Vị trí tên gọi
Đình Thiên Đông nằm trên địa bàn phường Trần Hưng Đạo, thành phố Hải Phòng. Trước đây đình nằm tại vị trí xã Đông Sơn, huyện Thủy Nguyên, đây là một vùng đất cổ, được hình thành và phát triển từ rất sớm. Căn cứ vào các nguồn thư tịch cổ hiện còn lưu giữ, có thể khẳng định Thiên Đông là một làng cổ với lịch sử tồn tại và phát triển kéo dài hàng nghìn năm, gắn liền với tiến trình lịch sử lâu dài của vùng đất Thủy Nguyên.
Ngay từ thế kỷ XI, dưới thời Lý, khu vực Thiên Đông đã có cư dân đến khai phá, sinh cơ lập nghiệp, hình thành nên các xóm làng đông đúc, trù phú. Sự hiện diện ổn định và liên tục của cộng đồng cư dân qua nhiều thế kỷ đã tạo nên nền tảng vững chắc cho sự phát triển kinh tế, văn hóa và tín ngưỡng của địa phương. Xa hơn nữa, trong thời kỳ văn hóa Đông Sơn (khoảng từ 700 năm trước Công nguyên đến 100 năm sau Công nguyên), Thiên Đông đã là một trong những địa bàn cư trú quan trọng của cư dân Việt cổ.
Những tư liệu khảo cổ học đã góp phần làm sáng tỏ thêm bề dày lịch sử của vùng đất này. Năm 1973, Viện Khảo cổ học Việt Nam đã tiến hành khai quật và phát hiện các di chỉ mộ táng tại khu vực Đồng Dù (xã Đông Sơn). Kết quả nghiên cứu cho thấy các di tích này có niên đại cách ngày nay khoảng 2.500 năm, khẳng định Thiên Đông và vùng phụ cận là không gian cư trú liên tục của người Việt cổ, đồng thời là một bộ phận quan trọng trong tiến trình hình thành và phát triển của nền văn hóa cổ đại ở đồng bằng Bắc Bộ.
Lịch sử và nhân vật
Đình Thiên Đông được khởi dựng vào thời Nguyễn (thế kỷ XVIII). Trải qua nhiều lần trùng tu, tôn tạo, lần tu sửa gần đây nhất vào năm 2007 đã hình thành nên quy mô và diện mạo kiến trúc như hiện nay. Ngôi đình là nơi thờ phụng bốn vị Thành hoàng làng gồm: Hoàng Uy, Hoàng Thành, Hoàng Thiện và Nguyễn Thị Hồng. Ba vị Hoàng Uy, Hoàng Thành, Hoàng Thiện đều được triều đình sắc phong tước Đại Vương, là những nhân vật có công theo phò vua Lý đánh giặc Ai Lao, bảo vệ bờ cõi đất nước. Vị thứ tư, bà Nguyễn Thị Hồng, được sắc phong là Công chúa, theo truyền thuyết là người có công hiển linh, âm phù giúp vua Lý trong công cuộc kháng chiến chống ngoại xâm. Hiện nay, đình Thiên Đông vẫn còn lưu giữ được một số đạo sắc phong thuộc triều Nguyễn, ghi nhận công lao và vị thế của bốn vị bản cảnh Thành hoàng.
Theo cuốn thần tích “Thiên Đông xã Tứ vị linh tích”, vào thời Lý (thế kỷ XI), tại khu Tam Đông (tên gọi cổ của làng Thiên Đông), thuộc trang Phù Liễn, huyện Thủy Đường, phủ Kinh Môn, lộ Hải Dương, có một gia đình họ Hoàng sinh sống. Người chồng tên là Hoàng Thuận, vợ là Đào Thị Nhuận, vốn nổi tiếng nhân đức nhưng tuổi đã cao mà vẫn chưa có con. Một lần người vợ ra đồng làm ruộng, nhặt được ba quả trứng màu xanh. Cho rằng đó là báu vật trời ban, bà đem về cất giữ cẩn thận. Ba ngày sau, trứng nở và kỳ lạ thay, linh khí tự nhập vào cơ thể người vợ, khiến bà mang thai.
Đến giờ Tý, ngày 19 tháng Giêng năm Nhâm Ngọ, bà sinh ra một bọc, nở thành ba người con trai, dung mạo khôi ngô, chân tay đều có sắc xanh lạ thường. Tuy lấy làm kinh ngạc, nhưng cha mẹ vẫn hết lòng yêu thương, đặt tên lần lượt là Hoàng Uy, Hoàng Thành và Hoàng Thiện. Khi trưởng thành, mỗi người đều bộc lộ tài năng xuất chúng: Hoàng Uy tinh thông mưu lược, sách lược quân sự; Hoàng Thành giỏi nghề sông nước, am hiểu pháp thuật; Hoàng Thiện nổi trội về binh cơ, võ nghệ.
Khi giặc Ai Lao kéo sang xâm phạm bờ cõi, triều đình ban hịch chiêu hiền đãi sĩ. Nghe tin, ba anh em họ Hoàng lên đường ứng tuyển. Khi vào yết kiến, thấy tướng mạo khác thường, lại thể hiện được tài năng hơn người, vua hết sức hài lòng, phong cho cả ba chức Đại tướng quân, giao quyền chỉ huy binh mã đi đánh giặc. Trong cuộc kháng chiến, ba ông đã hiến kế “Mộc hoàn”, sử dụng những khúc gỗ tròn thả xuống sông để cản phá thuyền chiến của địch. Kế sách phát huy hiệu quả, quân ta giành được thắng lợi lớn, nhưng Hoàng Thành đã anh dũng hy sinh. Nhà vua vô cùng thương tiếc, truyền cho nhân dân địa phương lập miếu thờ phụng ông.
Sau chiến thắng, vua mở tiệc khao quân, phong thưởng thêm chức tước cho Hoàng Uy và Hoàng Thiện. Khi yến tiệc kết thúc, hai ông dâng biểu xin vua cho trở về quê làm lễ tạ gia tiên và được chấp thuận. Trong lúc đi dạo, hai ông trông thấy một gò cát có thế hình rồng, dừng lại chiêm nghiệm thì bỗng nhiên trời nổi cơn gió lớn, và cả hai cùng hóa vào ngày 25 tháng Chạp. Khi trời quang mây tạnh, dân làng phát hiện một ngôi mộ lớn do mối đùn lên, cho là điềm linh ứng, liền tâu sự việc lên triều đình. Cảm phục tài năng và công lao của hai ông, nhà vua ban sắc chỉ cho dân làng Thiên Đông lập đền thờ, đồng thời chuẩn cho đời đời hương khói phụng thờ.
Cuốn thần tích cũng chép rằng, trong một lần thân chinh dẫn quân đi đánh giặc, vua Lý nghỉ đêm và chiêm bao thấy một thiếu nữ dung mạo thanh tú, tự xưng là Nguyễn Thị Hồng, quê ở Hữu Lễ, xã Thiên Đông, huyện Trà Hương. Bà cho biết mình bị chết đuối dưới sông vào ngày 10 tháng 10, linh hồn trôi dạt đến vùng này và được thiên đình giao phó nhiệm vụ trấn giữ. Nay thấy nhà vua thân chinh xuất quân diệt giặc, bà xin được theo âm phù để giúp vua lập công. Tỉnh dậy, vua biết là được thần linh hiển mộng, liền lập đàn tế tạ. Sau đó, vua chia quân làm nhiều đạo thủy, bộ cùng tiến đánh địch. Đúng lúc giao chiến ác liệt, trời bỗng nổi giông tố dữ dội, mưa gió cuốn mạnh làm chìm toàn bộ chiến thuyền của quân địch, tạo điều kiện để quân ta thuận lợi đánh tan kẻ thù.
Những truyền thuyết và tư liệu thần tích trên không chỉ phản ánh tín ngưỡng dân gian đặc sắc, mà còn thể hiện niềm tự hào, lòng tri ân sâu sắc của nhân dân làng Thiên Đông đối với các vị anh hùng, thần linh đã có công bảo quốc hộ dân, đồng thời làm nổi bật giá trị lịch sử – văn hóa và tâm linh của đình Thiên Đông trong đời sống cộng đồng địa phương.
Lễ hội
Lễ hội đình truyền thống Thiên Đông tổ chức trong 03 ngày từ ngày 19 đến 21 tháng GIêng âm lịch. Phần lễ với các nghi thức tế cáo yết, tế dâng hương, tế tạ; phần hội gồm nhiều trò chơi dân gian truyền thống như chọi gà, cờ tướng, kéo co, đặc biệt còn có giao lưu văn nghệ chiếu chèo sân đình vào buổi tối.
Xếp hạng
Đình Thiên Đông được công nhận DI tích Lịch sử Văn hóa cấp thành phố vào năm 2011 theo Quyết định số 1326/QĐ-UBND ngày 25/8/2011 của Ủy ban nhân dân thành phố Hải Phòng.
Tài liệu tham khảo
- Thành đoàn TP. Hải phòng, 2024, Đình Trúc Sơn, xã Đông Sơn, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.nanoweb.vn/dinh-truc-son-xa-dong-son-huyen-thuy-nguyen-nd26356.html
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh
Thien Dong Communal House (Hai Phong)
Location and Name
Thien Dong Communal House is located in Thien Dong village, Dong Son commune, Thuy Nguyen district, Hai Phong city. Dong Son is an ancient land that was formed and developed very early. Based on extant classical textual sources, it can be affirmed that Thien Dong is an ancient village with a history of existence and development spanning thousands of years, closely associated with the long historical process of the Thuy Nguyen region.
As early as the 11th century, during the Ly dynasty, the Thien Dong area already had settlers who reclaimed land, established livelihoods, and formed densely populated and prosperous hamlets. The stable and continuous presence of the community over many centuries laid a solid foundation for the development of the local economy, culture, and belief system. Going further back, during the Dong Son cultural period (approximately from 700 BCE to 100 CE), Thien Dong was one of the important residential areas of ancient Viet inhabitants.
Archaeological materials have further clarified the deep historical layers of this land. In 1973, the Vietnam Institute of Archaeology conducted excavations and discovered burial sites in the Dong Du area (Dong Son commune). Research results indicate that these remains date back about 2,500 years, confirming that Thien Dong and its surrounding areas constituted a continuous habitation space of ancient Viet people and formed an important component in the process of formation and development of ancient culture in the Red River Delta.
History and Deities
Thien Dong Communal House was originally constructed during the Nguyen dynasty (18th century). After many restorations and renovations, the most recent major repair in 2007 shaped the scale and architectural appearance seen today. The communal house is dedicated to the worship of four village tutelary deities: Hoang Uy, Hoang Thanh, Hoang Thien, and Nguyen Thi Hong. The three figures Hoang Uy, Hoang Thanh, and Hoang Thien were all conferred the title of Dai Vuong by the royal court for their merits in assisting Ly kings in campaigns against Ai Lao invaders to defend the national borders. The fourth deity, Nguyen Thi Hong, was granted the title of Princess; according to legend, she manifested spiritually and provided supernatural assistance to the Ly king in resisting foreign aggression. Today, Thien Dong Communal House still preserves several royal edicts from the Nguyen dynasty that record the merits and status of these four local tutelary deities.
According to the hagiographic text “Thien Dong xa Tu vi linh tich”, during the Ly dynasty (11th century), in the Tam Dong area (the ancient name of Thien Dong village), thuộc trang Phu Lien, Thuy Duong district, Kinh Mon prefecture, Hai Duong circuit, there lived a family of the Hoang clan. The husband, named Hoang Thuan, and his wife, Dao Thi Nhuan, were renowned for their benevolence, but despite their advanced age, they had no children. One day, while working in the fields, the wife found three green-colored eggs. Believing them to be heavenly gifts, she carefully brought them home and kept them. Three days later, the eggs hatched, and miraculously, a sacred essence entered her body, causing her to become pregnant.
At the hour of Ty on the nineteenth day of the first lunar month of the year Nham Ngo, she gave birth to a sac that opened to reveal three baby boys, all with handsome appearances and unusually green-colored limbs. Though astonished, the parents loved them dearly and named them Hoang Uy, Hoang Thanh, and Hoang Thien respectively. Upon reaching adulthood, each displayed exceptional talent: Hoang Uy excelled in strategy and military planning; Hoang Thanh was skilled in riverine affairs and versed in magical arts; Hoang Thien was outstanding in military organization and martial prowess.
When Ai Lao forces crossed the border to invade, the royal court issued a call to recruit capable men. Hearing the news, the three Hoang brothers set out to answer the summons. Upon audience, impressed by their extraordinary appearance and demonstrated abilities, the king was greatly pleased and appointed all three as Dai Tuong Quan, granting them command of troops to fight the enemy. During the campaign, they proposed the “Moc hoan” stratagem, using round logs released into the river to obstruct and destroy enemy warships. The plan proved highly effective, bringing about a major victory; however, Hoang Thanh heroically sacrificed his life in battle. Deeply mournful, the king ordered the local people to build a shrine to worship him.
After the victory, the king held a banquet to reward the troops and conferred additional titles upon Hoang Uy and Hoang Thien. When the banquet ended, the two submitted a memorial requesting permission to return to their homeland to perform ancestral rites, which was granted. While strolling, they noticed a sand mound shaped like a dragon and stopped to contemplate it. Suddenly, a violent wind arose, and both deified on the twenty-fifth day of the twelfth lunar month. When the sky cleared, villagers discovered a large tomb formed by piled-up termite earth, regarded it as a sacred sign, and reported the matter to the court. In admiration of their talents and merits, the king issued an edict allowing the people of Thien Dong village to establish a temple for worship and sanctioned perpetual incense offerings.
The hagiography also records that on one occasion, when the Ly king personally led troops to fight the enemy, he rested for the night and dreamed of a young woman with graceful features who introduced herself as Nguyen Thi Hong, from Huu Le hamlet, Thien Dong commune, Tra Huong district. She said that she had drowned in the river on the tenth day of the tenth lunar month; her soul drifted to this area and was assigned by the heavenly court to guard it. Seeing that the king was personally leading the campaign to suppress the enemy, she requested to provide supernatural assistance. Upon awakening, the king realized that a deity had appeared in his dream and immediately set up an altar to offer thanks. He then divided his forces into multiple naval and land divisions to attack simultaneously. At the height of the fierce battle, a violent storm suddenly arose; torrential rain and strong winds capsized all enemy warships, enabling the royal forces to decisively defeat the invaders.
These legends and hagiographic records not only reflect distinctive folk beliefs but also express the pride and profound gratitude of the people of Thien Dong village toward the heroes and deities who rendered meritorious service in protecting the country and safeguarding the people, thereby highlighting the historical, cultural, and spiritual significance of Thien Dong Communal House in the life of the local community.
Festival
The traditional festival of Thien Dong Communal House is held over three days, from the nineteenth to the twenty-first of the first lunar month. The ritual section includes ceremonies of announcement, incense offering, and thanksgiving rites; the festive section features various traditional folk games such as cockfighting, Chinese chess, tug of war, and notably, evening performances and exchanges of cheo singing in the communal house courtyard.
Heritage Classification
Thien Dong Communal House was recognized as a City-level Historical and Cultural Monument in 2011 under Decision No. 1326/QD-UBND dated 25 August 2011 issued by the People’s Committee of Hai Phong city.
References
- Thành đoàn TP. Hải phòng, 2024, Đình Trúc Sơn, xã Đông Sơn, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.nanoweb.vn/dinh-truc-son-xa-dong-son-huyen-thuy-nguyen-nd26356.html
Tiếng Pháp
Dinh Thien Dong (Hai Phong)
Localisation et denomination
Le Dinh Thien Dong est situe sur le territoire du village de Thien Dong, commune de Dong Son, district de Thuy Nguyen, ville de Hai Phong. La commune de Dong Son est une region ancienne, formee et developpee tres tot dans l’histoire. D’apres les sources documentaires anciennes encore conservees, il est possible d’affirmer que Thien Dong est un village ancien, dont l’existence et le developpement s’etendent sur plusieurs millenaires, etroitement lies au long processus historique de la region de Thuy Nguyen.
Des le XIe siecle, sous la dynastie Ly, la region de Thien Dong a vu l’installation de populations venues defricher les terres, etablir leurs moyens de subsistance et former des hameaux et villages denses et prosperes. La presence stable et continue des communautes humaines a travers les siecles a constitue une base solide pour le developpement economique, culturel et religieux local. Plus anciennement encore, durant la periode de la culture de Dong Son (environ de 700 avant J.-C. a 100 apres J.-C.), Thien Dong etait deja l’un des espaces de peuplement importants des anciens Viet.
Les donnees archeologiques ont contribue a eclairer davantage la profondeur historique de cette region. En 1973, l’Institut d’Archeologie du Vietnam a mene des fouilles et mis au jour des sites funeraires dans la zone de Dong Du (commune de Dong Son). Les resultats des recherches indiquent que ces vestiges remontent a environ 2 500 ans, confirmant que Thien Dong et ses environs constituent un espace de peuplement continu des anciens Viet, et representent une composante importante du processus de formation et de developpement de la culture antique dans le delta du Fleuve Rouge.
Histoire et personnages
Le Dinh Thien Dong a ete fonde sous la dynastie Nguyen (XVIIIe siecle). A travers de nombreuses restaurations et renovations, la plus recente datant de 2007, il a acquis son echelle et son apparence architecturale actuelles. Le dinh est un lieu de culte dedie a quatre Thanh hoang (genies tutelaires du village) : Hoang Uy, Hoang Thanh, Hoang Thien et Nguyen Thi Hong.
Les trois premiers, Hoang Uy, Hoang Thanh et Hoang Thien, ont tous recu du pouvoir royal le titre de Dai Vuong. Ils furent des personnages meritants ayant assiste le roi Ly dans la lutte contre les envahisseurs Ai Lao, pour la defense des frontieres du pays. La quatrieme figure, Nguyen Thi Hong, fut promue au rang de Cong chua ; selon la tradition, elle se serait manifestee par des prodiges et aurait, par une assistance spirituelle, aide le roi Ly dans la resistance contre les aggressions etrangeres. Actuellement, le dinh Thien Dong conserve encore plusieurs decrets royaux datant de la dynastie Nguyen, attestant les merites et le statut des quatre genies tutelaires du village.
Selon le recueil de traditions sacrees intitule “Thien Dong xa Tu vi linh tich”, a l’epoque de la dynastie Ly (XIe siecle), dans la region de Tam Dong (ancien nom du village de Thien Dong), relevant du domaine de Phu Lien, district de Thuy Duong, prefecture de Kinh Mon, circonscription de Hai Duong, vivait une famille du clan Hoang. Le mari, nomme Hoang Thuan, et son epouse Dao Thi Nhuan, etaient reputes pour leur vertu, mais, malgre leur age avance, n’avaient pas d’enfants. Un jour, alors que l’epouse travaillait aux champs, elle trouva trois oeufs de couleur verte. Les considerant comme un don du Ciel, elle les rapporta chez elle et les conserva soigneusement. Trois jours plus tard, les oeufs eclorent et, chose etrange, une energie spirituelle entra dans le corps de la femme, qui tomba enceinte.
A l’heure Ty, le 19e jour du premier mois de l’annee Nham Ngo, elle mit au monde une enveloppe d’ou naquirent trois garcons, au visage remarquable, dont les bras et les jambes presentaient une teinte verte singuliere. Bien qu’etonne, le couple les aima profondement et leur donna les noms de Hoang Uy, Hoang Thanh et Hoang Thien. En grandissant, chacun manifesta des talents exceptionnels : Hoang Uy excellait en strategie et en tactique militaire ; Hoang Thanh etait habile dans les activites fluviales et versé dans les arts magiques ; Hoang Thien se distinguait par ses competences militaires et martiales.
Lorsque les troupes d’Ai Lao envahirent le territoire, la cour publia un appel aux hommes de talent. A cette nouvelle, les trois freres Hoang se presenterent. Reçus en audience, leur apparence inhabituelle et leurs capacites remarquables susciterent la satisfaction du roi, qui les nomma tous trois Dai tuong quan et leur confia le commandement des troupes pour combattre l’ennemi. Durant la resistance, ils proposerent la strategie dite du “Moc hoan”, consistant a laisser flotter des troncs de bois ronds sur la riviere afin de bloquer les navires de guerre ennemis. Cette tactique s’avera efficace et permit une grande victoire, mais Hoang Thanh tomba heroïquement au combat. Le roi, profondement attriste, ordonna aux habitants locaux d’eriger un temple pour lui rendre un culte.
Apres la victoire, le roi organisa un banquet pour recompenser l’armee et accorda de nouveaux titres a Hoang Uy et Hoang Thien. A la fin des festivites, les deux freres presenterent une requete demandant l’autorisation de retourner dans leur village natal afin de rendre hommage a leurs ancetres, requete qui fut acceptee. Lors d’une promenade, ils aperçurent une dune de sable ayant la forme d’un dragon. Tandis qu’ils s’y arretaient pour l’observer, un vent violent se leva soudainement, et tous deux se transfigurerent le 25e jour du dernier mois lunaire. Lorsque le ciel s’eclaircit, les villageois decouvrirent une grande tombe formee par des termitieres, qu’ils interpreterent comme un signe sacre, et en informerent la cour. Impressionne par les talents et les merites des deux freres, le roi promulgua un decret ordonnant aux habitants de Thien Dong d’eriger un sanctuaire pour leur culte et autorisa la perpetuation des offrandes generation apres generation.
Le recueil de traditions rapporte egalement qu’au cours d’une expedition militaire menee personnellement contre l’ennemi, le roi Ly passa une nuit sur place et fit un reve dans lequel apparut une jeune femme a l’allure gracieuse, se presentant sous le nom de Nguyen Thi Hong, originaire de Huu Le, commune de Thien Dong, district de Tra Huong. Elle expliqua etre morte par noyade dans une riviere le 10e jour du 10e mois, son ame ayant erre jusqu’en ce lieu, ou le Ciel lui confia la mission de le proteger. Voyant le roi partir en campagne pour vaincre l’ennemi, elle demanda la permission de l’assister spirituellement afin de l’aider a accomplir de hauts faits. A son reveil, le roi comprit qu’il s’agissait d’une revelation divine et fit aussitot dresser un autel pour rendre grace. Par la suite, il divisa ses troupes en plusieurs corps terrestres et navals pour attaquer l’ennemi. Au moment des combats les plus acharnes, une tempete violente eclata soudainement, les vents et les pluies engloutirent toutes les jonques ennemies, creant des conditions favorables a l’anéantissement total de l’adversaire.
Ces legendes et documents hagiographiques ne refletent pas seulement la richesse des croyances populaires, mais expriment egalement la fierte et la profonde reconnaissance des habitants de Thien Dong envers les heros et les divinites qui ont contribue a proteger le pays et le peuple. Ils mettent ainsi en valeur la valeur historique, culturelle et spirituelle du Dinh Thien Dong dans la vie communautaire locale.
Fete traditionnelle
