Đình Vĩnh Lộc Thượng (Ứng Hòa, Hà Nội)

Tên gọi và vị trí địa lý

Đình Vĩnh Lộc Thượng tọa lạc tại xã Sơn Công, huyện Ứng Hòa, thành phố Hà Nội. Công trình này nằm sát bên bờ đê sông Đáy, trong một không gian mang đậm dấu ấn văn hóa vùng đồng bằng Bắc Bộ.

Lịch sử và nhân vật

Theo tư liệu địa phương và văn bản thần tích hiện còn được lưu giữ tại đình, Đình Vĩnh Lộc Thượng thờ phụng năm vị thần gồm: Đàm Hiếu Hoàng đại vương, Linh Lang đại vương, Đông Hải đại vương, Cương Dũng đại vương và Đại học sĩ tướng công húy Cộng. Trong đó, Linh Lang đại vương, Đông Hải đại vương và Cương Dũng đại vương là những nhân vật có dấu ấn đặc biệt trong lịch sử dân tộc. “Làng Vĩnh Thượng là một trong 26 nơi có cờ của thần Linh Lang bay tới”. Linh Lang được xác định là Hoàng tử Hoằng Chân, con trai thứ tư của vua Lý Thánh Tông (1054–1072), người có công lớn trong cuộc kháng chiến chống quân Tống trên sông Cầu. Đáng chú ý, vào năm Ất Sửu (1505), dưới triều vua Lê Uy Mục, làng Vĩnh Lộc Thượng có ba người đỗ tiến sĩ, tên các vị này được khắc trên tấm bia họ Ngô đặt tại phía trước đình, phản ánh truyền thống hiếu học lâu đời của địa phương.

Kiến trúc cảnh quan

Đình Vĩnh Lộc Thượng có quy mô kiến trúc gồm ba phần chính: Đại bái, Hậu cung và Tả hữu mạc. Tòa Đại bái gồm năm gian, được xây dựng vào đầu thời Nguyễn và đã trải qua nhiều đợt tu sửa, lần gần nhất vào năm Bảo Đại thứ 15 (1939). Hệ thống bộ vì kiến trúc làm theo kiểu giá chiêng chồng rường, các bức cốn được chạm khắc hoa văn tứ linh, với kỹ thuật điêu luyện và bố cục tinh tế. Toàn bộ không gian kiến trúc tạo nên một tổng thể cân đối, thể hiện rõ đặc trưng đình làng Bắc Bộ và trình độ mỹ thuật truyền thống.

Hiện vật

Bên cạnh kiến trúc, đình còn lưu giữ nhiều hiện vật quý có giá trị lịch sử và nghệ thuật cao. Đặc biệt, tại Hậu cung có pho tượng Thành hoàng được tạo tác theo phong cách điêu khắc thời Nguyễn. Các hiện vật khác bao gồm bộ kiệu bát cống, một cuốn thần phả và 18 đạo sắc phong của các triều đại phong kiến, thể hiện sự ghi nhận của nhà nước phong kiến đối với các vị thần được thờ tại đình. Những hiện vật này không chỉ có giá trị tôn giáo mà còn là tư liệu quý trong nghiên cứu lịch sử, văn hóa địa phương.

Sự kiện và lễ hội

Lễ hội Đình Vĩnh Lộc Thượng là sinh hoạt văn hóa – tín ngưỡng quan trọng của cộng đồng cư dân thôn Vĩnh Thượng, được tổ chức hằng năm vào ngày mùng 9 và mùng 10 tháng Hai âm lịch. Theo truyền thống, mỗi năm dân làng đều tiến hành rước thần vào sáng mùng 9 và làm lễ tế vào sáng mùng 10. Tuy nhiên, cứ bốn năm một lần, lễ hội được tổ chức với quy mô lớn hơn nhằm tưởng nhớ sâu sắc công đức của các vị thần và củng cố mối giao tình trăm năm giữa hai thôn Vĩnh Thượng và Áng Thượng. Trong hội lớn này, Áng Thượng sẽ đưa ba kiệu rước tượng thần sang Vĩnh Thượng tham dự, thể hiện tục lệ kết giao “anh – em” đã có từ lâu đời.

Tại Vĩnh Thượng, cộng đồng thờ phụng sáu vị thần và hai vị Mẫu. Sáu vị thần được thờ trong đình, còn hai vị Mẫu có nơi thờ riêng là chùa và điện. Mỗi vị thần đều có kiệu rước, và trong hội lớn, lễ hội quy tụ tổng cộng mười ba kiệu, gồm mười một kiệu rước tượng của cả hai thôn, một kiệu rước tượng Chủ tịch Hồ Chí Minh và một kiệu rước bình hương tổng cùng hòm sắc, nơi lưu giữ sắc phong và công lao các vị thần. Số lượng kiệu lớn, sự kết hợp giữa hai thôn và việc rước tượng cùng bình hương tổng tạo nên không khí trang trọng, thiêng liêng và đầy tính cộng đồng.

Vào sáng ngày mùng 9 trong hội lớn, dân làng thực hiện nghi thức đón Anh Cả, tức nghi thức đón kiệu bà của Áng Thượng sang sông để nhập hội cùng Vĩnh Thượng. Sau lễ đón, các kiệu của hai thôn tập trung đầy đủ và tiến hành rước thần trong tiếng trống, tiếng chiêng và đội hình kiệu rước trang nghiêm với đội cờ, đội nhạc, đội tế và đông đảo nhân dân. Không khí rước thần luôn diễn ra với sự tôn kính, trật tự, thể hiện mối liên kết tinh thần giữa cộng đồng và các vị thần bảo hộ.

Sáng mùng 10 là thời điểm cử hành lễ tế trọng thể tại đình. Nghi thức tế được tiến hành theo đúng lễ chế truyền thống gồm các phần: nghênh thần để an vị thần vị; các tuần hiến lễ như sơ hiến, á hiến và chung hiến để dâng lễ vật; đọc chúc văn nhằm ca ngợi công đức các vị thần, cầu cho mưa thuận gió hòa, mùa màng tươi tốt, dân cư bình an; và cuối cùng là tạ lễ. Tất cả được thực hiện bởi các bồi tế, chủ tế và đội tế nam – nữ trong sự chứng kiến của đông đảo nhân dân, tạo nên một không gian tín ngưỡng trang nghiêm và đậm nét văn hóa truyền thống.

Chiều mùng 10, sau khi hoàn tất tế lễ, dân làng thực hiện nghi thức rước thần hoàn cung, đưa các kiệu trở lại vị trí thờ tự ban đầu. Nghi thức này khép lại chu trình đại lễ của lễ hội, đánh dấu sự viên mãn của các hoạt động thờ cúng và gìn giữ mối quan hệ gắn bó giữa hai thôn Vĩnh Thượng – Áng Thượng. Với quy mô đặc biệt trong hội lớn bốn năm một lần và với hệ thống nghi lễ phong phú, lễ hội Đình Vĩnh Lộc Thượng giữ vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đời sống tín ngưỡng, nâng cao tinh thần đoàn kết cộng đồng và duy trì bản sắc văn hóa truyền thống của địa phương.

Xếp hạng

Ghi nhận giá trị kiến trúc và lịch sử tiêu biểu, Đình Vĩnh Lộc Thượng đã được Bộ Văn hóa và Thông tin xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật vào năm 1993. 

Tham khảo

1. Lưu Minh Trị, (2011), Hà Nội – Danh thắng và di tích (Tập 2), Nxb Hà Nội.