Đình Trà Sơn (phường Trần Hưng Đạo, TP. Hải Phòng)

Vị trí địa lý, tên gọi

Đình Trà Sơn thuộc phường Trần Hưng Đạo, TP. Hải Phòng, là công trình tâm linh, tín ngưỡng quan trọng của người dân địa phương. Đình được xây dựng không chỉ là không gian để tổ chức hội hè đình đám, diễn xướng sinh hoạt văn hóa dân gian mà còn là không gian linh thiêng nhất để tôn thờ Thành Hoàng làng, những vị thần có công lao to lớn đối với đất nước, Nhân dân, mà còn là nơi hội họp của chính quyền địa phương. Tên ngôi đình được gọi theo tên địa danh nơi di tích tọa lạc là ngọn núi Trà Sơn (núi có trồng nhiều cây chè xanh).

Lịch sử và nhân vật

Đình Trà Sơn là nơi thờ một vị Thành hoàng làng, có thần hiệu là Đông Hải Thượng đẳng thần. Theo Giấy khai thần tích, thần sắc của làng Trà Sơn, tổng Dưỡng Chính, huyện Thủy Nguyên, tỉnh Kiến An lập năm 1938, ngài Đông Hải là một vị nhân thần, có công lớn trong việc trừ dịch bệnh, đặc biệt là dịch tả. Tương truyền rằng, kể từ những năm đầu niên hiệu Tự Đức, khi trong làng xảy ra dịch bệnh nguy hiểm, nhân dân thành tâm cầu đảo thì được ngài hiển linh phù hộ, dân làng thoát khỏi tai ương, cuộc sống dần ổn định. Ghi nhận công đức đó, triều đình đã ban sắc phong cho ngài với mỹ tự: “Đương cảnh thành hoàng Thiên trấn cư sĩ, quyền Chưởng chư dinh kiêm hành thủy bộ, thông minh uy dũng anh linh Đông Hải thượng đẳng tôn thần”. Trải qua các triều đại sau này, ngài tiếp tục được các vua ban sắc phong, cho phép nhân dân xã Trà Sơn phụng thờ hương khói lâu dài.

Trong hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ xâm lược, đình Trà Sơn không chỉ là không gian sinh hoạt tín ngưỡng mà còn gắn bó mật thiết với sự nghiệp cách mạng của địa phương. Theo lời khai của chính quyền và nhân dân địa phương, trong giai đoạn 1945–1948, đình là nơi hoạt động của các đồng chí cán bộ huyện và thành phố. Tại đây, đình đã che chở, nuôi dưỡng nhiều cán bộ cách mạng như đồng chí Hà Văn Phượng – Bí thư Chi bộ thôn; đồng chí Tạ Văn Đồng – Xã đội trưởng; đồng chí Nguyễn Văn Giai – Chủ tịch Ủy ban Kháng chiến. Trong quá trình hoạt động, đồng chí Nguyễn Văn Giai đã anh dũng hy sinh tại đình, để lại dấu ấn sâu đậm trong ký ức của nhân dân làng Trà Sơn.

Đến giai đoạn 1964–1966, đình tiếp tục được sử dụng làm nơi ở và tập luyện chiến đấu của lực lượng Bộ đội đặc công Trung ương, góp phần trực tiếp vào công cuộc kháng chiến chống Mỹ cứu nước. Những đóng góp đó đã khẳng định vai trò quan trọng của đình Trà Sơn trong lịch sử cách mạng của địa phương.

Đình Trà Sơn là một di tích có lịch sử hình thành và phát triển lâu đời. Theo lời kể của các bậc cao niên trong làng, kết hợp với những phế tích kiến trúc còn sót lại như tảng kê chân cột, thềm bậc đá, có thể xác định rằng đình Trà Sơn được dựng muộn nhất vào thời Lê Trung Hưng (thế kỷ XVII–XVIII), cách ngày nay khoảng trên dưới 300 năm. Ngôi đình cổ có mặt bằng kiến trúc theo kiểu chữ Đinh truyền thống, gồm năm gian tiền đường và hai gian hậu cung; kết cấu chủ yếu bằng gỗ lim, hai bên có ván sàn, mái lợp ngói, các đầu đao uốn cong mềm mại, thể hiện đặc trưng kiến trúc đình làng vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Vị trí của đình xưa nằm cách đình hiện nay khoảng 200 mét theo đường chim bay. Tuy nhiên, do tác động của thời gian và hoàn cảnh lịch sử, vào khoảng các năm 1962–1963, hậu cung đình bị xuống cấp nghiêm trọng. Sau đó, đình bị tháo dỡ, gỗ được tận dụng để làm trường học và đắp đê phục vụ sản xuất, đời sống. Đến giai đoạn 1973–1975, nhân dân làng Trà Sơn đã tổ chức rước Thành hoàng làng về miếu Đông, nằm cạnh vị trí đình hiện nay, để tiếp tục duy trì việc thờ phụng, bảo tồn tín ngưỡng truyền thống của địa phương.

Kiến trúc

Đình Trà Sơn nằm ở phía Đông của làng Trà Sơn, tọa lạc trên khu đất có cảnh quan đẹp, không gian thoáng đãng và rộng rãi. Ngôi đình quay hướng Tây Nam, một hướng được coi là thuận lợi theo quan niệm truyền thống. Phía trước đình là cánh đồng rộng lớn, trải dài mênh mông, tạo tầm nhìn khoáng đạt; phía sau là núi Trà Sơn làm điểm tựa, hình thành thế “tựa sơn vọng thủy”, vừa hài hòa với thiên nhiên vừa mang ý nghĩa phong thủy tốt đẹp.

Tổng thể khu di tích đình Trà Sơn được quy hoạch tương đối hoàn chỉnh, bao gồm các hạng mục chính như: đại đình, lầu trống, thủy đình, nhà bia, nhà khách và nghi môn. Các công trình được bố trí hợp lý, vừa đảm bảo công năng sử dụng, vừa tạo nên một không gian kiến trúc thống nhất, trang nghiêm.

Nghi môn đình được xây dựng theo kiểu tứ trụ truyền thống, nằm cách đại đình một khoảng sân rộng. Hệ thống nghi môn kết hợp với tường bao xung quanh có tác dụng phân định rõ ràng không gian linh thiêng thờ Thành hoàng với không gian sinh hoạt thường nhật của người dân, đồng thời tạo nên trục không gian nghi lễ trang trọng dẫn vào khu thờ tự chính.

Đại đình là công trình kiến trúc trung tâm và quan trọng nhất của toàn bộ di tích. Công trình có mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh, gồm tòa tiền tế và hậu cung, được xây dựng theo kiểu tường hồi bít đốc. Tòa tiền tế gồm ba gian hai chái, có kích thước dài 16,6 m, rộng 8,6 m. Gian giữa có diện tích lớn nhất, là nơi đặt ban thờ công đồng cùng hệ thống đồ thờ bát bửu, phục vụ các nghi lễ tế tự truyền thống của làng.

Hệ thống mái của tiền tế được lợp ngói mũi hài, mang đặc trưng kiến trúc đình làng vùng đồng bằng Bắc Bộ. Trên bờ nóc đắp trang trí đề tài lưỡng long chầu hổ phù, thể hiện ý nghĩa bảo hộ, trấn giữ và tôn nghiêm cho không gian thờ tự. Hai đầu bờ nóc đặt đấu chữ T kết hợp với các dải mây cách điệu mềm mại. Các góc đao được đắp nổi các hình tượng rồng, phượng, lân và mây bằng chất liệu vôi vữa, tạo nên vẻ sinh động, uyển chuyển cho tổng thể kiến trúc.

Hậu cung đình gồm hai gian bố trí theo chiều dọc, được nối với tiền tế tại khoảng giữa, hoàn chỉnh mặt bằng kiến trúc kiểu chữ Đinh. Đây là không gian thờ tự linh thiêng nhất của đình, nơi đặt long ngai, bài vị Thành hoàng làng và các đồ thờ chính.

Di vật

Đình Trà Sơn hiện nay còn lưu được một số di vật, cổ vật, niên đại thể kỷ 19-20, như:

– 02 Bia hạ mã, được làm bằng đá xanh, kiểu thức bia dẹt. Phần bệ bia đã bị vỡ, trán bia có hình bán nguyệt, phần thân bia được đục hạ nền để nổi chữ “Hạ mã” ở trung tâm bia.

– 02 Chân tảng kê cột, chất liệu đá xanh. Chân tảng để trơn không trang trí, được đục giật ba cấp.

– Sập thờ, chất liệu gỗ, hình chữ nhật, dáng chân vuông thẳng, thân sập được quây bằng những tấm ván dầy chạm nổi các hình hoa cúc, lá thiêng, văn triện…

– Chuông, chất liệu đồng. Quai chuông đúc hình hai con bồ lao miệng ngậm ngọc đấu đuôi với nhau, râu và bờm quay vào trong. Thân chuông đúc 05 đường chỉ nhỏ chạy dọc. Điểm giao nhau được tạo tác các núm chuông hình tròn xung quanh điểm những hạt nổi.

– Tượng thành hoàng, được tạc theo phong cách tượng tròn; chất liệu gỗ; kích thước trung bình. Tượng đầu đội mũ cánh chuồn có trang trí hoa sen, hoa cúc. Tượng mặt vuông chữ điền; mặc áo chùng dài chỉ để lộ hai bàn tay, tay phải để ngửa, tay trái úp trên đầu gối trái; chân đi hia. Áo tượng chạm rồng mây, hổ phù… trên nền sơn thếp nâu đỏ.

 – Nhang án, chất liệu gỗ, hình chữ nhật, dáng chân thẳng, thân nhang án được bổ ô to nhỏ cân đối, trong các ô trang trí chạm thủng kết hợp chạm nổi đề tài rồng, hổ phù, hoa cúc, mây cụm…

– Bài vị, được làm chất liệu gỗ, sơn son thếp bạc. Trên bài vị được chạm khắc các hình chim phượng, hoa sen, lá cách điệu. .

– 01 Bát bửu, chất liệu gỗ, phần chính của bát bửu được bố cục trong một khung vuông với trung tâm là các vật thiêng: cuốn thư, đàn, lẵng hoa, bầu rượu, quạt vả, tù và, hòm sách, bút lông.

– Bảng văn, chất liệu gỗ, sơn son thếp vàng, vẽ trang trí dải mây.

– Hòm đựng sắc phong, chất liệu gỗ, sơn son thếp vàng để trơn không vẽ trang trí.

Lễ hội

Lễ hội chính của đình được tổ chức 3 ngày từ ngày 17 đến hết ngày 19 tháng Giêng âm lịch hàng năm. Đoàn tế có 10 người, gồm: 1 người mạnh bái; 1người đọc chúc; 1 người chuyển chúc; 1 người thông xướng; 1 người họa xướng; còn 5 người vào các tuần rượu. Tế lễ ở đình Trà Sơn không chỉ là dịp để tưởng nhớ công lao của vị thành hoàng làng, mà còn là dịp cộng cảm của cả làng trong một tâm thức, tín ngưỡng chung. Phần hội đình tổ chức các trò chơi dân gian như: đấu vật, cầu thùm, chọi gà, kéo co, đập niêu… Ngày hội đình đã trở thành lời nhắc nhở, thúc giục biết bao thế hệ từ già trẻ, gái trai, cả những người con xa quê hương đều trở về thành kính ngưỡng vọng. Điều đó thể hiện đạo lý “uống nước nhớ nguồn”, một nét đẹp trong đời sống văn hóa tâm linh, tín ngưỡng cổ truyền của người dân làng Trà Sơn.

Ngày 14/12/2021, Ủy ban nhân dân thành phố ra Quyết định số 3636/QĐ-UBND công nhận Đình Trà Sơn, xã Kênh Giang, huyện Thủy Nguyên, thành phố Hải Phòng là Di tích Lịch sử cấp thành phố.

Tài liệu tham khảo

1. Đảng bộ TP. Hải Phòng, 2023, Đình Trà Sơn, truy cập tại: https://lichsudangbo.haiphong.gov.vn/di-tich-lsvh-huyen-thuy-nguyen/DINH-TRA-SON–Di-tich-Lich-su-cap-thanh-pho–2953

Ngôn ngữ khác

Tiếng Anh

Tra Son Communal House (Hai Phong)

Geographic Location and Name

Tra Son Communal House is located in Kenh Giang Commune, Thuy Nguyen District, Hai Phong City. It is an important spiritual and religious monument for the local community, typical of Vietnamese village life. The communal house was built not only as a venue for village festivals, ceremonial gatherings, and folk cultural performances, but also as the most sacred space for worshipping the village Tutelary Deity (Thanh Hoang Lang)—a deity credited with great contributions to the country and the people. In addition, it traditionally served as a meeting place for local authorities. The name of the communal house derives from its location near Tra Son Mountain, a hill once covered with numerous tea plants.

History and Worshipped Deity

Tra Son Communal House is dedicated to the village Tutelary Deity bearing the divine title Dong Hai Thuong Dang Than. According to the Declaration of the Deity’s Deeds (Giay Khai Than Tich) of Tra Son Village, Duong Chinh Canton, Thuy Nguyen District, Kien An Province, compiled in 1938, Dong Hai was a human deity who rendered great merit in eradicating epidemics, especially cholera.
Local tradition recounts that from the early years of the Tu Duc reign, when a dangerous epidemic broke out in the village, the villagers sincerely prayed for divine protection and were granted miraculous intervention. As a result, the calamity was overcome and life gradually returned to stability. In recognition of these merits, the royal court conferred upon the deity the honorific title:
“Duong Canh Thanh Hoang Thien Tran Cu Si, Quyen Chuong Chu Dinh Kiem Hanh Thuy Bo, Thong Minh Uy Dung Anh Linh Dong Hai Thuong Dang Ton Than.”
Through subsequent dynasties, the deity continued to receive royal ordinations, granting the people of Tra Son permission to maintain perpetual worship.

