Vị trí địa lý tên gọi
Đình Phương Mỹ thuộc địa phận làng Phương Mỹ xưa, nay nằm trên địa bàn xã Phương Mỹ, huyện An Dương, thành phố Hải Phòng. Ngôi đình tọa lạc ở vị trí tương đối trung tâm của khu dân cư, quay mặt về hướng thoáng đãng, thuận lợi cho việc sinh hoạt tín ngưỡng và hội họp cộng đồng. Tên gọi đình Phương Mỹ được đặt theo tên làng, thể hiện ước vọng về một vùng đất yên bình, tốt đẹp, đồng thời khẳng định dấu ấn lịch sử – văn hóa lâu đời của cư dân địa phương. Qua nhiều biến thiên của lịch sử, tên gọi đình vẫn được gìn giữ, trở thành biểu tượng gắn bó mật thiết với đời sống tinh thần của nhân dân trong vùng.
Lịch sử nhân vật
Theo Ngọc phả truyền rằng, thời vua Đinh Tiên Hoàng ở Hải Dương Lộ, phủ Kinh Môn, huyện Thủy Đường, trang Hoa Chương (Phương Mỹ) có một gia đình họ Phạm chồng tên là Huy vợ tên là Lê Thị Qúy. Hai vợ chồng vốn thuộc dòng dõi nho gia, vọng tộc, ăn ở hiền lành đức độ, ngoài ba mươi tuổi mà chưa có công bà lấy làm buồn rầu một hôm bà đi chơi núi thấy một ngôi chùa nguy nga liền vào lễ cầu về đường con cái, và một đêm kia, đương lúc say nồng bà mơ thấy một ông già mặc áo bào đỏ, râu tóc bạc phơ, đưa cho bà một cành hoa quế. Được mấy ngày bà cảm thấy có thai, sau sinh ra một cậu con trai thân hình đĩnh ngộ, quý tướng đị thường, đặt tên là Quảng. Hôm đó ngày 18 tháng giêng, năm 14 tuổi bố mẹ cho đi học, học được 4,5 năm mà “Văn chương quán triệt, võ nghệ tinh thông, thiên sử vạn gia vô sở bất quản cập chi”. Chứng tỏ là Phạm Quảng là một người thông minh, khỏe mạnh, tài giỏi hơn người.
Đến năm 27 tuổi nghe tin nhà vua (chỉ Đinh Tiên Hoàng) có hịch truyền đi khắp nơi thiên hạ để kén người hiền tài, phạm Quảng liền xin phép cha mẹ vào kinh đô ứng thí. Thấy ông tài giỏi, cường tráng, ứng đối trôi chảy vua rất bằng lòng bèn phong cho chức tước “Tham tri chính sự” làm quan trong triều đình, được 11 năm thì xảy ra sự biến Đỗ Thích khởi loạn giết hại cha con Đinh Bộ Lĩnh và Đinh Liễn.
Năm 979 Đinh Tiên Hoàng bị ám hại, Đinh Toàn lên ngôi mới 6 tuổi, mọi việc triều đình đều do Thái Hậu Vân Nga và Lê Hoàn – Thập đạo tướng quân định đoạt, nhà Tống thấy tình thế bất ổn ở nước Nam chúng sai Hầu Nhân Bảo chỉ huy chuẩn bị cất quân sang xâm lược. Tin cấp báo như “Ngàn cân treo sợi tóc”. Dương Thái Hậu giao cho Lê Hoàn làm tổng chỉ huy quân đội, tuyển tướng, tuyển quân chuẩn bị kháng chiến. Phạm Quảng xin làm đầu hàng quân, làm tướng dưới quyền thập đạo Lê Hoàn, tích cực tham gia công việc chuẩn bị quân lương.
Mùa thu năm 980 nhà Tống một mặt xuất quân ăn cướp mặt khác đưa thư dọa nạt, hòng buộc dân tộc ta đầu hàng. Trước sự sống còn của quốc gia, dân tộc. Thái Hậu Dương Vân Nga đã quyết định một việc tối quan trọng là nhường ngôi vua cho Lê Hoàn. Lê Hoàn lên ngôi vua, đổi niên hiệu là Thiên Phúc (980-988) lập ra Triều Lê (sử cũ gọi là nhà Tiền Lê).
