đình.
Đình Cầu Cả hiện nay đang ở trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng. Các cấu kiện gỗ bị mục nát, bộ khung mái xiêu vẹo. Toàn bộ sân nền đình thấp hơn mặt đường và các công trình dân dụng xung quanh, thường xuyên bị úng ngập vào mùa mưa.
Hiện vật
Đình còn lưu giữ 2 cuốn thần phả, 15 đạo sắc phong (trong đó có 10 sắc phong gốc và 5 sắc phong sao lại), sắc phong sớm nhất có niên hiệu Cảnh Hưng 28 (1767), muộn nhất có niên hiệu Khải Định 9 (1924) và một sắc niên hiệu Quang Trung 5 (1792), Cảnh Thịnh thứ 2 (1794), ngai thờ, bài vị, kiệu bát cống còn tương đối nguyên vẹn – có niên đại thế kỷ XIX.
Sự kiện và lễ hội
Lễ hội đình Cầu Cả gắn liền với lễ hội Cổ Loa vào ngày 6 tháng Giêng. Thôn Cầu Cả là một trong bát xã Loa Thành tham gia hội. Lễ hội làng Cầu Cả Là loại hình lễ hội dân gian, tổ chức vào ngày 6 tháng Giêng âm lịch tại thôn Cầu Cả, xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội.
Lễ hội do cấp xã tổ chức, cấp huyện quản lý. Lai lịch: Đình thờ Thục Phán An Dương Vương, người có công xây dựng quốc gia Âu Lạc. Lễ hội được tổ chức để tưởng niệm An Dương Vương.
Phần lễ: Dân làng tổ chức tế, rước. Phần hội: Hát tuồng cổ, chọi cỏ người, tổ tôm điếm. Sau ngày hội chung, các thôn còn bắt xá tiếp tục mở của đình tổ chức tế lễ và hội riêng ở thôn mình. Thôn Cầu Cả có 4 giáp, đảm đương 8 chỗ tế để tế thành hoàng.
Xếp hạng
Đình xếp hạng Di tích lịch sử, kiến trúc, nghệ thuật cấp Thành phố (2003).
Cau Ca Communal House (Dong Anh, Hanoi)
Name and Geographical Location
Cau Ca Communal House is located in Cau Ca Hamlet, Co Loa Commune, Dong Anh District (now part of Dong Anh Commune, Hanoi City). In the past, the hamlet was called Cau Ky. According to legend, this area was once one of the eight outer garrisons protecting Co Loa Citadel, guarded by General Ly Tam Vien.
According to local tradition, the name “Cau Ca” originated from the fact that the hamlet lies along the Hoang River, near an ancient bridge called Cau Thang Nam (“Bridge of the Fifth Month,” also known as Ngu Nguyet Kieu). Another legend claims that this was where King Thuc An Duong Vuong often stopped his royal boat to bathe or to visit his wife’s homeland, hence the people called it “Cau Ca.”
Co Loa Commune borders Viet Hung and Duc Tu communes to the east, Vinh Ngoc and Xuan Canh communes to the west, Mai Lam and Dong Hoi communes to the south, and Uy No Commune (same district) to the north.
The communal house is situated at the center of the hamlet, on an ancient plot of land covering about 650 square meters. It is dedicated to the tutelary deity—King An Duong Vuong, the founder of the ancient state of Au Lac and the legendary Co Loa Citadel—reflecting the long-standing historical imprint and cultural landscape of the ancient Co Loa area.
History and Figures
The communal house is dedicated to the village’s tutelary deity—King An Duong Vuong, whose personal name was Thuc Phan. He founded the state of Au Lac in 208 BC, unifying the regions of Tay Au and Lac Viet. A brilliant military strategist, he built Co Loa Citadel and successfully resisted the invasions led by Trieu Da. King An Duong Vuong is worshipped in many places throughout Vietnam.
Architecture and Landscape
Cau Ca Communal House features a four-pillar gate (nghi mon tu tru) and a small courtyard. The overall layout follows the “double” (nhị) plan, consisting of two adjacent halls separated by about two meters.
The Great Hall (Dai Dinh) includes five compartments and two lean-tos, built with wooden frame architecture, tiled roof, and solid gable walls. The structure consists of four rows of columns supporting trusses in the “upper beam–middle beam–lower brace” system (thuong giuong, trung giuong, ha bay). The façade features wooden panel doors, while the two side chambers adjoin the gable walls.
