Đình Xuân Hiệp (Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh)

Đình Xuân Hiệp (Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh)

Di tích quốc gia

Đình Xuân Hiệp tọa lạc ở khu phố 2, phường Linh Xuân, quận Thủ Đức, Thành phố Hồ Chí Minh, đuợc Bộ trưởng Bộ Văn hóa Thông tin ký quyết định số 101/2004/QĐ-BVHTT ngày 15/12/2004 xếp hạng là di tích kiến trúc nghệ thuật cấp quốc gia.

Đình Xuân Hiệp là ngôi đình làng của người Việt. Ngoài chức năng là cơ sở tín ngưỡng dân gian, đình còn là nơi bảo lưu giá trị kiến trúc nghệ thuật về xây dựng đình làng truyền thống Nam Bộ như hệ thống cột, kèo mái, xà, đòn tay, rui mè, ngói lợp, các cổ vật, di vật, hiện vật thờ cúng gắn với di tích được chạm khắc tinh xảo có giá trị mỹ thuật cao.

Sự hình thành

Địa chí Văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh ghi năm 1818 thôn Xuân Trường Tây Giáp thuộc tổng An Thủy, huyện Bình An, trấn Biên Hòa, Gia Định thành. Năm 1836, thôn Xuân Trường Tây thuộc tổng An Thủy Trung, huyện Bình An, phủ Phước Long, tinh Biên Hòa. Từ 1885 đến 1889, thôn Xuân Trường thuộc tổng An Điền, hạt Gia Định. Năm 1910, thôn Xuân Trường thuộc tổng An Điền, tỉnh Gia Định. Tại đình hiện còn tờ sắc do vua Bảo Đại ban cho thần Thành hoàng bản cảnh thôn Xuân Hiệp ngày 27 tháng 7 năm Bảo Đại thứ 9 – 1934 là “Khai nguyên Diệu hóa Chính đạo Đại vương Đôn ngưng tôn thần”. Theo lời kể cùa các bậc kỳ lão địa phương thì xa xưa vùng đất này là thôn Xuân Trường có đình Xuân Trường, sau đó đổi thành thôn Xuân Hiệp, và đình Xuân Hiệp. Từ những căn cứ trên, có thể xác định thôn Xuân Hiệp được thành lập trong khoảng thời gian từ 1910 đến 1934.

Kiến trúc

Đình Xuân Hiệp là ngôi đình làng gắn với địa danh suối Xuân Trường, đã đi vào câu “Ăn nem Thủ Đức, tắm suối Xuân Trường”. Đình nằm trong khuôn viên có nhiều cổ thụ, có kiến trúc tổng thể gồm các tòa nhà võ ca, tiền điện, chính điện, nhà bếp, nằm trên một trục dọc, mái của các toà nhà Iợp ngói âm dương. Bên phải sân trước có các miếu nhỏ Ngũ hành lập năm 1968, miếu Thủy long có kiến trúc đẹp do bà Nguyễn Thị Chấn dựng năm 1937 thờ thần suối Xuân Trường, phía bên trái sân trước có các miếu nhỏ Bạch mã, Thần Nông, Sơn quân.

Võ ca là tòa nhà được xây dựng trên nền cao kiểu tứ trụ với 4 cây cột vuông, hai vì kèo mái, dàn mái bằng gỗ, lợp ngói móc. Võ ca dùng làm sân khấu hát bội mỗi dịp lễ Kỳ yên.

Mặt tiền của đình Xuân Hiệp được xây dựng giống như mặt tiền của đình Tăng Phú ở quận 9, gờ nóc mái phẳng ngang có gắn tượng gốm men xanh cặp rồng tranh châu, tượng gốm bát tiên cá chép hóa rồng, gờ mái xuôi thẳng bẻ hai góc trên. Đình có hiên trước, hiên trái, hiên phải tạo thành hành lang thông suốt xung quanh đình.

Tiền điện là tòa nhà ba gian hai chái được xây dựng bằng tường gạch, hệ thống cột, kèo mái, xà, đòn tay, rui mè gỗ tạo cho tòa nhà dáng cao rộng uy nghi. Dàn mái của tiền điện được chống đỡ trên tám cây cột gỗ tròn có độ cao bằng nhau, từ đầu trên của bốn cột gỗ ngoài cùng phát triển ra phía trước, phía sau, phía ngoài bằng các đoạn kèo nối, phần đuôi của các đoạn kèo nối được đỡ bằng các cột ở hiên trước, hiên trái, hiên phải. cửa tiền điện có các bức hoành phi gỗ chạm khắc tinh xảo chữ Hán “Linh Xuân thôn thần từ” (Đình thần thôn Linh Xuân), “Hà hải chung linh” (Khí thiêng sông biển) làm năm Đinh mùi – 1907, “Thần ân phổ chiếu” (Ơn thần chiếu khắp) làm năm Nhâm dần – 1902. Ở đây có các án thờ thần Thành hoàng bản cảnh, Tả ban, Hữu ban bằng gỗ làm năm Quý mão – 1903, được chạm lọng, chạm nổi mỹ thuật hình tượng rồng mây, hoa lá. Sát vách tường bên trái và bên phải là chiêng trống và mõ gỗ. Các bức hoành phi, liễn đối, bao lam gỗ được chạm trổ tinh xảo đề tài chữ Hán, mây, nho sóc, tứ linh, cây dưa, hình chuột, cúc dây, chim hoa “Thánh thọ vô cuơng” làm năm 1941…