La fete traditionnelle du dinh de Thien Dong se deroule pendant trois jours, du 19 au 21 du premier mois lunaire. La partie rituelle comprend des ceremonies d’offrandes, de presentation d’encens et de remerciement. La partie festive propose de nombreux jeux populaires traditionnels tels que les combats de coqs, les echecs chinois et le tir a la corde. En particulier, des representations artistiques de cheo ont lieu le soir dans la cour du dinh.
Classement patrimonial
Le Dinh Thien Dong a ete classe Monument historique et culturel de niveau municipal en 2011, par la Decision no 1326/QD-UBND du 25 aout 2011 du Comite populaire de la ville de Hai Phong.
Bibliographie de reference
- Thành đoàn TP. Hải phòng, 2024, Đình Trúc Sơn, xã Đông Sơn, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.nanoweb.vn/dinh-truc-son-xa-dong-son-huyen-thuy-nguyen-nd26356.html
Tiếng Trung
天东亭（海防）
位置与名称
天东亭位于天东村，东山社，水原县，海防市。东山社是一片古老的土地，形成并发展得很早。依据现存的古籍文献资料，可以确认天东是一个历史延续与发展达数千年的古村，始终与水原地区漫长的历史进程紧密相连。
早在11世纪李朝时期，天东地区便已有居民前来开垦、安居立业，逐渐形成了人口密集、生活富庶的村落。数百年来居民群体的持续、稳定存在，为当地经济、文化与信仰的发展奠定了坚实基础。更早一些，在东山文化时期（约公元前700年至公元后100年），天东已是古代越人重要的居住区域之一。
考古资料进一步印证了该地区深厚的历史底蕴。1973年，越南考古研究院在同余地区（东山社）进行发掘，发现多处墓葬遗址。研究结果表明，这些遗存距今约2500年，确认天东及其周边地区是古代越人连续居住的空间，同时也是北部平原古代文明形成与发展进程中的重要组成部分。
历史与人物
天东亭始建于阮朝时期（18世纪）。历经多次修缮与重建，最近一次大规模修葺于2007年，形成了今日所见的建筑规模与整体风貌。该亭供奉四位村境城隍，分别是：皇威（Hoang Uy）、皇城（Hoang Thanh）、皇善（Hoang Thien）以及阮氏红（Nguyen Thi Hong）。
其中，皇威（Hoang Uy）、皇城（Hoang Thanh）、**皇善（Hoang Thien）三位均被朝廷敕封为“大王”，是辅佐李朝君主征讨哀牢、保卫国家疆域的有功之臣。第四位城隍阮氏红（Nguyen Thi Hong）**被敕封为公主，传说其曾显灵暗中护佑李朝君主抗击外敌。至今，天东亭仍保存着若干道阮朝敕封文书，记载并确认了四位本境城隍的功绩与地位。
据神迹书《天东社四位灵迹》记载，李朝时期（11世纪），在三东地区（天东村的古称），隶属符辇庄、水塘县、荆门府、海阳路，有一户皇姓人家。丈夫名为皇顺（Hoang Thuan），妻子为陶氏润（Dao Thi Nhuan），二人以仁德著称，但年事已高仍无子嗣。一次，妻子下田耕作时拾得三枚青色鸡蛋，认为是上天所赐的祥瑞之物，便带回家中妥善保存。三日后，鸡蛋孵化，奇异的是灵气进入其体内，使其怀孕。
壬午年正月十九日子时，她生下一胞，裂生三名男婴，容貌俊朗，四肢皆呈奇异的青色。虽令人惊异，但父母仍倍加疼爱，分别为其取名皇威（Hoang Uy）、皇城（Hoang Thanh）、皇善（Hoang Thien）。三人成年后各展其能：皇威精通谋略与军事战略；皇城擅长水事，通晓法术；皇善尤以兵法与武艺见长。
当哀牢之敌入侵边境时，朝廷发布招贤令。三兄弟闻讯应召入朝。李朝君主见其相貌非凡、才能出众，十分满意，遂封三人为大将军，统率兵马出征。在抗敌过程中，三人献上“木丸计”，以圆木投放河中，阻断敌方战船，计策成效显著，使我军大获全胜，但**皇城（Hoang Thanh）**英勇牺牲。君主深感哀悼，命当地百姓立庙奉祀。
战后，君主设宴犒军，并加封**皇威（Hoang Uy）与皇善（Hoang Thien）**官爵。宴毕，二人上表请求返乡祭祖，获准后在途中游览，见一沙丘形似巨龙，驻足观望时忽遇狂风大作，二人遂于腊月二十五日同时化去。风平浪静后，村民发现一座由白蚁堆积而成的大墓，认为是灵异征兆，遂上奏朝廷。君主感念其才德与功绩，颁下敕令，命天东村立庙奉祀，并准其世代香火不绝。
神迹书中还记载，李朝君主一次亲征讨敌，夜宿军营时梦见一位容貌清秀的少女，自称阮氏红（Nguyen Thi Hong），籍贯天东社友礼村、茶香县。她称自己于十月初十溺水而亡，灵魂漂至此地，奉天庭之命镇守一方。今见君主亲征，愿随军暗中护佑，助其建功。君主醒后知为神灵显梦，立即设坛致祭。其后，君主分兵水陆并进。激战之际，忽起猛烈风暴，狂风暴雨尽覆敌军战船，使我军乘势歼灭敌寇。
上述传说与神迹文献不仅反映了独特的民间信仰，也体现了天东村民对护国安民之英雄与神灵的深切敬仰与感恩之情，凸显了天东亭在当地社区生活中的历史、文化与精神价值。
节庆
天东传统亭祭节庆每年农历正月十九日至二十一日举行，为期三天。祭礼部分包括告祭、上香、谢祭等仪式；娱乐部分则有斗鸡、象棋、拔河等传统民间活动，夜晚还举办亭院越剧（唱剧）文艺交流演出。
保护等级
天东亭于2011年被认定为市级历史文化遗迹，依据海防市人民委员会2011年8月25日第1326/QĐ-UBND号决定。
参考资料
- Thành đoàn TP. Hải phòng, 2024, Đình Trúc Sơn, xã Đông Sơn, huyện Thủy Nguyên, truy cập tại: https://thanhdoanhaiphong.nanoweb.vn/dinh-truc-son-xa-dong-son-huyen-thuy-nguyen-nd26356.html