The wooden structure includes finely carved brackets and rafters decorated with cloud motifs, floral patterns, and stylized longevity characters (shou), showcasing delicate and fluid craftsmanship. The main trusses adopt the “stacked beam” (chong ruong) system with dragon-head carvings and stylized ornamentation. All wooden elements are meticulously crafted with elaborate decorative patterns.
Adjacent to the main sanctuary stands a small shrine dedicated to Princess My Chau.
Inside the Great Hall remain several worshipped panels (cua võng) and altars decorated in the Nguyen Dynasty (19th century) style, richly gilded and lacquered with intricate carvings and graceful curves. The furnishings include long dinh (small shrines), bat cong-style wooden arches with expanded pillars and delicate floral motifs.
Currently, Cau Ca Communal House is in a state of severe deterioration. The wooden components are decayed, the roof structure has become distorted, and the courtyard level is now lower than the surrounding roads and houses, causing frequent flooding during the rainy season.
Artifacts
The communal house preserves two divine genealogies (than pha), fifteen imperial decrees of conferment (sac phong), including ten originals and five copies. The earliest decree dates from the 28th year of the Canh Hung Era (1767) under the Early Le Dynasty, and the latest from the 9th year of the Khai Dinh Era (1924) under the Nguyen Dynasty.
There are also decrees from the 5th year of the Quang Trung Era (1792) and the 2nd year of the Canh Thinh Era (1794), as well as a royal throne (ngai tho), ancestral tablets (bai vi), and a palanquin (kieu bat cong)—all dating to the 19th century and still relatively intact.
Events and Festivals
The festival of Cau Ca Communal House coincides with the Co Loa Festival held annually on the 6th day of the First Lunar Month. Cau Ca Hamlet is one of the Eight Villages of Loa Citadel (Bat Xa Loa Thanh) participating in the festivities.
The event is organized by the commune authorities under the supervision of the district. The festival honors King Thuc Phan An Duong Vuong, who established the ancient state of Au Lac.
The ritual section includes ceremonies and processions. Cau Ca Hamlet, together with other villages worshipping An Duong Vuong, organizes annual processions to Co Loa Temple, carrying palanquins and sacred offerings. In years of grand celebration, the main festival takes place on the 8th day of the First Lunar Month.
After the central ceremony, each hamlet continues its local festivities, reopening its communal house for offerings and games. Cau Ca Hamlet is divided into four wards (giap), each responsible for two ritual stations to perform worship for the tutelary deity.
The festive section features traditional tuong opera performances, human chess, and to tom diem (a traditional card game).
Classification
Cau Ca Communal House was recognized as a City-level Historical, Architectural, and Artistic Relic in 2003.
Maison communale de Cau Ca (Dong Anh, Hanoï)
Nom et localisation géographique
La maison communale de Cau Ca est située au hameau de Cau Ca, commune de Co Loa, arrondissement de Dong Anh (aujourd’hui rattachée à la commune de Dong Anh, ville de Hanoï). Autrefois, le hameau portait le nom de Cau Ky.
Selon la tradition, cet endroit faisait partie des huit garnisons extérieures protégeant la citadelle de Co Loa, sous la garde du général Ly Tam Vien.
D’après la légende populaire, le nom « Cau Ca » viendrait du fait que le hameau se trouve au bord de la rivière Hoang Giang, près d’un ancien pont appelé Cau Thang Nam (ou Ngu Nguyet Kieu, “pont du Cinquième Mois”).
Une autre légende raconte que le roi Thuc An Duong Vuong avait coutume d’y amarrer sa barque pour se baigner ou se rendre dans le pays natal de son épouse ; le lieu fut alors appelé par le peuple « Cau Ca ».
La commune de Co Loa est bordée à l’est par les communes de Viet Hung et Duc Tu, à l’ouest par Vinh Ngoc et Xuan Canh, au sud par Mai Lam et Dong Hoi, et au nord par Uy No, toutes situées dans le même arrondissement de Dong Anh.
La maison communale occupe le centre du hameau, sur une ancienne parcelle d’environ 650 m². Elle est consacrée au génie tutélaire du village – le roi An Duong Vuong, fondateur du royaume d’Au Lac et de la citadelle historique de Co Loa – symbolisant la longue mémoire historique et l’espace culturel typique de l’ancienne région de Co Loa.
Histoire et personnages
La maison communale est dédiée au génie tutélaire du village, le roi An Duong Vuong, dont le nom personnel était Thuc Phan. Il fonda le royaume d’Au Lac en 208 av. J.-C. en unifiant les territoires de Tay Au et de Lac Viet.
Militaire éminent, il fit construire la citadelle de Co Loa et résista victorieusement aux invasions de Trieu Da. Le roi An Duong Vuong est honoré et vénéré dans de nombreux lieux du pays.
Architecture et paysage
La maison communale comprend un portique à quatre piliers (nghi mon tu tru) et une petite cour. Le plan architectural suit la disposition dite « double » (chữ nhị), composée de deux bâtiments parallèles séparés d’environ deux mètres.
La grande salle (dai dinh) comprend cinq travées et deux ailes latérales, construite selon une charpente en bois à toiture de tuiles traditionnelles, avec des murs pignons massifs.
L’ossature intérieure repose sur quatre rangées de colonnes et un système de poutres superposées (thuong giuong, trung giuong, ha bay). La façade présente des portes en panneaux de bois, tandis que les deux ailes sont accolées aux murs latéraux.
Les parties en bois sont finement sculptées : les consoles et linteaux sont ornés de nuages, de feuillages et de caractères stylisés de longévité (shou), illustrant une technique de sculpture délicate et fluide.
Les poutres principales sont taillées selon le système « empilement de poutres » (chong ruong), décorées de têtes de dragon et de motifs stylisés.
Tous les éléments sont travaillés avec un grand soin, témoignant d’un savoir-faire raffiné.
À côté du sanctuaire principal se trouve une petite salle dédiée à la princesse My Chau.
Dans la grande salle se conservent encore plusieurs panneaux suspendus (cua võng) et autels datant du XIXᵉ siècle, de style artistique de la dynastie Nguyen.
L’intérieur est richement laqué et doré, orné de sculptures fines et élégantes ; on y trouve des long dinh (petits sanctuaires portatifs) et des arcs en bois du type bat cong aux colonnes élargies et aux motifs floraux gracieux.
Actuellement, la maison communale de Cau Ca se trouve dans un état de dégradation avancé : les éléments en bois sont pourris, la charpente s’est affaissée, et la cour est située plus bas que la route et les maisons voisines, provoquant des inondations fréquentes durant la saison des pluies.
Artefacts
La maison communale conserve deux généalogies divines (than pha) et quinze décrets royaux de consécration (sac phong), dont dix originaux et cinq copies.
Le plus ancien porte la 28ᵉ année de l’ère Canh Hung (1767, dynastie Le), et le plus récent la 9ᵉ année de l’ère Khai Dinh (1924, dynastie Nguyen).
On y trouve également des décrets datés de la 5ᵉ année de l’ère Quang Trung (1792) et de la 2ᵉ année de l’ère Canh Thinh (1794).
Sont également conservés un trône (ngai tho), des tablettes ancestrales (bai vi) et un palanquin (kieu bat cong) encore bien préservés, datant du XIXᵉ siècle.
Événements et festivals
La fête de la maison communale de Cau Ca est associée à la fête de Co Loa, célébrée le 6ᵉ jour du premier mois lunaire. Le hameau de Cau Ca fait partie des huit villages de la citadelle de Loa (Bat Xa Loa Thanh) participant à la fête.
L’événement est organisé par les autorités communales sous la supervision de l’arrondissement.
Cette fête honore Thuc Phan An Duong Vuong, fondateur du royaume d’Au Lac.
La partie rituelle comprend les cérémonies d’offrande et les processions.
Chaque village rendant culte à An Duong Vuong organise un cortège vers le temple de Co Loa, transportant palanquins et offrandes sacrées.
Les années de grande célébration, la fête principale se déroule le 8ᵉ jour du premier mois lunaire.
Après la cérémonie commune, chaque hameau poursuit sa propre fête en rouvrant sa maison communale pour les rituels et les réjouissances locales.
Le hameau de Cau Ca compte quatre quartiers (giap), chacun responsable de deux autels pour les cérémonies au génie tutélaire.
La partie festive propose des représentations de théâtre traditionnel (tuong), des jeux d’échecs humains et des jeux de cartes traditionnels (to tom diem).
Classement
La maison communale de Cau Ca a été classée Monument historique, architectural et artistique de niveau municipal en 2003.
伏象祠堂（河內市東英區）
(Dinh Cau Ca – Dong Anh, Hanoi)
名稱與地理位置
伏象祠堂位於河內市東英區古螺社橋伽村（今屬東英社）。昔日村名為「橋祈」。相傳古時此地為八個守衛古螺城外圍的鎮所之一，由將軍李心遠（Ly Tam Vien）駐守。
民間傳說「橋伽」之名源於村落臨黃江之畔，昔有一座古橋名「五月橋」（五月橋／Ngu Nguyet Kieu）。另一說法認為此地為蜀王安陽王（Thuc An Duong Vuong）常駕舟至此沐浴或歸省妻家的地方，故民間稱之為「橋伽」。
古螺社東鄰越雄社與育秀社，西接永玉社與春耕社，南界梅林社與東會社，北連威弩社，皆屬東英縣。
祠堂位於村中心，坐落於一片約650平方米的古地基上。此處奉祀本村城隍——安陽王（An Duong Vuong），即建立甌貉國與古螺城的君主，標誌著古螺地區悠久的歷史印記與獨特的文化空間。
歷史與人物
祠堂供奉城隍神安陽王（An Duong Vuong）。其名蜀泮（Thuc Phan），於公元前208年統一西甌與雒越而建立甌貉國。
安陽王為卓越的軍事家，築古螺城以防守，曾抵禦趙佗（Trieu Da）的入侵，保衛國土。安陽王在全國多地皆受崇祀。
建築與景觀
祠堂設有一座四柱式三門（四柱三門／Tu tru Nghi mon），前有小庭院。整體平面佈局呈「二」字形（chu nhi），包括兩棟相距約兩米的建築。
大殿（Dai dinh）為五間兩廂，木架結構，覆以越式瓦頂，山牆為「閉堵椅背」式（bit doc tay ngai），屋脊與屋面相連。內部結構採「上樑、中樑、下拱」（thuong giuong, trung giuong, ha bay）式，設四排柱。前檐五間裝木製板門，兩側附建廂房。
木構件上，兩側斜間雕有雲紋、花葉及壽字圖案，刀工精細、線條靈動柔和。屋架結構為「上樑重棟、前拱、下拱」式，斗拱刻龍首與花紋，工藝精巧。各構件皆雕飾華美。
後殿（Hau cung）旁另設一小間，奉祀媚珠公主（My Chau）。
大殿內保存多件供奉之裝飾拱門（門楣門／Cua võng）與神案，風格屬阮朝十九世紀藝術。內部雕刻、髹金漆華麗莊嚴，拱門為「八工式」（Bat cong），柱距寬闊，花葉刻工細膩柔美，並設龍亭（Long dinh）。
目前伏象祠堂損壞嚴重，木構件腐朽，屋架傾斜。庭院地勢低於道路與周圍民宅，雨季常遭積水浸泡。
文物
祠內尚藏有兩冊神譜、十五道封號聖敕（Sac phong），其中十道為原本，五道為副本。最早者為景興二十八年（1767），最晚者為啟定九年（1924），另有光中五年（1792）與景盛二年（1794）的敕書。
並保存有神座（Ngai tho）、神位（Bai vi）及八供轎（Kieu bat cong），保存較為完整，年代約十九世紀。
事件與節慶
伏象祠堂之節慶與古螺節相連，於農曆正月初六舉行。橋伽村為參加古螺八社（Bat xa Loa Thanh）之一。
節慶由社級舉辦、縣級監管，主旨為紀念蜀泮安陽王（Thuc Phan An Duong Vuong）創建甌貉國之功。
祭禮部分：村民舉行祭典與遊行。各奉祀安陽王之村社均組織抬轎及奉神物前往古螺廟參加主祭。若逢大會年，則於正月初八舉行。
共祭之後，各村重開祠門，自行舉辦本村之祭祀與慶典。橋伽村設四甲（Giap），共負責八處祭位，以奉城隍。
慶典部分：有古戲（Tuong）、人象棋及紙牌「To tom diem」等傳統娛樂活動。
分類
伏象祠堂於2003年被列為市級歷史、建築與藝術遺跡。
參考文獻
-
武文軍（Vu Van Quan），《昇龍文獻資料檔案》第十冊，河內出版社。
Tài liệu tham khảo
- Vũ Văn Quân, Hồ sơ tư liệu văn hiến Thăng Long, tập 10, Nxb Hà Nội.