Chính điện là tòa nhà đuợc xây dựng kiểu tứ trụ giống như tòa nhà chính điện của chùa Hội Sơn ở quận 9 với tường gạch, cột, kèo mái, xà, đòn tay, rui mè gỗ, mái lợp ngói âm duơng. Thờ cúng ở đây có dãy đầu tiên là ba cặp hạc gỗ cao lớn giống nhau đứng trên lưng rùa biểu tượng cho xã tắc bền vững, chiếc ngai thần được tạo hình và chạm khắc tinh xảo hình mặt trời, rồng mây, đầu rồng để trên chiếc sập quì được đặt trên bộ ván gỗ to lớn. Ở vị trí trang trọng của chính điện là án thờ thần Thành hoàng bản cảnh thôn Xuân Hiệp bằng gỗ cao lớn đặt trên bệ gạch, được chạm lọng, chạm nổi, chạm chìm nghệ thuật hình tượng cặp rồng chầu mặt trời, rồng mây, mai lan cúc trúc, chim hoa, cây bầu cây bí và chữ Hán, trong án có chữ thần thếp vàng, tượng thần bằng gỗ áo mũ chỉnh tề, ở đây có hộp đựng tờ sắc ban cho thần Thành hoàng bản cảnh thôn Xuân Hiệp ngày 27 tháng 7 năm Bảo Đại thứ 9 – 1934 là “Tôn thần Khai nguyên Diệu hóa Chính đạo Đại vương Đôn ngưng”. Bên trái và bên phải án thờ thần là các án thờ Tây hiến, Đông hiến, Ngũ thổ, Ngũ cốc được làm năm 1905, các án thờ bằng gỗ này được chạm trổ mỹ thuật hình tượng rồng mây, nho sóc, cúc dây, chữ Hán. Ở đây còn có các hoành phi, bao lam gỗ làm vào các năm 1898, 1926, 1941, 1958 được chạm khắc tinh xảo chữ Hán “Bảo an chính trực“, “Cảnh tinh khánh vân” (Sao sáng mây lành), “Hà thanh hải yến” (Biển lặng sông êm).

Hậu điện đuợc ngăn với chính điện bằng bức tường gạch. Ở đây có các án thờ tiên sư “Tiên truyền hỷ sự chí tâm, Sư năng giáo huấn tâm tình” (Tiên sư truyền nghề tận tâm tận chí, Tiên sư giáo huấn tận chí tận tâm), án thờ “Tiền đại hương chức” (Hương chức đời trước), “Nhất thôn hòa khí, xuân thường tại, Toàn ấp an cư, khánh hữu dư” (Trong thôn hòa khí, xuân còn mãi, Cả ấp an cư, nhà nhà vui), án thờ Tiền đại viên quan viên chức” (Viên quan viên chức đời trước), “Đãn nguyện bản thôn, tăng phú quí, Thường kỳ lân ấp, đắc bình an” (Chỉ nguyện thôn làng, thêm phú quý, Cầu mong xóm ấp, được bình an), các án thờ gỗ này được chạm trổ mỹ thuật đề tài hoa lá, chữ Hán.

Nhà bếp là tòa nhà ba gian hai chái được xây dựng giống như tòa nhà tiền điện với tường gạch, cột, kèo mái, xà, đòn tay rui mè bằng gỗ, mái lợp ngói âm dương. Ở đây có án thờ chiến sĩ trận vong “Tổ quốc ghi ơn, vì nước quen thân“. Nhà bếp là nơi phục vụ khách trong dịp lễ Kỳ yên hàng năm. Hiện tại đình còn lưu giữ 25 cổ vật gắn với di tích gồm liễn đối, hoành phi, bài vị, án thờ, mõ… bằng chất liệu gỗ.

Lễ hội

Đình Xuân Hiệp tổ chức lễ Kỳ yên hàng năm vào ngày 15 và 16 tháng 11 âm lịch với nghi thức lễ truyền thống.

Tham khảo

  • Trích “Di tích lịch sử văn hoá ở Thành phố Hồ Chí Mình”, NXB Tổng hợp Thành phố Hồ Chí Minh
Chấm điểm
Chia sẻ
Dinh-Xuan-Hiep-Thu-Duc-TP-HCM (10)

Bài viết

Bài viết đang được cập nhật

Nội dung chính

Thờ tự
Nội dung đang được cập nhật.
Nhân vật
Nội dung đang được cập nhật.
Lễ hội
Nội dung đang được cập nhật.

Trả lời

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *