Tên gọi và vị trí địa lý
Cụm di tích đình – chùa Đan Thầm tọa lạc tại thôn Đan Thầm, xã Mỹ Hưng, huyện Thanh Oai, Hà Nội (nay thuộc xã Tam Hưng, Hà Nội). Làng Đan Thầm, còn gọi là làng Nai (Đan Nê), nằm kề làng Quảng Minh (Tả Thanh Oai), bên dòng sông Nhuệ. Phía Đông giáp xã Đại Áng, huyện Thanh Trì và xã Khánh Hà, huyện Thường Tín, thành phố Hà Nội. Phía Tây giáp các xã Bình Minh, Cự Khê, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội. Phía Nam giáp các xã Tam Hưng, Thanh Thùy, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội. Phía Bắc giáp xã Tả Thanh Oai, huyện Thanh Trì, thành phố Hà Nội.
Từ lâu, đình và chùa Đan Thầm đã là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng của cộng đồng địa phương. Không chỉ bảo tồn những giá trị kiến trúc nghệ thuật truyền thống, cụm di tích còn gắn liền với truyền thuyết về Nhị vị Thánh Mẫu Quý Nương và Trinh Nương – hai người phụ nữ thời Lý để lại dấu ấn sâu đậm trong tâm thức dân làng.
Lịch sử và nhân vật
Đình Đan Thầm thờ hai vị Thánh mẫu, Quý Nương và Trinh Nương. Tương truyền, Quý Nương và Trinh Nương vốn là hai chị em ruột, nổi tiếng vừa hiếu thảo, xinh đẹp, lại thông tuệ. Cả hai đều được vua Lý Thái Tổ sủng ái: Quý Nương được phong làm Tá Hoàng Hậu, Trinh Nương là Hữu Phi Nhân.
Trong một chuyến du ngoạn, khi dừng chân tại làng Đan Nê (xưa), thấy phong cảnh hữu tình, vua cho dựng hành cung cho hai bà. Từ đó, hai vị Thánh Mẫu đã ở lại, truyền dạy dân làng nghề cấy hái, trồng trọt, mang đến cuộc sống no đủ, trù phú. Sau khi hai bà qua đời, nhân dân biết ơn, lập đình thờ phụng, suy tôn làm Thánh Mẫu.
Đình Đan Thầm được khởi dựng từ thời Lê, trải qua nhiều lần trùng tu vào thời Nguyễn. Chùa Đan Thầm được xây dựng muộn hơn, vào thời Nguyễn, được trùng tu vào thế kỷ XX và tiếp tục được đầu tư tôn tạo quy mô trong những năm gần đây. Đình và chùa hợp thành một cụm di tích lịch sử văn hóa, giữ vai trò trung tâm tín ngưỡng của nhân dân địa phương.
Kiến trúc cảnh quan
Cụm di tích nằm kế bên dòng sông Nhuệ, khuôn viên rộng có cây cối bao quanh. Đình Đan Thầm gồm các hạng mục chính: Nghi môn, Phương đình, Đại Bái, Tả/Hữu mạc, tất cả đều mang đậm phong cách kiến trúc thời Nguyễn.
Phía trước đình là hồ sen tạo cảnh quan thoáng đãng, thanh tịnh. Nghi môn xây theo kiểu bốn trụ biểu hình lồng đèn, thân cột khắc câu đối chữ Hán. Hai trụ chính ở giữa đỉnh gắn bốn chim phượng, còn hai trụ phụ hai bên trang trí hình lân chầu, tạo dáng vẻ uy nghi, bề thế.
Qua nghi môn là sân đình rộng rãi, dãy nhà đầu tiên có kiến trúc hình chữ Nhất (一) gồm 5 gian, kiến trúc truyền thống giản dị, mái lợp ngói mũi hài, nóc đắp hình lưỡng long chầu nhật. Nối tiếp phía sau là ba dãy nhà dựng song song, các đầu hồi của ba toà được nối với dãy nhà chữ Nhất.
Đình hiện còn lưu giữ nhiều di vật có giá trị như: ngai thờ, kiệu rước, hương án, thần phả, giá văn, hoành phi, câu đối… có niên đại từ thế kỷ XIX – XX. Đây là nguồn tư liệu quý giá để nghiên cứu về tín ngưỡng và nghệ thuật điêu khắc gỗ truyền thống.
Nằm kế bên đình là chùa Đan Thầm, tên chữ là Hưng Long tự. Chùa đã trải qua nhiều đợt trùng tu lớn, nhỏ vào thế kỷ XX. Trải qua thời gian, cả đình và chùa đều xuống cấp. Trong những năm gần đây, Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng huyện Thanh Oai đã tiến hành trùng tu, tôn tạo, góp phần khôi phục diện mạo khang trang cho cụm di tích Đan Thầm.