During the two resistance wars against French colonialism and American imperialism, Tra Son Communal House was not only a religious center but also closely associated with the local revolutionary movement. According to testimonies of local authorities and residents, between 1945 and 1948 the communal house served as a base for activities of district- and city-level revolutionary cadres. It sheltered and supported many revolutionaries, including Ha Van Phuong (Village Party Cell Secretary), Ta Van Dong (Commune Militia Commander), and Nguyen Van Giai (Chairman of the Resistance Committee). During this period, Nguyen Van Giai heroically sacrificed his life at the communal house, leaving a profound mark in the collective memory of Tra Son villagers.

From 1964 to 1966, the communal house continued to be used as a place of accommodation and combat training for Central Special Forces units, directly contributing to the resistance war against the United States. These contributions further affirmed the important role of Tra Son Communal House in the revolutionary history of the locality.

Tra Son Communal House has a long history of formation and development. According to village elders, combined with surviving architectural remnants such as stone column bases and stone steps, it can be determined that the communal house was built no later than the Le Trung Hung period (17th–18th centuries), approximately 300 years ago. The original communal house followed the traditional chu Dinh (丁-shaped) layout, consisting of five bays of the front hall and two bays of the rear sanctuary. Its structure was mainly made of ironwood, with wooden plank floors on both sides, tiled roofing, and gracefully curved roof corners—typical features of communal houses in the Northern Delta region.

The original site of the communal house was located about 200 meters from the present location. However, due to the passage of time and historical circumstances, around 1962–1963 the rear sanctuary deteriorated severely. The structure was subsequently dismantled, and its timber reused for school construction and dike building to serve production and daily life. Between 1973 and 1975, the villagers of Tra Son organized a procession to transfer the Tutelary Deity to Dong Mieu Shrine, located adjacent to the present communal house site, in order to continue worship and preserve local traditional beliefs.

Architecture

Tra Son Communal House is situated on the eastern side of Tra Son Village, on a site with attractive scenery, open space, and a broad, airy setting. The building faces southwest, a direction considered auspicious according to traditional beliefs. In front of the communal house stretches a vast expanse of open fields, offering a panoramic view, while Tra Son Mountain rises behind it as a natural backdrop, forming a harmonious “leaning on the mountain, facing the water” feng shui configuration.

The overall complex is relatively well planned, comprising key structures such as the main communal hall, drum tower, water pavilion, stele house, guest house, and ceremonial gate (nghi mon). These elements are arranged rationally to ensure functional efficiency while creating a unified and solemn architectural ensemble.

The ceremonial gate is constructed in the traditional four-pillar style and is set back from the main hall by a spacious courtyard. Together with the surrounding enclosure walls, it clearly delineates the sacred worship space from everyday village life and establishes a dignified ritual axis leading into the main sanctuary.

The main hall (dai dinh) is the central and most important structure of the complex. It follows a chu Dinh layout, consisting of a front ritual hall and a rear sanctuary, built with gable walls. The front hall includes three main bays and two side bays, measuring 16.6 meters in length and 8.6 meters in width. The central bay, the largest in size, houses the communal altar and the bat buu ritual objects used in traditional village ceremonies.

The roof of the front hall is covered with mui hai tiles, characteristic of Northern Delta communal houses. The ridge is decorated with the motif of two dragons flanking a ho phu (tiger mask), symbolizing protection and sacred authority. The ridge ends feature T-shaped finials combined with stylized cloud bands. The roof corners are adorned with reliefs of dragons, phoenixes, qilins, and clouds made of lime mortar, lending vitality and elegance to the overall structure.

The rear sanctuary consists of two bays arranged longitudinally and connected to the front hall at the central section, completing the chu Dinh layout. This is the most sacred space of the communal house, where the throne, spirit tablets of the Tutelary Deity, and principal ritual objects are enshrined.

Artifacts

Currently, Tra Son Communal House preserves several artifacts dating from the 19th–20th centuries, including:

• Two Ha Ma steles made of blue stone, flat in form; the bases are damaged, with semicircular pediments and the inscription “Ha Ma” carved in relief at the center.
• Two blue-stone column bases, undecorated, carved in three stepped tiers.
• A wooden altar table of rectangular form with straight square legs, its body enclosed by thick wooden panels carved in relief with chrysanthemum motifs, sacred leaves, and seal-script patterns.
• A bronze bell, with the handle cast as two bo lao dragons holding a pearl, their tails joined; the bell body bears five vertical lines intersected by raised circular knobs.
• A wooden statue of the Tutelary Deity, carved in the round, wearing a winged official’s cap decorated with lotus and chrysanthemum motifs; square face, long ceremonial robe, right hand turned upward, left hand resting on the knee, feet in boots; the robe is carved with dragon-and-cloud motifs and ho phu designs, finished in reddish-brown lacquer and gilding.
• A wooden incense altar (nhang an), rectangular with straight legs, divided into balanced panels carved in openwork and relief with motifs of dragons, ho phu, chrysanthemums, and clustered clouds.
• A wooden spirit tablet, lacquered red and silver-gilt, carved with phoenixes, lotus flowers, and stylized leaves.
• One set of bat buu ritual objects in a square wooden frame, centered around sacred items such as a scroll, lute, flower basket, wine gourd, fan, horn, book chest, and calligraphy brush.
• A wooden inscription board, lacquered red and gilded, decorated with cloud bands.
• A wooden chest for storing royal ordinations, lacquered red and gilded, undecorated.

Festival

The main festival of Tra Son Communal House is held annually for three days, from the 17th to the 19th of the first lunar month. The ritual team consists of ten participants: one chief worshipper, one prayer reader, one prayer bearer, one announcer, one responder, and five attendants serving the ritual wine offerings.
The ritual ceremonies are not only an occasion to commemorate the merits of the village Tutelary Deity, but also a moment of shared spiritual communion for the entire village community. The festive portion features traditional folk games such as wrestling, cau thum, cockfighting, tug of war, and pot smashing. The communal festival has become a powerful reminder that calls generations—young and old, men and women, including villagers living far from home—to return and pay reverent homage. This vividly reflects the moral principle of “remembering the source of one’s water,” a distinctive and enduring value in the spiritual and cultural life of Tra Son villagers.

On December 14, 2021, the People’s Committee of Hai Phong City issued Decision No. 3636/QD-UBND recognizing Tra Son Communal House, Kenh Giang Commune, Thuy Nguyen District, Hai Phong City as a City-Level Historical Monument.

References

1. Đảng bộ TP. Hải Phòng, 2023, Đình Trà Sơn, truy cập tại: https://lichsudangbo.haiphong.gov.vn/di-tich-lsvh-huyen-thuy-nguyen/DINH-TRA-SON–Di-tich-Lich-su-cap-thanh-pho–2953

Tiếng Pháp

Dinh Tra Son (Hai Phong)

Situation geographique et denomination

Le dinh Tra Son est situe dans la commune de Kenh Giang, district de Thuy Nguyen. Il constitue un edifice spirituel et cultuel majeur pour la population locale, a l’image des dinh des villages vietnamiens traditionnels. Le dinh n’est pas seulement un lieu d’organisation des fetes villageoises, des rites et des representations de la culture populaire, mais aussi l’espace le plus sacre dedie au culte du Thanh Hoang du village – des divinites ou personnages ayant rendu de grands services au pays et au peuple. Il servait egalement de lieu de reunion pour l’administration locale.
Le nom du dinh est tire du toponyme Tra Son, la montagne sur laquelle se situe le site, ainsi nommee en raison de la presence abondante de plants de the vert.

Histoire et personnage

Le dinh Tra Son est dedie au culte du Thanh Hoang du village, dont le titre divin est Dong Hai Thuong Dang Than. Selon le Giay khai than tich (document de declaration des legends divines) et les edicts conserves du village de Tra Son, canton de Duong Chinh, district de Thuy Nguyen, province de Kien An, etablis en 1938, Dong Hai est considere comme un nhan than, un genie d’origine humaine, ayant joue un role determinant dans la lutte contre les epidemies, en particulier le cholera. La tradition rapporte que, des les premieres annees du regne de Tu Duc, lorsque le village fut frappe par de graves epidemies, les habitants, par leurs prieres ferventes, beneficierent de la manifestation spirituelle du genie. Le village fut epargne par les calamites, et la vie retrouva progressivement sa stabilite. En reconnaissance de ces merites, la cour royale accorda a la divinite un edict de nomination avec le titre honorifique : « Duong canh thanh hoang Thien tran cu si, quyen Chuong chu dinh kiem hanh thuy bo, thong minh uy dung anh linh Dong Hai thuong dang ton than ». Sous les dynasties suivantes, le genie continua a recevoir des edicts royaux, autorisant la population de Tra Son a lui rendre un culte perenne.

Durant les deux guerres de resistance contre la colonisation francaise et l’agression americaine, le dinh Tra Son ne fut pas seulement un espace de pratique religieuse, mais aussi un lieu etroitement lie au mouvement revolutionnaire local. Selon les temoignages des autorites et de la population, entre 1945 et 1948, le dinh servit de base d’activites pour des cadres revolutionnaires du district et de la ville. Il abrita et protegea de nombreux militants, notamment Ha Van Phuong, secretaire de la cellule du hameau ; Ta Van Dong, chef de la milice communale ; et Nguyen Van Giai, president du Comite de Resistance. Ce dernier tomba heroïquement au dinh, laissant une empreinte profonde dans la memoire collective du village de Tra Son.
Entre 1964 et 1966, le dinh fut utilise comme lieu d’hebergement et d’entrainement des forces de commandos speciaux de l’armee centrale, contribuant directement a la resistance contre les Etats-Unis.

Le dinh Tra Son possede une histoire de formation et de developpement ancienne. Selon les recits des anciens du village, corroborés par les vestiges architecturaux subsistants tels que les socles de colonnes et les marches en pierre, l’edifice aurait ete construit au plus tard a l’epoque du Le Trung Hung (XVIIe–XVIIIe siecle), soit il y a environ 300 ans. L’ancien dinh presentait un plan architectural en forme de caractere Dinh, comprenant cinq traves de la salle avant et deux traves du sanctuaire arriere, avec une structure principalement en bois de lim, des planchers lateraux, une toiture en tuiles et des aretes de toit aux extremites recourbees, caracteristiques de l’architecture des dinh du delta du Nord.

L’emplacement originel du dinh se trouvait a environ 200 metres du site actuel. Toutefois, sous l’effet du temps et des circonstances historiques, vers 1962–1963, le sanctuaire arriere se degrada gravement. Le dinh fut alors demonte, et le bois reutilise pour la construction d’une ecole et le renforcement des digues. Entre 1973 et 1975, les habitants de Tra Son organiserent le transfert solennel du Thanh Hoang vers le Mieu Dong, situe pres de l’emplacement actuel, afin de maintenir le culte et preserver la tradition spirituelle locale.

Architecture

Le dinh Tra Son est situe a l’est du village de Tra Son, sur un terrain offrant un paysage agreable, un espace vaste et aere. L’edifice est oriente vers le sud-ouest, une orientation consideree favorable selon les conceptions traditionnelles. Devant le dinh s’etend une large plaine agricole offrant une vue degagee, tandis qu’a l’arriere se dresse la montagne Tra Son, formant une configuration geomantique dite « adosse a la montagne, face a l’eau », harmonieuse et porteuse de bon augure.

L’ensemble du site est organise de maniere relativement complete, comprenant les principaux elements suivants : dai dinh, tour du tambour, thuy dinh, maison des stèles, maison d’accueil et nghi mon. Ces constructions sont disposees de facon rationnelle, assurant a la fois leur fonction et l’unite architecturale de l’ensemble.

Le nghi mon est edifie selon le style traditionnel a quatre piliers, separe du batiment principal par une vaste cour. Associe aux murs d’enceinte, il delimite clairement l’espace sacre du culte du Thanh Hoang par rapport a l’espace de vie quotidienne, tout en constituant l’axe ceremonial menant au sanctuaire principal.

Le dai dinh est l’ouvrage central et le plus important du site. Il adopte un plan en forme de caractere Dinh, comprenant une salle avant (tien te) et un sanctuaire arriere (hau cung), construits avec des murs pignons pleins. La salle avant se compose de trois traves et deux ailes laterales, mesurant 16,6 m de long et 8,6 m de large. La trave centrale, la plus vaste, accueille l’autel collectif et les objets rituels destines aux ceremonies traditionnelles.

La toiture de la salle avant est couverte de tuiles en forme de soulier, typiques de l’architecture des dinh du delta du Nord. Le faîte est orne du motif des deux dragons faisant face au ho phu, symbole de protection et de sacralite. Les extremites du faîte sont decorees de motifs en forme de lettre T et de nuages stylises. Les angles du toit sont enrichis de figures en relief de dragons, phœnix, licornes et nuages, modeles en chaux, conferant dynamisme et elegance a l’ensemble.

Le hau cung, compose de deux traves disposees longitudinalement, est relie a la salle avant en son milieu, completant le plan en caractere Dinh. Il constitue l’espace le plus sacre du dinh, abritant le trone rituel, les tablettes du Thanh Hoang et les principaux objets de culte.

