Tên gọi và vị trí địa lý
Đình Nại Nam là một công trình tín ngưỡng quan trọng nằm tại tổ 11, khối phố Nam Sơn, phường Hòa Cường, quận Hải Châu, thành phố Đà Nẵng. Ngôi đình tọa lạc trên một khu đất rộng, có vị trí thuận lợi khi chỉ cách tượng đài 2-9 khoảng 700 mét về phía Đông, giúp cư dân và du khách dễ dàng di chuyển bằng nhiều phương tiện khác nhau như đi bộ, xe mô tô hoặc ô tô. Đình là nơi thờ Thần Hoàng Bổn Xứ, đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần của cộng đồng, đồng thời mang giá trị lịch sử, văn hóa đặc biệt đối với cư dân địa phương.
Lịch sử và nhân vật
Đình Nại Nam được xây dựng vào năm Ất Tỵ (1905) với sự đóng góp của nhân dân trong vùng cùng các bậc chức sắc như Nguyễn Văn Cửu, Nguyễn Bậc, Nguyễn Văn Thanh và Bùi Văn Đắc. Ban đầu, đình được dựng lên để thờ vọng 18 chư phái tộc, những người có công khai khẩn đất đai, lập làng, đồng thời cũng là nơi tổ chức các hoạt động cộng đồng, hội họp quan trọng của làng xã. Trải qua thời gian, đình Nại Nam không chỉ là nơi thờ tự mà còn trở thành một địa điểm mang dấu ấn cách mạng trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ. Đặc biệt, vào năm 1949, tại đây đã diễn ra lễ kết nạp đảng viên đầu tiên do đồng chí Phạm Dư chủ trì. Ngoài ra, đình còn là nơi tổ chức nhiều hoạt động đấu tranh chính trị, quân sự và là địa điểm ghi dấu sự hy sinh anh dũng của nhân dân địa phương trong suốt những năm tháng chiến tranh.
Kiến trúc cảnh quan
Đình Nại Nam mang đậm dấu ấn kiến trúc truyền thống của đình làng Việt Nam với vật liệu chính là gạch, ngói, vôi và gỗ. Công trình có mái lợp ngói âm dương, giúp điều hòa không khí, giữ cho không gian bên trong mát mẻ vào mùa hè và ấm áp vào mùa đông. Tường đình dày từ 0,5 đến 0,7 mét, đảm bảo sự vững chắc trước những tác động của thời gian.
Khu vực cổng đình được xây dựng với bốn trụ vuông cao khoảng 5 mét, trong đó hai trụ chính tạo lối vào với đỉnh trang trí hình lân, còn hai trụ phụ có hình búp sen, tạo nên một tổng thể hài hòa và uy nghiêm. Bước vào sân đình, du khách sẽ bắt gặp bức bình phong cao 2 mét, rộng 3 mét, với mặt trước đắp nổi hình hổ, mặt sau là hình lân ghép sành sứ, tượng trưng cho sự bảo vệ và vững chãi của ngôi đình.
Không gian nội thất đình được bố trí theo lối tam gian, hai chái, với hệ thống cột gỗ mít vững chắc, chạm trổ tinh xảo các họa tiết rồng, phụng, mai điểu, tùng lộc. Các đầu kèo, rường cột đều được khắc hoa văn tỉ mỉ, thể hiện tay nghề điêu khắc tài hoa của các nghệ nhân xưa. Khu vực hậu tẩm là nơi thờ Thần Hoàng Bổn Xứ, trong khi chính điện thờ các vị tiền hiền và 18 chư phái tộc có công khai phá vùng đất này. Ngoài ra, đình còn có bàn thờ Tiền hiền, Hậu hiền và các ban thờ dành cho thần linh với nhiều hoành phi, câu đối ca ngợi công đức của các bậc tiền nhân.
Hiện vật
Đình Nại Nam còn lưu giữ nhiều hiện vật có giá trị lịch sử và nghệ thuật đặc sắc. Trong số đó, đáng chú ý là các bức hoành phi cổ, được viết bằng chữ Hán với nội dung ca ngợi công lao của các bậc tiền nhân. Hệ thống cột kèo gỗ chạm khắc công phu với những họa tiết rồng phượng, tùng cúc trúc mai, thể hiện sự giao hòa giữa con người và thiên nhiên.
Đặc biệt, trong đình còn có bia tưởng niệm ghi danh các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh trong các cuộc kháng chiến, là minh chứng sống động về một giai đoạn lịch sử hào hùng của địa phương. Những hiện vật này không chỉ phản ánh nghệ thuật điêu khắc gỗ truyền thống mà còn là tư liệu quan trọng giúp thế hệ sau hiểu hơn về quá khứ.
Sự kiện và lễ hội
Trước năm 1975, đình Nại Nam là trung tâm tổ chức nhiều nghi lễ quan trọng của cộng đồng, trong đó nổi bật là hai lễ lớn hàng năm. Lễ Cầu An diễn ra vào rằm tháng Hai âm lịch, với nghi thức thỉnh sắc phong từ nhà thờ Tiền hiền Nại Hiên về đình để thực hiện nghi lễ cúng tế, cầu mong mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và cuộc sống an lành. Lễ Tất Niên vào ngày 30 Tết, là dịp để người dân tạ ơn tổ tiên, tổng kết một năm và cầu mong năm mới bình an.
Trong giai đoạn chiến tranh, đình Nại Nam còn là nơi diễn ra các hoạt động cách mạng, tổ chức bí mật các buổi họp bàn kế hoạch đấu tranh, kỷ niệm các ngày lễ lớn với tinh thần quyết tâm cao độ. Ngày nay, các lễ hội truyền thống tại đình vẫn được duy trì với sự tham gia đông đảo của nhân dân địa phương, góp phần bảo tồn nét đẹp văn hóa tâm linh và tăng cường gắn kết cộng đồng.
Xếp hạng
Với những giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc đặc sắc, Đình làng Nại Nam được Bộ Văn hóa – Thông tin công nhận là di tích quốc gia vào ngày 04/01/1999.
Tham khảo
Cổng TTĐT TP. Đà Nẵng, Đình Nại Nam. Truy cập ngày 05/03/2025, từ https://danang.gov.vn/gioi-thieu/chi-tietid=2970&_c=163#:~:text=Di%20t%C3%ADch%20%C4%91%C3%ACnh%20N%E1%BA%A1i%20Nam,ng%C3%A0y%2004%2F01%2F1999.