Kiến trúc chùa ngày nay là kết quả của đợt trùng tu, xây dựng, Tam Bảo có kết cấu chữ Đinh (丁) gồm 5 gian Tiền Đường, 3 gian Hậu Cung, phía sau là Nhà Tổ, Nhà Mẫu cùng các hạng mục phụ trợ. Phía sau chùa là dòng sông Nhuệ.
Chùa còn bảo tồn hệ thống tượng Phật, hoành phi, câu đối, hương án, cửa võng, bát hương, mâm bồng… chủ yếu có niên đại thời Nguyễn, góp phần khẳng định giá trị nghệ thuật của di tích.
Đình – chùa Đan Thầm không chỉ là nơi thờ phụng, gắn với truyền thuyết về Nhị vị Thánh Mẫu, mà còn là chốn sinh hoạt cộng đồng của dân làng. Qua bao thế kỷ, di tích trở thành biểu tượng gắn bó giữa lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng.
Ngày nay, cùng với việc được tôn tạo, cảnh quan nơi đây thêm khang trang, khởi sắc, song vẫn giữ nguyên hồn truyền thống. Đình – chùa Đan Thầm trở thành điểm đến tìm hiểu văn hóa, lịch sử và tâm linh của vùng đất Thanh Oai ven sông Nhuệ.
Sự kiện và lễ hội
Lễ hội đình – chùa Đan Thầm là một lễ hội dân gian truyền thống, được tổ chức hằng năm vào ngày 16 tháng 2 Âm lịch tại thôn Đan Thầm, xã Mỹ Hưng, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội. Lễ hội do cấp xã đứng ra tổ chức và quản lý, nhằm tưởng niệm Hoàng hậu và Quý phi họ Triệu.
Lễ hội gồm hai phần: phần lễ với các nghi thức trang nghiêm, bày tỏ lòng tri ân công đức Nhị vị Thánh Mẫu; và phần hội với nhiều trò chơi, sinh hoạt văn hóa dân gian, trong đó nổi bật là màn múa rồng đặc sắc, thu hút đông đảo nhân dân và du khách tham gia.
Xếp hạng
Cụm di tích đình – chùa Đan Thầm đã được xếp hạng Di tích kiến trúc nghệ thuật cấp Quốc gia vào ngày 26 tháng 1 năm 1999.
English Translation
Name and Geographical Location
The Dan Tham communal house–pagoda complex is located in Dan Tham village, My Hung commune, Thanh Oai district, Hanoi (now part of Tam Hung commune, Hanoi). Dan Tham village, also called Nai village (Dan Ne), lies next to Quang Minh village (Ta Thanh Oai), along the Nhue River. To the east it borders Dai Ang commune (Thanh Tri district) and Khanh Ha commune (Thuong Tin district). To the west it borders Binh Minh and Cu Khe communes (Thanh Oai district). To the south it borders Tam Hung and Thanh Thuy communes (Thanh Oai district). To the north it borders Ta Thanh Oai commune (Thanh Tri district).
For centuries, Dan Tham communal house and pagoda have been the cultural and spiritual center of the local community. The complex not only preserves traditional architectural and artistic values but is also linked to the legend of the Two Holy Mothers, Quy Nuong and Trinh Nuong, two women of the Ly dynasty deeply revered by villagers.
History and Figures
Dan Tham communal house venerates the Two Holy Mothers, Quy Nuong and Trinh Nuong. According to legend, they were sisters, celebrated for their filial piety, beauty, and intelligence. Both were favored by King Ly Thai To: Quy Nuong was conferred the title Ta Hoang Hau (Left Empress), while Trinh Nuong was named Huu Phi Nhan (Right Consort).
During a journey, the king stopped in Dan Ne village and, charmed by the scenery, ordered a royal retreat to be built for the two ladies. They remained there, teaching villagers farming and cultivation, bringing prosperity to the land. After their passing, grateful villagers built the communal house to honor them as Holy Mothers.
Dan Tham communal house was first built during the Le dynasty and restored many times in the Nguyen dynasty. Dan Tham pagoda, called Hung Long Tu, was built later in the Nguyen dynasty and underwent restorations in the 20th century and again in recent years. Together, the communal house and pagoda form a historical and cultural complex central to local worship.
Architecture and Landscape
The complex lies beside the Nhue River, within a spacious tree-covered compound. Dan Tham communal house includes main structures: the ceremonial gate (Nghi Mon), square pavilion (Phuong Dinh), main worship hall (Dai Bai), and left/right auxiliary houses, all reflecting Nguyen dynasty architecture.
In front lies a lotus pond, adding to the serene landscape. The Nghi Mon features four lantern-shaped pillars with Han-script parallel sentences carved into their shafts. The central pillars are topped with four phoenixes, while the side pillars bear kylin carvings, creating an imposing appearance.
Beyond the gate is a wide courtyard. The first building, in the “一” (Nhat) layout, has five compartments, with traditional tiled roofs and twin dragons flanking the sun motif at the ridge. Behind stand three parallel buildings, connected to the front hall.
The communal house preserves valuable relics such as thrones, palanquins, incense tables, genealogies, ceremonial texts, horizontal boards, and couplets, mainly from the 19th–20th centuries, which are important sources for studying local beliefs and woodcarving traditions.
Next to it stands Dan Tham pagoda (Hung Long Tu), restored multiple times in the 20th century. Its current form is the result of recent renovations. The Tam Bao hall has the “丁” (Dinh) layout, with five-compartment Front Hall, three-compartment Rear Sanctuary, and behind them the Ancestor House (Nha To) and Mother Goddess House (Nha Mau). The pagoda still preserves Buddhist statues, gilded boards, incense tables, carved doors, censers, and offering trays, mostly dating from the Nguyen dynasty.
Events and Festivals
The Dan Tham communal house–pagoda festival is a traditional folk festival held annually on the 16th day of the 2nd lunar month in Dan Tham village. Organized by the commune, the festival commemorates the empress and consort of the Trieu family.
It includes a solemn ceremonial part to honor the Two Holy Mothers and a festive part with folk games, notably the dragon dance, attracting both villagers and visitors.
Classification
The Dan Tham communal house–pagoda complex was designated a National Architectural and Artistic Monument on January 26, 1999.
📌 中文翻译 (Chinese Translation)
名称与地理位置
丹沉殿–寺遗址群位于河内市清威县美兴社丹沉村（今属三兴社）。丹沉村，又称“奈村”（丹泥），邻近广明村（左清威），依偎於濬河之畔。东接清池县大盎社、常信县庆河社；西邻清威县平明社、巨溪社；南接清威县三兴社、清垂社；北邻清池县左清威社。
自古以来，丹沉殿与寺便是当地文化与信仰中心。此遗址群不仅保存了传统建筑与艺术价值，还与二位圣母——贵娘与贞娘的传说紧密相连。二人皆为李朝女性，在村民心中留下深刻印记。
历史与人物
丹沉殿奉祀二位圣母——贵娘与贞娘。相传二人系亲姊妹，以孝顺、美貌与聪慧著称。李太祖帝尤为宠爱：贵娘被封为“左皇后”，贞娘为“右妃人”。
昔日，帝幸游丹泥村，见山水秀美，特建行宫以赐二人。其后，圣母留居于此，传授农耕技艺，使百姓安居乐业。二人辞世后，百姓感恩，建殿祭祀，尊奉为圣母。
丹沉殿始建于黎朝，后经阮朝屡次重修。丹沉寺（兴隆寺）建于阮朝，二十世纪多次修缮，近年亦得扩建。殿与寺合为一体，成为地方信仰核心。
建筑与景观
遗址群傍濬河而建，占地宽阔，绿树成荫。丹沉殿主体包括：仪门、方亭、大拜、左右配房，皆具阮朝建筑风格。
殿前有荷塘，增添清幽景致。仪门为四柱灯笼式，柱身镌刻汉文楹联。中柱顶饰四凤，两侧辅柱饰麒麟，气势雄伟。
进门后是宽阔庭院。首座建筑呈“一”字形，五间，覆瓦屋顶，屋脊塑“双龙戏日”。其后为三排平行殿宇，与前殿相连。
殿内尚存多件珍贵文物，如神座、花轿、香案、神谱、祭文、横匾、楹联等，多为十九至二十世纪遗存，乃研究民间信仰与木雕艺术之宝贵资料。
殿旁即为丹沉寺（兴隆寺），二十世纪以来屡经修葺。今之建筑为近年修缮成果。三宝殿依“丁”字格局而建，前殿五间，后殿三间，后设祖堂与母堂。寺内保存佛像、横匾、香案、门枋、香炉、供盘等，多为阮朝遗物，彰显艺术价值。
节庆活动
丹沉殿–寺庙会为传统民俗节日，每年农历二月十六在丹沉村举行，由乡社主办，旨在纪念赵氏皇后与贵妃。
庙会分为祭典与游乐两部分：祭典庄严肃穆，以追思二圣母功德；游乐则有丰富民俗活动，尤以舞龙最为盛大，吸引众多民众与游客参与。
定级
1999年1月26日，丹沉殿–寺遗址群被列为国家级建筑艺术遗迹。
📌 Traduction française (French Translation)
Nom et situation géographique
Le complexe du đình et de la pagode Dan Tham se situe au village de Dan Tham, commune de My Hung, district de Thanh Oai, Hanoï (aujourd’hui rattaché à la commune de Tam Hung). Le village de Dan Tham, aussi appelé village Nai (Dan Ne), est situé près du village Quang Minh (Ta Thanh Oai), le long de la rivière Nhue. À l’est, il confine à la commune Dai Ang (district de Thanh Tri) et à la commune Khanh Ha (district de Thuong Tin). À l’ouest, aux communes Binh Minh et Cu Khe (district de Thanh Oai). Au sud, aux communes Tam Hung et Thanh Thuy (district de Thanh Oai). Au nord, à la commune Ta Thanh Oai (district de Thanh Tri).
