Tên gọi và vị trí địa lý
Đình Trường Xuân hiện tọa lạc tại xã Xuân Dương, huyện Thanh Oai, thành phố Hà Nội. Theo ghi chép lịch sử, xưa kia di tích này thuộc xã Trường Xuân, tổng Tuyền Cam, huyện Thanh Oai, trấn Sơn Nam Thượng. Đình được xây dựng tại vị trí đắc địa, từ trên đê sông Đáy có thể phóng tầm mắt nhìn thấy toàn cảnh ngôi đình ẩn hiện dưới tán cây cổ thụ, tạo nên không gian linh thiêng và bề thế.
Lịch sử và nhân vật
Đình Trường Xuân là nơi thờ tự các vị thần có công với đất nước trong thời kỳ Hùng Vương dựng nước. Theo thần tích, đình phụng thờ ba vị thành hoàng là Hùng Trấn Uy Linh Trung Quốc (huý Tĩnh), Hùng Trấn Đỗ Lai (huý Dược), Hùng Lang (huý Đống), và phối thờ đức Thánh bà Tiên Dung – “xuất thế bảo quốc an dân tôn thần công chúa”. Ba vị thành hoàng đều là con của Hùng Nghị Vương – tức vua Hùng thứ 17, những người đã có công lớn trong việc trấn giữ vùng Trường Xuân, Thị Nguyên, góp phần bảo vệ nhà nước Văn Lang trong thời kỳ chống giặc ngoại xâm.
Kiến trúc cảnh quan
Về mặt kiến trúc, đình Trường Xuân được xây dựng theo kiểu chữ “nhị”, bao gồm các hạng mục chính như Đại bái, Hậu cung, Nghi môn, Tả hữu mạc. Đại bái có kết cấu hình chữ nhật với 5 gian 2 chái, dài 18,55m, cao 5,6m, mái lợp ngói ta, phần hồi bít đốc, trên nóc trang trí “lưỡng long chầu nguyệt” và các con vật linh như rồng, phượng trên bờ dải. Nội thất nổi bật với hệ thống cột cái cao 4,8m và cột quân cao 3,35m, kết cấu vì theo lối “chồng rường” liên kết với các bức cốn chạm tứ linh, hoa lá, hươu… Toà Hậu cung được xây kiểu “chồng diêm”, tường gạch, mang phong cách kiến trúc thời Nguyễn cuối thế kỷ XIX, đầu thế kỷ XX.
Hiện vật
Đình Trường Xuân còn lưu giữ nhiều hiện vật quý giá phản ánh tín ngưỡng dân gian và trình độ nghệ thuật đương thời. Trong đó đáng chú ý là các bức đại tự khảm trai nổi, đề các chữ Hán như “Trạc trạc quyết linh”, “Tam linh quyến”, “Đức phối thiên địa”… Các hoành phi câu đối thể hiện lòng tôn kính đối với các vị thần. Bên cạnh đó, đình còn bảo tồn được ba cỗ long ngai bài vị sơn son thếp vàng, bộ bát bửu, mười đại đao, ba bát hương gốm Thổ Hà, một quả chuông đồng thời Nguyễn – tất cả đều có giá trị lịch sử và nghệ thuật cao.
Sự kiện và lễ hội
Hằng năm, đình Trường Xuân là nơi tổ chức lễ hội truyền thống của làng vào tháng 3 âm lịch. Đây là dịp để người dân tưởng nhớ công đức của các vị thần, cầu mong quốc thái dân an, mùa màng bội thu. Lễ hội còn góp phần duy trì, bảo tồn bản sắc văn hóa truyền thống của địa phương.
Xếp hạng
Với giá trị đặc biệt về kiến trúc nghệ thuật và tín ngưỡng dân gian, đình Trường Xuân đã được Bộ Văn hóa và Thông tin (nay là Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch) xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia vào năm 1989.
Tham khảo
Lưu Minh Trị, (2011), Hà Nội – Danh thắng và di tích (Tập 2), Nxb Hà Nội.
