Tên gọi và vị trí địa lý
Đình Hải Châu là một trong những ngôi đình cổ kính nhất tại thành phố Đà Nẵng, tọa lạc tại số 42, tổ 6, đường Phan Chu Trinh, phường Hải Châu 1, quận Hải Châu. Đây không chỉ là một di tích lịch sử quan trọng mà còn là điểm đến văn hóa đặc sắc, thu hút du khách trong và ngoài nước. Trên cổng chính của đình vẫn còn lưu giữ dòng chữ Hán “Hải Châu Chính Xã“, minh chứng cho bề dày lịch sử của ngôi đình và khu vực.
Lịch sử và nhân vật
Theo các tài liệu lịch sử, đình Hải Châu có nguồn gốc từ thời kỳ Nam tiến của các chúa Nguyễn. Ban đầu, nơi đây vốn là một ngôi chùa mang tên Phước Hải. Vào năm Kỷ Hợi (1719), chúa Nguyễn Phúc Chu trong chuyến kinh lý đến Quảng Nam đã dừng chân và nghỉ lại tại đây. Nhằm tưởng nhớ công lao của chúa, dân làng Hải Châu đã lập bàn thờ thờ tự ông ngay trong ngôi đình. Điều này thể hiện lòng biết ơn sâu sắc của nhân dân địa phương đối với vị chúa Nguyễn có công lớn trong việc mở mang bờ cõi và phát triển vùng đất này.
Bên cạnh chúa Nguyễn Phúc Chu, đình Hải Châu còn gắn liền với những nhân vật lịch sử quan trọng khác, bao gồm các bậc tiền hiền là những người đã có công khai phá, định cư và xây dựng làng xã tại khu vực này. Đặc biệt, trong đình có khu vực thờ tự 42 bài vị của 42 tộc họ, những dòng tộc này đều có nguồn gốc từ Thanh Hóa, theo chân vua Lê Thánh Tông trong cuộc chinh phạt phương Nam năm 1471. Sau khi Lê Thánh Tông lập ra ấp Hàn Giang, các tộc họ này đã định cư tại đây và hình thành nên làng Hải Châu. Về sau, dưới triều Nguyễn, khu vực này được sắc phong là “Chính xã”, thể hiện sự quan trọng của làng trong hệ thống hành chính đương thời.
Kiến trúc cảnh quan
Đình Hải Châu là một quần thể kiến trúc rộng lớn với diện tích lên tới 3.500 mét vuông. Không gian đình được quy hoạch theo bố cục truyền thống của đình làng Việt Nam, gồm các hạng mục chính như đình Hải Châu, nhà thờ Tiền Hiền, nhà thờ Chu Phái tộc và miếu Bà.
Phía trước đình là một hồ nước nhỏ có hòn non bộ và cây si cổ thụ hàng trăm năm tuổi, tạo nên khung cảnh thanh tịnh, cổ kính. Các công trình trong đình được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống, sử dụng các vật liệu chủ yếu như gỗ, đá, ngói lợp và được chạm trổ tinh xảo. Mái đình lợp ngói âm dương, các đầu đao uốn cong mềm mại, mang đậm phong cách kiến trúc đình chùa Việt Nam thời Nguyễn.
Bên trong đình, gian chính điện được bài trí trang nghiêm với các án thờ lớn. Hai bên tả vu, hữu vu là nơi đặt bài vị thờ các bậc tiền hiền, hậu hiền của làng. Khu vực nhà thờ bên trái là của gia tộc Nguyễn Văn, trong khi nhà thờ bên phải là nơi thờ chung của 42 tộc họ đã góp phần xây dựng và phát triển làng Hải Châu từ buổi đầu.
Hiện vật
Bên trong đình Hải Châu lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị lịch sử và nghệ thuật cao. Đáng chú ý nhất là hệ thống hoành phi, câu đối, liễn đối được chạm khắc tinh xảo và sơn son thếp vàng. Hiện trong đình có 09 bức hoành phi và 02 cặp liễn đối được chế tác bằng gỗ quý, với nội dung ca ngợi công lao của các bậc tiền nhân và thể hiện tinh thần trọng nghĩa của dân làng Hải Châu.
Trên gác chuông của đình còn bảo tồn một quả chuông đồng có niên đại từ thời Minh Mạng. Trên thân chuông có khắc các dòng chữ Hán ghi chép những sự kiện quan trọng liên quan đến đình. Cụ thể, vào năm Minh Mạng thứ 5 (1824), đình được trùng tu; đến năm 1825, vua Minh Mạng đã ban chỉ sắc tứ cho chùa Phước Hải (tên cũ của đình); và đến năm Minh Mạng thứ 13 (1832), xã Hải Châu đã tổ chức đúc chuông này nhằm ghi dấu sự kiện quan trọng này. Đây là hiện vật minh chứng cho lịch sử lâu đời của đình Hải Châu.
Sự kiện và lễ hội
Hằng năm, đình Hải Châu là nơi diễn ra nhiều sự kiện văn hóa quan trọng, trong đó nổi bật nhất là lễ hội Đình làng Hải Châu được tổ chức vào ngày 10 tháng 3 âm lịch, trùng với ngày giỗ tổ Hùng Vương. Lễ hội gồm hai phần: phần Lễ và phần Hội.
Phần Lễ bao gồm các nghi thức truyền thống như Lễ Vọng, nghi thức Chánh Tế. Trong đó, nghi thức Chánh Tế là nghi lễ quan trọng nhất, do các bậc cao niên trong làng – hậu duệ của các dòng tộc Lê, Trần, Nguyễn, Phạm, Phan, Đặng – chủ trì. Nghi thức này được tiến hành theo đúng nguyên bản của các bài cúng đình xưa, thể hiện lòng thành kính đối với tổ tiên và các bậc tiền hiền.
Phần Hội diễn ra sôi nổi với nhiều hoạt động văn hóa – nghệ thuật và trò chơi dân gian. Du khách có thể thưởng thức các tiết mục hát bội, hát bài chòi – những loại hình nghệ thuật truyền thống đặc sắc của miền Trung. Bên cạnh đó, nhiều cuộc thi như đấu cờ tướng, thi gói bánh chưng, kéo co, đẩy gậy, đi cà kheo… cũng thu hút đông đảo người tham gia.
Từ năm 2009, lễ hội Đình làng Hải Châu được tổ chức thường niên và trở thành một sự kiện văn hóa quan trọng của Đà Nẵng. Không chỉ là dịp để người dân địa phương bày tỏ lòng tri ân tổ tiên, lễ hội còn góp phần bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống, đồng thời thúc đẩy du lịch, đưa Đà Nẵng trở thành điểm đến văn hóa hấp dẫn.
Xếp hạng
Với giá trị lịch sử, văn hóa và nghệ thuật đặc biệt, đình Hải Châu đã được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là Di tích lịch sử – văn hóa cấp quốc gia vào năm 2001. Đây là một trong những di tích tiêu biểu của Đà Nẵng, góp phần quan trọng trong việc bảo tồn và phát huy di sản văn hóa dân tộc.
Tham khảo
Cổng TTĐT TP. Đà Nẵng, Đình làng Hải Châu. Truy cập ngày 05/02/2025, từ https://diadiem.danang.gov.vn/63-574-5532/Cau-va-cac-cong-trinh-cong-cong/Dinh-lang-Hai-Chau.aspx