Mùa xuân năm 981 quân Tống ồ ạt kéo vào Lạng Sơn, trong lúc đó cánh quân thủy từ Quảng Châu theo đường biển tiến vào sông Bạch Đằng. Lê Hoàn cho quân chặn đường thủy, cho chiến thuyền ra khiêu chiến, giả vờ thua chạy nhử địch vào bãi cọc nhọn. Khi thủy triều xuống, phục binh của ta nhất loạt phản công, thuyền giặc mắc phải cọc gỗ bị chìm đắm rất nhiều. Quân Tống thất bại thảm hại, vội vã thu rút tàn Binh về nước. Sau trận đọ sức tạm lui quan trước thế giặc mạnh, nhiều tướng sỹ của Lê Hoàn hoang mang, thiếu tin tưởng vào thắng lợi của cuộc kháng chiến.
Tướng Phạm Quảng xin thống lĩnh quân thủy bộ đi tiên phong chặn giặc. Trận quyết chiến đầu tiên diễn ra tại Châu Mộc (một địa danh thuộc đất Lạng Sơn ngày nay). Quân ta thắng lớn đã tạo thế tấn công, chủ động trên chiến trường cho quân triều đình. Trong trận Bạch Đằng (981) Phạm Quảng được cử làm chỉ huy một đội thủy binh, hiến nhiều kế hay và là người địa phương vốn thông thuộc địa hình, địa vật ông có công lớn trong cuộc giúp vua Lê Hoàn lập thế trận chôn vùi giặc Tống dưới dòng sông Bạch Đằng quê hương.
Tương truyền trong hoa Chương xưa (Phương Mỹ) là nơi đóng đại bản doanh, cơ quan đầu lão của cuộc kháng chiến dưới sự chỉ huy trực tiếp của Lê Hành hoàng đế.
Trong ngày đất nước khải hoàn, Phạm Quảng được vua ban thưởng “tước cao lộc lớn” nhưng ông chỉ một mực tâu xin được trở về quê hương bản giúp dan làng lo việc canh nông. Ông mất tại quê nhà hôm đó là ngày 17 tháng 10 (âm lịch). Vua ban sắc chỉ và cấp 300 quan tiền cho trang Hoa Chương xây đền lập miếu thờ phụng ông. Nhân dân bản trang được miễn đóng góp thuế tô, lao dịch trong ba năm làm tiền hương hỏa tứ thời bát tiết và miếu thờ Phạm Quảng được liệt vào nơi quốc tế.
Đức Phạm Quảng được Triều Lê (Tiền Lê) và các vương triều phong kiến truy phong tước vị “Hùng thánh uy thống, chí linh đại vương” và là Thượng đẳng phúc thần Làng Hoa Chương. Dân Hoa Chương được Lê Đại Hành cho làm “Hộ nhị tạo lệ” (chuyên việc thờ đức Phạm Quảng) nên được miễn các khoản binh lương thuế khóa. Việc này lâu dần đã trở thành lệ và lệ này còn được duy trì mãi mãi về sau.
Nhân dân Hoa Chương xưa nay là Phương Mỹ xã Mỹ Đồng hết thế hệ này qua thế hệ khác đời đời ghi tạc công lao của Đức Phạm Quảng, người con quê hương có công giúp dân, giúp nước đánh đuổi giặc Tống xâm lược, bảo vệ nền độc lập cho đất nước. Công đức của người là tấm gương sáng ngời cho các thế hệ người Việt Nam nói chung và người Phương Mỹ nói riêng noi theo.
Kiến trúc cảnh quan
Đình Phương Mỹ xưa được dựng trên gò đất cao ở phía Tây làng Phương Chương, nơi nhân dân địa phương quen gọi là “núi chùa”. Ban đầu, đây chỉ là một ngôi miếu nhỏ, mang tính chất thờ tự đơn sơ. Đến năm 1863, trước nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng ngày càng lớn, nhân dân trong làng đã tiến hành xây dựng, mở rộng ngôi miếu, nâng cấp thành đình làng, chính thức trở thành nơi thờ Đức Thành Hoàng làng Phạm Quảng.
Đình Phương Mỹ từng là một công trình kiến trúc quy mô lớn, nổi tiếng trong khu vực huyện Thủy Nguyên. Công trình có cấu trúc “tiền môn hậu đinh”, với bố cục kiến trúc chính theo kiểu chữ Đinh. Cụ thể, đình gồm bảy gian tiền đường và bốn gian hậu cung; hai bên là hai tòa giải vũ với tổng cộng mười tám gian, tạo nên một quần thể kiến trúc hoàn chỉnh, bề thế và cân đối. Đây không chỉ là nơi thờ phụng Ngài Phạm Quảng mà còn là trung tâm sinh hoạt văn hóa, tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng làng Phương Mỹ.
Trong giai đoạn kháng chiến chống thực dân Pháp, năm 1954, quân Pháp từng trú đóng tại đình làng. Lực lượng du kích địa phương đã tiến hành đánh mìn nhằm tiêu diệt địch, khiến ngôi đình bị hư hại nặng, đặc biệt là khu vực hậu cung. Đến năm 1959, làng vẫn còn tổ chức được lễ hội lần cuối tại đình Cả. Tuy nhiên, do chiến tranh tàn phá kéo dài, công trình ngày càng xuống cấp nghiêm trọng. Đầu năm 1960, đình Phương Mỹ buộc phải tháo dỡ hoàn toàn. Toàn bộ các di vật quý như tượng thờ, sắc phong, thần phả của Đức Phạm Quảng được nhân dân cung kính rước về Miếu Đông, nay là Miếu Phương Mỹ, để tiếp tục gìn giữ và thờ phụng.
Năm 2014, UBND xã Mỹ Đồng, Ban quản lý các di tích lịch sử, Hội đồng làng, Ban di tích Đình, Miếu Phương Mỹ khởi công xây dựng phục hưng Ngôi Đình được nằm trong quần thể di tích lịch sử Miếu Phương Mỹ. Năm 2017 Ngôi đình được hoàn thiện và đưa vào sử dụng với tổng kinh phí 7,3 tỷ đồng. Sau khi Ngôi đình hoàn thiện, Ban quản lý các di tích lịch sử, Hội đồng làng, Ban di tích Đình, Miếu Phương Mỹ cùng Nhân dân nghinh rước Tam vị Đại Vương thờ tại Ngôi Đình mới từ đó đến nay.
Lễ hội
Hàng năm vào ngày 18 tháng giêng âm lịch. Ban quản lý các di tích lịch sử, Hội đồng làng, Ban di tích Đình, Miếu Phương Mỹ cùng Nhân dân trong làng tổ chức lễ hội truyền thống mừng ngày sinh của Đức thành hoàng Phạm Quảng. Ngài có công giúp Vua Lê Hoàn đánh quân xâm lược nhà Tống vào những năm 981 sau Công Nguyên. Lễ hội được tổ chức trang trọng trong quần thể di tích Đình và Miếu Phương Mỹ. Việc tổ chức lễ hội hôm nay là để nhân dân luôn phát huy truyền thống văn hóa của dân tộc “Uống nước nhớ nguồn” đã được nối tiếp từ thế hệ này sang thế hệ khác. Đó là đặc trưng văn hóa của người Việt Nam nói chung – Nhân dân làng văn hóa Phương Mỹ nói riêng.
Tài liệu tham khảo
- Thành đoàn TP. Hải Phòng, 2024, Đình Phương Mỹ, xã Mỹ Đồng, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.gov.vn/dinh-phuong-my-xa-my-dong-huyen-thuy-nguyen-nd26388.html
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Phuong My Communal House (Hai Phong)
Geographic Location and Name
Phuong My Communal House belongs to the former Phuong My village, now located in Phuong My commune/ward, An Duong district, Hai Phong City. The communal house stands at a relatively central position within the residential area, facing an open direction that is convenient for religious activities and community gatherings.
The name Phuong My Communal House is derived from the village name, expressing the aspiration for a peaceful and prosperous land, while also affirming the long-standing historical and cultural identity of the local inhabitants. Despite many historical changes, the name of the communal house has been preserved, becoming a symbol closely associated with the spiritual life of the people in the area.
History and Worshipped Figure
According to the Ngoc Pha (sacred genealogy), during the reign of King Dinh Tien Hoang, in Hai Duong Lo, Kinh Mon prefecture, Thuy Duong district, Hoa Chuong hamlet (present-day Phuong My), there lived a family of the Pham clan. The husband was named Huy and the wife Le Thi Quy. They belonged to a scholarly and prominent lineage, were virtuous and kind-hearted, yet remained childless into their thirties, which caused them great sorrow.
One day, the wife visited a mountain and saw a magnificent pagoda, where she prayed for a child. One night, she dreamed of an old man wearing a red robe, with white hair and beard, who handed her a branch of cinnamon blossoms. Shortly afterward, she became pregnant and gave birth to a son of extraordinary appearance and noble bearing, whom they named Quang. He was born on the eighteenth day of the first lunar month.
At the age of fourteen, he was sent to study. After four to five years, he had mastered both literature and martial arts, being praised as exceptionally intelligent, strong, and talented.
At the age of twenty-seven, hearing that King Dinh Tien Hoang had issued a proclamation seeking talented men throughout the realm, Pham Quang sought permission from his parents to go to the capital and sit for the selection. Impressed by his abilities and eloquence, the king appointed him Tham tri chinh su, allowing him to serve at court. After eleven years, however, the rebellion of Do Thich occurred, resulting in the assassination of Dinh Bo Linh and Dinh Lien.
In 979, King Dinh Tien Hoang was murdered, and Dinh Toan ascended the throne at only six years old. State affairs were then decided by Queen Mother Duong Van Nga and General Le Hoan, Commander of the Ten Armies. Seeing the instability in Dai Viet, the Song dynasty dispatched Hou Renbao to prepare an invasion. The situation was extremely critical. Queen Mother Duong Van Nga entrusted Le Hoan with supreme command of the army to recruit troops and prepare resistance. Pham Quang volunteered to join the army and served as a general under Le Hoan, actively participating in logistical preparations.
In the autumn of 980, the Song forces launched attacks and issued threats in an attempt to force Dai Viet into submission. Faced with the survival of the nation, Queen Mother Duong Van Nga made the crucial decision to transfer the throne to Le Hoan. Le Hoan became emperor, adopted the reign title Thien Phuc (980–988), and founded the Le dynasty (known in history as the Early Le dynasty).
In the spring of 981, Song troops advanced en masse through Lang Son, while their naval forces sailed from Guangzhou into the Bach Dang River. Le Hoan ordered his navy to block the waterways, feigning retreat to lure the enemy into a field of sharpened stakes. When the tide receded, Vietnamese forces launched a coordinated counterattack, sinking many enemy ships. The Song army suffered a disastrous defeat and withdrew.
Amid concerns among some generals about facing a stronger enemy, General Pham Quang requested to lead the vanguard of combined land and naval forces. The first decisive battle took place at Chau Moc (in present-day Lang Son), where Vietnamese forces won a major victory, gaining strategic initiative. During the Bach Dang battle of 981, Pham Quang commanded a naval unit, contributed many effective strategies, and, as a local familiar with the terrain, played a crucial role in helping Emperor Le Hoan annihilate the Song invaders in the Bach Dang River.
According to legend, Hoa Chuong (ancient Phuong My) served as the main headquarters and senior command center of the resistance, under the direct leadership of Emperor Le Dai Hanh.
After victory was secured, Pham Quang was granted high rank and generous rewards by the king, but he firmly requested permission to return to his homeland to help the villagers with agriculture. He passed away in his native village on the seventeenth day of the tenth lunar month. The king issued a royal decree and granted 300 strings of cash for Hoa Chuong to build a temple and shrine in his honor. The villagers were exempted from taxes and corvee labor for three years to maintain incense offerings throughout the year, and the shrine of Pham Quang was designated as a site for state-level rituals.
Pham Quang was posthumously conferred by the Early Le dynasty and later feudal dynasties with the title Hung thanh uy thong, chi linh dai vuong, recognized as a Supreme Tutelary Deity of Hoa Chuong village. The villagers were assigned the status of Ho nhi tao le—special custodians responsible for his worship—and were permanently exempted from certain military and tax obligations.
From generation to generation, the people of Hoa Chuong, now Phuong My in My Dong commune, have deeply remembered the merits of Pham Quang, a native son who helped both the people and the nation by defeating the Song invaders and safeguarding national independence. His virtues remain a shining example for the Vietnamese people in general and for the people of Phuong My in particular.
Architecture and Landscape
Originally, Phuong My Communal House was built on a high mound to the west of Hoa Chuong village, an area locally known as “Chua Hill.” At first, it was only a small and simple shrine. In 1863, as religious and communal needs increased, villagers expanded and upgraded the shrine into a communal house, officially dedicating it to the village tutelary deity Pham Quang.
Phuong My Communal House was once a large and renowned architectural complex in Thuy Nguyen district. It followed a tien mon hau dinh layout, with the main structure arranged in the shape of the character Dinh. Specifically, it consisted of seven bays in the front hall and four bays in the rear sanctuary, flanked by two giai vu wings totaling eighteen bays. This formed a complete, grand, and well-balanced architectural ensemble, serving both as a place of worship and as the cultural and religious center of the village.
During the resistance against French colonial forces, in 1954, French troops occupied the communal house. Local guerrillas detonated explosives to attack the enemy, causing severe damage, especially to the rear sanctuary. In 1959, the village was still able to hold one final festival at the main communal house. However, due to prolonged war damage, the structure deteriorated rapidly and was completely dismantled in early 1960. All valuable relics, including statues, royal decrees, and sacred genealogies of Pham Quang, were respectfully transferred to Dong Temple, now Phuong My Temple, for continued preservation and worship.
In 2014, the People’s Committee of My Dong commune, together with the local heritage management board and village council, initiated the reconstruction of Phuong My Communal House within the historical complex of Phuong My Temple. In 2017, the communal house was completed and put into use, with a total investment of 7.3 billion VND. After completion, the management board and villagers ceremonially reinstalled the Three Great Kings for worship at the new communal house, where they have been venerated ever since.
Festival
Every year, on the eighteenth day of the first lunar month, the heritage management board, village council, and local residents organize the traditional festival commemorating the birth anniversary of the village tutelary deity Pham Quang, who assisted Emperor Le Hoan in defeating the Song invaders in 981 CE.
The festival is solemnly held within the complex of Phuong My Communal House and Temple, serving as an occasion to uphold the Vietnamese tradition of gratitude and remembrance—“When drinking water, remember its source”—a cultural value passed down through generations and a defining characteristic of the people of Phuong My.
References
- Thành đoàn TP. Hải Phòng, 2024, Đình Phương Mỹ, xã Mỹ Đồng, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.gov.vn/dinh-phuong-my-xa-my-dong-huyen-thuy-nguyen-nd26388.html
Tiếng Pháp
Maison communale de Phuong My (Hai Phong)
Situation geographique et denomination
La maison communale de Phuong My appartient a l’ancien village de Phuong My, aujourd’hui situe sur le territoire de la commune/quartier de Phuong My, district/arrondissement de An Duong, ville de Hai Phong. L’edifice est implante dans une position relativement centrale au sein de l’espace habite, oriente vers une direction degagee, favorable aux activites cultuelles et aux reunions communautaires.
La denomination « Phuong My » est issue du nom du village, exprimant l’aspiration a une terre paisible et prospere, tout en affirmant l’empreinte historique et culturelle ancienne de la communaute locale. A travers les vicissitudes de l’histoire, ce nom a ete preserve et est devenu un symbole etroitement lie a la vie spirituelle des habitants de la region.
Histoire et personnage venere
Selon les Ngoc pha (chroniques genealogiques sacrees), sous le regne du roi Dinh Tien Hoang, a Hai Duong Lo, prefecture de Kinh Mon, district de Thuy Duong, au hameau de Hoa Chuong (Phuong My), vivait un couple de la famille Pham : le mari se nommait Huy et l’epouse Le Thi Quy. Issus d’une lignee lettrée et prestigieuse, ils menaient une vie vertueuse et bienfaisante. Ages de plus de trente ans et encore sans enfant, l’epouse en etait profondement affligee. Un jour, lors d’une promenade en montagne, elle decouvrit une pagode majestueuse et y entra pour prier afin d’obtenir une descendance. Une nuit, alors qu’elle etait plongee dans un profond sommeil, elle reva d’un vieillard vetu d’une robe rouge, a la barbe et aux cheveux entierement blancs, qui lui remit une branche de fleur de cannelier. Peu de jours apres, elle se trouva enceinte et mit au monde un fils au port noble et au destin exceptionnel, nomme Quang.
L’enfant naquit le 18e jour du premier mois lunaire. A l’age de quatorze ans, ses parents l’envoyerent etudier ; apres quatre a cinq annees d’apprentissage, il se distingua par une parfaite maitrise des lettres et des arts martiaux, revelant une intelligence et des talents hors du commun.
A l’age de vingt-sept ans, apprenant que le roi Dinh Tien Hoang avait lance un appel general afin de recruter des hommes de talent, Pham Quang demanda l’autorisation a ses parents de se rendre a la capitale pour se presenter aux epreuves. Impressionne par ses capacites, sa vigueur physique et son eloquence, le roi lui confia la charge de Tham tri chinh su, lui permettant de servir a la cour pendant onze annees. Cette periode prit fin avec la revolte de Do Thich, qui assassina le roi Dinh Bo Linh et son fils Dinh Lien.
En 979, apres l’assassinat de Dinh Tien Hoang, le jeune Dinh Toan, age de six ans, monta sur le trone. Les affaires de l’Etat furent alors dirigees par l’imperatrice douairiere Duong Van Nga et le general Le Hoan. Profitant de cette situation instable, la dynastie Song envoya Hou Ren Bao pour preparer une invasion du Dai Viet. Face a ce peril imminent, Duong Thai Hau confia a Le Hoan le commandement general de l’armee afin d’organiser la resistance. Pham Quang se porta volontaire pour servir en premiere ligne sous les ordres de Le Hoan et participa activement a la preparation logistique et militaire.