Depuis longtemps, le đình et la pagode Dan Tham sont le centre culturel et cultuel de la communauté locale. Le complexe conserve non seulement les valeurs architecturales traditionnelles, mais est aussi lié à la légende des Deux Saintes Mères, Quy Nuong et Trinh Nuong, femmes de l’époque des Ly, profondément vénérées par les habitants.
Histoire et personnages
Le đình Dan Tham honore les Deux Saintes Mères, Quy Nuong et Trinh Nuong. Selon la légende, elles étaient sœurs, réputées pour leur piété filiale, leur beauté et leur intelligence. Le roi Ly Thai To les distingua toutes deux : Quy Nuong fut nommée Ta Hoang Hau (Impératrice de gauche), et Trinh Nuong, Huu Phi Nhan (Concubine de droite).
Lors d’un voyage, le roi fit halte au village Dan Ne, charmé par le paysage, et y fit bâtir un palais de villégiature pour elles. Les Saintes Mères y demeurèrent, enseignant aux villageois la riziculture et l’agriculture, apportant prospérité et abondance. Après leur mort, le peuple, reconnaissant, érigea un đình pour les vénérer comme Saintes Mères.
Le đình Dan Tham fut édifié sous la dynastie des Le et plusieurs fois restauré à l’époque des Nguyen. La pagode Dan Tham (Hung Long Tu), plus tardive, date aussi de l’époque des Nguyen, restaurée au XXe siècle et récemment agrandie. Ensemble, đình et pagode forment un complexe historique et culturel, cœur de la vie spirituelle locale.
Architecture et paysage
Le complexe est situé au bord de la rivière Nhue, dans un vaste espace arboré. Le đình comprend : le portail cérémoniel (Nghi Mon), le pavillon carré (Phuong Dinh), la salle de culte (Dai Bai), et les maisons annexes gauche/droite, dans le style de l’architecture Nguyen.
Devant le đình s’étend un étang de lotus, offrant une atmosphère sereine. Le portail est formé de quatre piliers en forme de lanterne, gravés de sentences parallèles en caractères chinois. Les deux piliers centraux portent quatre phénix, tandis que les piliers latéraux sont décorés de qilin, donnant majesté et solennité.
Derrière le portail s’ouvre une vaste cour. Le premier bâtiment, en plan « 一 » (Nhat), compte cinq travées, avec un toit couvert de tuiles traditionnelles et un faîte orné de deux dragons affrontés autour du soleil. Trois autres bâtiments parallèles prolongent l’ensemble, reliés à la première salle.
Le đình conserve de nombreux objets de culte : trône, palanquin, autel d’encens, généalogie, écrits rituels, panneaux horizontaux, sentences parallèles…, datant des XIXe–XXe siècles, sources précieuses pour l’étude des croyances et de la sculpture sur bois traditionnelle.
La pagode voisine, Dan Tham (Hung Long Tu), a connu plusieurs restaurations au XXe siècle. Son architecture actuelle résulte des travaux récents : le sanctuaire principal (Tam Bao) adopte le plan en « 丁 » (Dinh), avec une salle antérieure de cinq travées, une salle postérieure de trois travées, derrière lesquelles se trouvent la Maison des Ancêtres (Nha To) et la Maison de la Mère (Nha Mau). La pagode conserve statues bouddhiques, panneaux dorés, autels, portes sculptées, encensoirs et plateaux d’offrandes, principalement de l’époque Nguyen.
Événements et fête
La fête du đình et de la pagode Dan Tham est une fête populaire traditionnelle, célébrée chaque année le 16e jour du 2e mois lunaire à Dan Tham. Elle est organisée par la commune afin de commémorer l’impératrice et la concubine de la famille Trieu.
La fête comprend une partie rituelle, solennelle, pour honorer les Deux Saintes Mères, et une partie festive avec jeux populaires, dont la danse du dragon, qui attire de nombreux villageois et visiteurs.
Classement
Le complexe du đình et de la pagode Dan Tham a été classé Monument national d’architecture et d’art le 26 janvier 1999.
Tài liệu tham khảo
- Vũ Văn Quân (2022), Hồ sơ tư liệu văn hiến Thăng Long, tập 5, Nxb Hà Nội.
- Văn Hải, Cộng đồng dân cư Mỹ Hưng.
- kênh ConincoThangLong.