Objets et vestiges

Actuellement, le dinh Tra Son conserve plusieurs objets et antiquites datant principalement des XIXe–XXe siecles, notamment :

• Deux stèles Ha Ma, en pierre bleue, de forme plate, dont le socle est endommage ; le fronton est en demi-lune et le corps porte en relief l’inscription « Ha Ma ».
• Deux socles de colonnes en pierre bleue, lisses, tailles en trois degres.
• Un autel-sarcophage en bois, de forme rectangulaire, a pieds droits, orne de sculptures en relief de chrysanthemes, feuilles sacrees et motifs geometriques.
• Une cloche en bronze, dont l’anse represente deux creatures mythiques Bo Lao se faisant face, tenant une perle ; le corps est decore de cinq lignes verticales et de boutons circulaires en relief.
• La statue du Thanh Hoang, sculptee en ronde-bosse, en bois, de taille moyenne ; coiffure a ailes decoratives ornee de lotus et de chrysanthemes, visage carre, vetement long laissant apparaitre les mains, bottes aux pieds ; decor de dragons, nuages et ho phu sur fond laque brun-rouge.
• Un nhang an en bois, rectangulaire, a pieds droits, decore de sculptures ajourees et en relief de dragons, ho phu, chrysanthemes et nuages.
• Une tablette votive en bois, laquee rouge et argentee, sculptee de phœnix, lotus et feuillages stylises.
• Un ensemble Bat Buu en bois, dispose dans un cadre carre, comprenant des objets sacres tels que livre, luth, panier de fleurs, gourde a vin, eventail, corne, coffret a livres et pinceau.
• Un panneau votif en bois, laque rouge et dore, orne de nuages decoratifs.
• Un coffre a edicts royaux, en bois, laque rouge et dore, sans decor.

Fete traditionnelle

La fete principale du dinh Tra Son se deroule chaque annee pendant trois jours, du 17 au 19 du premier mois lunaire. La procession rituelle comprend dix participants, repartis entre officiant principal, lecteurs et accompagnateurs des invocations, maitres de ceremonie et participants aux libations.

Les rites ne constituent pas seulement un hommage aux merites du Thanh Hoang, mais aussi un moment de communion spirituelle de toute la communaute. La partie festive propose de nombreux jeux traditionnels tels que la lutte, le jeu du pont de bambou, les combats de coqs, le tir a la corde ou encore le cassage de jarres. La fete rappelle a toutes les generations, y compris aux enfants du village vivant loin de leur terre natale, le devoir de revenir se recueillir et honorer leurs origines, illustrant la morale vietnamienne du « uong nuoc nho nguon ».

Le 14 decembre 2021, le Comite populaire de la ville a promulgue la Decision no 3636/QD-UBND, reconnaissant le dinh Tra Son, commune de Kenh Giang, district de Thuy Nguyen, ville de Hai Phong, comme Monument historique de niveau municipal.

References

1. Đảng bộ TP. Hải Phòng, 2023, Đình Trà Sơn, truy cập tại: https://lichsudangbo.haiphong.gov.vn/di-tich-lsvh-huyen-thuy-nguyen/DINH-TRA-SON–Di-tich-Lich-su-cap-thanh-pho–2953

Tiếng Trung

茶山亭（海防）

地理位置与名称

茶山亭隶属于海防市水原县景江社，是越南乡村居民重要的精神与信仰建筑。该亭不仅是举行乡村节庆、民间表演与文化活动的公共空间，也是供奉村城隍——对国家与人民有重大功绩之神祇的最神圣场所，同时亦曾是地方政权集会之地。该亭因坐落于茶山之上而得名，“茶山”因山中遍植茶树而得其名。

历史与人物

茶山亭供奉的村城隍，其神号为东海上等神。据1938年编立的《开神迹文书》记载，茶山村（原属养正总、水原县、建安省）所奉之东海神为一位人神，在消除疫病、尤其是霍乱方面功绩卓著。相传自嗣德年号初年起，村中暴发严重疫病，百姓虔诚祈祷，神灵显应庇佑，使村民免于灾厄，生活逐渐恢复安定。朝廷为表彰其功德，特赐封号曰：“当境城隍 天镇居士，权掌诸营兼行水陆，聪明威勇英灵 东海上等尊神”。其后历代王朝继续加封，准许茶山社民众长期奉祀香火。

在抗击法国殖民者与美国帝国主义侵略的两次抗战中，茶山亭不仅是信仰活动空间，也与地方革命事业紧密相连。根据地方政府与村民的陈述，1945—1948年间，该亭曾是县、市干部活动之所，并掩护、供养多位革命干部，如河文凤（Ha Van Phuong）——村支部书记，谢文同（Ta Van Dong）——社队队长，阮文才（Nguyen Van Giai）——抗战委员会主席。其间，**阮文才（Nguyen Van Giai）**同志英勇牺牲于亭内，在茶山村民记忆中留下深刻印象。

1964—1966年间，茶山亭继续被用作中央特工部队的驻扎与训练场所，直接服务于抗美救国战争。这些贡献充分彰显了茶山亭在地方革命历史中的重要地位。

茶山亭（景江社、水原县）是一处历史悠久的遗迹。据村中高龄长者口述，并结合遗存的建筑遗迹，如柱础石、石阶踏步等判断，该亭最迟建于黎中兴时期（17—18世纪），距今约三百年。古亭平面布局为传统“丁”字形，包括五间前堂与两间后宫，主体结构为铁木，两侧设木板地面，屋顶覆瓦，屋脊翼角起翘柔和，体现了北部平原乡亭建筑的典型特征。

旧亭遗址距今亭址约200米（直线距离）。因年代久远及历史环境影响，约1962—1963年间，后宫严重损毁，随后被拆除，木材被再利用于修建学校与筑堤，服务生产与民生。1973—1975年间，茶山村民将城隍迎奉至东庙（位于现亭址旁），以延续供奉并保护地方传统信仰。

建筑

茶山亭位于茶山村东侧，坐落于景观优美、空间开阔之地。亭向西南，为传统观念中的吉向。前临广阔田野，视野开朗；后倚茶山，形成“背山望水”之势，既与自然和谐相融，又寓意良好的风水格局。

整个茶山亭遗址区规划较为完整，主要建筑包括：大亭、鼓楼、水亭、碑亭、客舍及仪门。各建筑布局合理，既满足使用功能，又营造出统一而庄严的建筑空间。

仪门采用传统四柱式，位于大亭前方一片开阔庭院之外，与周围围墙共同划分神圣祭祀空间与日常生活空间，并形成通向主祭空间的庄重仪礼轴线。

大亭为遗址核心建筑，平面为“丁”字形，由前祭殿与后宫组成，采用山墙封火式结构。前祭殿三间两廊，长16.6米、宽8.6米，中间一间面积最大，用以设置公同神案及八宝祭器，服务于传统祭祀仪式。

前祭殿屋顶覆“鞋头瓦”，为北部平原乡亭常见形制。屋脊饰以“双龙朝虎符”纹样，寓意护佑、镇守与神圣。脊端置“T”字斗拱，并配以柔和的卷云纹。翼角以灰泥塑成龙、凤、麟、云等形象，使整体建筑生动而富有动感。

后宫为纵向两间，与前祭殿中部相连，完善“丁”字形平面布局。此处为最神圣的祭祀空间，安置城隍龙座、神位及主要祭器。

遗物

茶山亭现存若干19—20世纪的遗物、文物，包括：

• 下马碑2通：青石材质，扁平碑式，碑座已残，碑额呈半月形，碑身凿地起字“下马”。
• 柱础石2件：青石材质，素面无饰，凿作三级。
• 供桌：木质，长方形，方直桌足，桌身以厚木板围合，浮雕菊花、灵叶、篆纹等。
• 铜钟：钟钮铸为双蒲牢含珠、尾相对，须鬃内卷；钟身铸五道纵向细线，交汇处设圆形钟乳，周饰凸点。
• 城隍像：木雕圆雕，体量中等；头戴翼帽，饰莲花、菊花；方面田字，着长袍，仅露双手，右手仰置，左手覆于左膝；足穿靴。衣饰刻龙云、虎符等纹，施棕红色髹漆贴金。
• 香案：木质，长方形，直足；案身分格匀称，格内透雕并结合浮雕龙、虎符、菊花、团云等题材。
• 神位牌：木质，朱漆贴银，刻凤凰、莲花及变形叶纹。
• 八宝器1套：木质，置于方框中，中心为经卷、琴、花篮、酒葫芦、拂扇、号角、书箱、毛笔等瑞物。
• 榜文板：木质，朱漆贴金，绘饰云带纹。
• 敕封匣：木质，朱漆贴金，素面无纹。

节庆

茶山亭主祭会期每年农历正月十七日至十九日，为期三天。祭祀队伍共十人，包括：主拜一人、祝文宣读一人、转祝一人、通赞一人、和赞一人，其余五人行酒礼。亭中祭祀不仅是追念城隍功德之机，更是全村共享信仰情感的重要时刻。会期中还举行摔跤、桥球、斗鸡、拔河、击陶罐等民间游戏。节会成为召唤与提醒，使老少男女乃至远离故土的游子皆归乡虔敬瞻仰，彰显“饮水思源”的道德理念与茶山村民传统信仰文化之美。

2021年12月14日，海防市人民委员会颁布第3636/QĐ-UBND号决定，正式认定茶山亭（景江社、水原县、海防市）为市级历史遗迹。

参考资料

1. Đảng bộ TP. Hải Phòng, 2023, Đình Trà Sơn, truy cập tại: https://lichsudangbo.haiphong.gov.vn/di-tich-lsvh-huyen-thuy-nguyen/DINH-TRA-SON–Di-tich-Lich-su-cap-thanh-pho–2953