A l’automne 980, les Song lancerent a la fois des operations militaires et des menaces diplomatiques pour contraindre le Dai Viet a la soumission. Devant l’enjeu vital pour la nation, Duong Van Nga prit la decision cruciale de ceder le trone a Le Hoan. Celui-ci monta sur le trone sous le nom de regne Thien Phuc (980–988), fondant la dynastie Le, appelee par l’historiographie la dynastie des Le Anterieurs.
Au printemps 981, les troupes Song envahirent massivement Lang Son, tandis qu’une flotte navale partie de Guangzhou s’engagea par la mer dans le fleuve Bach Dang. Le Hoan ordonna a ses forces de bloquer la voie fluviale : des navires de guerre provoquerent l’ennemi, feignant la defaite afin de l’attirer vers un champ de pieux. Lorsque la maree se retira, les embuscades vietnamiennes lancerent une contre-attaque generale ; de nombreux navires ennemis s’echouerent et sombrerent. L’armee Song subit une defaite desastreuse et dut se retirer precipitamment.
Dans ce contexte, le general Pham Quang demanda a conduire l’avant-garde terrestre et navale afin d’arreter l’ennemi. La premiere bataille decisive eut lieu a Chau Moc (actuelle province de Lang Son), ou les forces vietnamiennes remporterent une victoire eclatante, assurant l’initiative strategique a l’armee royale. Lors de la bataille de Bach Dang en 981, Pham Quang fut nomme commandant d’une unite navale. Originaire de la region et parfaitement connaisseur du terrain, il proposa de nombreuses strategies efficaces, contribuant de maniere decisive a l’ecrasement des troupes Song dans le fleuve Bach Dang.
La tradition rapporte que l’ancien hameau de Hoa Chuong (Phuong My) servit de quartier general et de centre decisionnel a la resistance, placee sous le commandement direct de l’empereur Le Hoan.
Apres la victoire nationale, Pham Quang recut du souverain de hautes recompenses et des titres honorifiques. Toutefois, il sollicita uniquement l’autorisation de retourner dans son village natal afin de se consacrer a l’agriculture et a l’aide a la population. Il deceda dans son pays natal le 17e jour du dixieme mois lunaire. Le roi ordonna l’octroi de trois cents quan pour l’edification d’un temple et d’un sanctuaire en son honneur a Hoa Chuong, et exempta les habitants de corvees et d’impots pendant trois ans afin d’assurer le culte rituel. Le sanctuaire de Pham Quang fut integre aux lieux de sacrifices nationaux.
Pham Quang fut posterieurement eleve par la dynastie Le Anterieure et les dynasties feodales suivantes au titre de « Hung thanh uy thong, chi linh dai vuong », reconnu comme divinite tutelairesuperieure du village de Hoa Chuong. Les habitants furent designes comme Ho nhi tao le, charges exclusivement du culte de Pham Quang, et beneficierent durablement d’exemptions fiscales. Cette coutume devint une tradition maintenue au fil des siecles.
De generation en generation, les habitants de Hoa Chuong, aujourd’hui Phuong My, n’ont cesse de commemorer les grands merites de Pham Quang, enfant du pays qui contribua a la defense nationale, repoussa l’invasion des Song et preserva l’independance du pays. Son exemple demeure un modele moral pour les Vietnamiens en general et pour les habitants de Phuong My en particulier.
Architecture et paysage
A l’origine, la maison communale de Phuong My fut erigee sur une butte elevee a l’ouest du village de Phuong Chuong, un site appele par la population locale « la montagne de la pagode ». Il ne s’agissait au depart que d’un petit sanctuaire modeste. En 1863, face a l’accroissement des besoins cultuels, les habitants entreprirent de l’agrandir et de le transformer en maison communale, consacree officiellement au culte du genie tutelaires Pham Quang.
Autrefois, la maison communale de Phuong My etait un edifice de grande envergure, renomme dans tout le district de Thuy Nguyen. Son plan architectural suivait la structure dite « tien mon hau dinh », de type caractere Dinh, comprenant sept travées de salle anterieure et quatre travées de sanctuaire posterieur. De part et d’autre se dressaient deux batiments annexes totalisant dix-huit travées, formant un ensemble architectural vaste, harmonieux et equilibre. L’edifice etait a la fois un lieu de culte et un centre majeur de la vie culturelle et spirituelle du village.
En 1954, durant la guerre de resistance contre le colonialisme francais, les troupes francaises occuperent la maison communale. Les forces de guerilla locales y menerent une operation de sabotage a l’explosif, causant de graves destructions, en particulier au niveau du sanctuaire. En 1959, le village put encore organiser une derniere fete traditionnelle au grand temple, mais l’etat de degradation s’aggrava progressivement. Au debut de l’annee 1960, la maison communale de Phuong My dut etre entierement demolie. Les objets cultuels precieux, tels que statues, edicts royaux et documents hagiographiques de Pham Quang, furent solennellement transferes vers le Mieu Dong, aujourd’hui appele Mieu Phuong My, afin d’y etre conserves et veneres.
En 2014, le Comite populaire de la commune de My Dong, le conseil de gestion des sites historiques, le conseil villageois et le comite de gestion du complexe Dinh–Mieu Phuong My lancerent le projet de restauration de la maison communale au sein de l’ensemble historique du Mieu Phuong My. En 2017, l’edifice fut acheve et mis en service, avec un budget total de 7,3 milliards de dongs. Apres l’achevement, les autorites locales et les habitants procederent a la procession rituelle accueillant les Trois Grands Rois afin de les venerer dans la nouvelle maison communale jusqu’a aujourd’hui.
Fete traditionnelle
Chaque annee, le 18e jour du premier mois lunaire, le conseil de gestion des sites historiques, le conseil villageois, le comite de gestion du complexe Dinh–Mieu Phuong My et l’ensemble des habitants organisent solennellement la fete traditionnelle celebrant la naissance du genie tutelaires Pham Quang. Celui-ci se distingua par ses merites aux cotes du roi Le Hoan lors de la lutte contre l’invasion de la dynastie Song en 981 apres Jesus-Christ.
La fete, celebree dans le complexe cultuel de la maison communale et du sanctuaire de Phuong My, vise a perpetuer la tradition vietnamienne de « boire l’eau en se souvenant de sa source », transmise de generation en generation. Elle constitue un trait culturel distinctif du peuple vietnamien en general et de la communaute villageoise de Phuong My en particulier.
References bibliographiques
- Thành đoàn TP. Hải Phòng, 2024, Đình Phương Mỹ, xã Mỹ Đồng, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.gov.vn/dinh-phuong-my-xa-my-dong-huyen-thuy-nguyen-nd26388.html
Tiếng Trung
方美亭（海防）
地理位置与名称
方美亭原属旧时方美村，现位于海防市安阳县（郡）方美社（坊）境内。亭址坐落于居民区相对中心的位置，朝向开阔，便于开展信仰活动与社区集会。“方美亭”之名取自村名，体现了人们对一片安宁、美好土地的美好愿望，同时也彰显了当地居民悠久而深厚的历史—文化印记。历经多次历史变迁，亭名始终得以沿用，成为与当地民众精神生活紧密相连的重要象征。
历史与人物
据《玉谱》相传，在丁先皇丁部领（Dinh Bo Linh）在位时期，隶属海阳路、京门府、水塘县的花章庄（今方美），有一户范氏人家，丈夫名范辉（Pham Huy），妻子名黎氏贵（Le Thi Quy）。夫妻二人出身儒家世族、门第显赫，为人仁厚积德，年逾三十仍未得子，心中甚为忧虑。
一日，范氏夫人出游登山，见一座寺院宏丽庄严，便入寺礼佛，祈求子嗣。某夜梦中，夫人见一位身着红袍、须发皆白的老人，递与她一枝桂花。数日后便觉有孕，随后诞下一子，形貌俊秀、气度非凡，取名范广（Pham Quang）。其出生之日为正月十八。 十四岁时，父母送其入学，研习四五年，已达“文通经史，武艺精熟，天书万家，无所不观”的境界，足见其聪慧过人、体魄强健、才干卓绝。
二十七岁时，得闻国王（即丁先皇丁部领）下诏广纳天下贤才，范广遂请命父母，入京应试。其才识出众、体格强健、应对从容，深得皇帝赏识，被授予“参知政事”之职，在朝为官十一年。其后发生杜释之乱，丁部领与其子丁琏（Dinh Lien）皆遇害。
公元979年，丁先皇遇刺身亡，幼主丁全（Dinh Toan）年仅六岁即位，朝政大权由太后杨云娥（Duong Van Nga）与十道将军黎桓（Le Hoan）共同裁决。宋朝见南方局势不稳，遂派侯仁宝（Hou Nhan Bao）统兵，准备南下侵略。战报频传，局势危急。杨太后命黎桓为总指挥，选将募兵，积极备战。范广请命担任前锋将领，隶属十道将军黎桓麾下，参与统筹军粮与战备事宜。
公元980年秋，宋军一方面出兵劫掠，另一方面以书信恫吓，企图迫使大越屈服。面对国家与民族生死存亡的关键时刻，太后杨云娥作出重大抉择，将皇位禅让于黎桓。黎桓即位称帝，改元天福（980—988），建立黎朝，史称前黎。
公元981年春，宋军大举进犯，一路自陆路由谅山南下，另一路水军自广州沿海进入白藤江。黎桓部署水军阻截，派战船出战，佯败诱敌深入木桩密布的江段。待潮水退去，我军伏兵齐出反攻，敌船触桩倾覆者甚多，宋军惨败，被迫仓皇撤退。然在暂时退敌之后，面对强敌压力，部分将士一度动摇，对抗战胜利信心不足。
将军范广请求统率水陆军队，担任先锋迎敌。首次决战发生于沐州（今属谅山一带），我军大胜，奠定了朝廷军队在战场上的主动地位。在白藤江之战（981年）中，范广被任命为一支水军的指挥官，献策良多，又因其为当地人，熟悉地形地势，对协助黎桓皇帝布阵、歼灭宋军于白藤江中立下卓著功勋。
相传，昔日花章庄（今方美）正是抗宋战争时期的大本营和元老议事机构所在地，直接受黎行皇帝黎桓（Le Hoan）指挥。
国家凯旋之日，范广获皇帝赐予“高爵厚禄”，但他坚辞不受，仅请求返乡协助乡民从事农耕。其后卒于故里，时为农历十月十七日。皇帝下诏，赐银三百贯，命花章庄建庙立祠，奉祀范广。当地百姓得以免除三年田赋与徭役，用作香火祭祀之资，其祠庙亦被列为国家祭祀之所。
范广之功德，获前黎王朝及历代封建王朝追封为“雄圣威统、至灵大王”，尊为花章村上等福神。花章村民又奉黎大行皇帝黎桓（Le Hoan）之命，承担“护祀二造例”（专司奉祀范广之职），因而免除兵粮与赋税。此制久而成例，延续至后世。
花章村旧称，今为方美社美同一带的居民，世世代代铭记范广之功绩。这位家乡之子，助民助国，击退宋军侵略，捍卫国家独立，其功德成为越南人民普遍敬仰、尤为方美人民引以为范的光辉榜样。
建筑与景观
旧时方美亭建于花章村西侧一处高阜之上，当地俗称“寺山”。最初仅为一座简朴的小祠，供奉乡神。至1863年，因信仰活动需求日增，村民集资扩建，将祠庙升级为村亭，正式奉范广为本村城隍。
方美亭曾是一座规模宏大的建筑，在水原县一带颇负盛名。其格局为“前门后丁”，主体布局呈“丁”字形：前堂七间，后宫四间；两侧设解宇两座，共十八间，构成一处完整、庄严而对称的建筑群。这里既是奉祀范广之所，也是方美村重要的文化与信仰中心。
抗法战争时期，1954年法军曾占据该亭。地方游击队发动爆破攻击，致使亭宇严重受损，尤以后宫为甚。1959年，村民仍勉强在亭内举办最后一次庙会。此后因战火破坏持续，建筑日益倾颓，至1960年初，方美亭被迫全部拆除。所有珍贵遗物，如神像、敕封、神谱等，皆由村民恭敬迁奉至东庙，即今方美庙，继续保存与供奉。
2014年，美同社人民委员会联合历史遗迹管理委员会、村理事会及方美亭庙遗迹管理委员会，启动方美亭复建工程，使其成为方美庙历史遗迹群的一部分。2017年工程竣工并投入使用，总经费达73亿越盾。新亭落成后，各管理机构与当地民众共同迎奉三位大王入亭供奉，延续至今。
节庆
每年农历正月十八日，历史遗迹管理委员会、村理事会、方美亭庙遗迹管理委员会与全体村民隆重举行传统节会，纪念城隍范广的诞辰。范广曾协助黎桓皇帝（Le Hoan）于公元981年抗击宋朝侵略。节会在方美亭与方美庙遗迹群内庄严举行，旨在弘扬越南民族“饮水思源”的传统美德，使这一文化精神代代相传，成为越南文化的共同特征，亦是方美文化村的鲜明标识。
参考资料
- Thành đoàn TP. Hải Phòng, 2024, Đình Phương Mỹ, xã Mỹ Đồng, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.gov.vn/dinh-phuong-my-xa-my-dong-huyen-thuy-nguyen-nd26388.html
