Tên gọi và vị trí địa lý
Duyệt Thị Đường là nhà hát cung đình được xây dựng sớm nhất tại kinh đô Huế dưới triều Nguyễn. Công trình tọa lạc ở phía bên trái trong phạm vi Tử Cấm thành, đây là không gian biểu diễn nghệ thuật dành riêng cho hoàng gia. Tại đây thường xuyên tổ chức các loại hình sân khấu cung đình, đặc biệt là tuồng (hát bội), phục vụ vua, hoàng thân, đình thần và các phái đoàn ngoại giao.
Hiện nay, Duyệt Thị Đường thuộc địa phận phường Phú Xuân, thành phố Huế, nằm trong quần thể Quần thể di tích Cố đô Huế.
Lịch sử và nhân vật
Duyệt Thị Đường được dựng vào tháng 7 năm 1826 dưới triều vua Minh Mạng, giai đoạn này, triều Nguyễn đang từng bước hoàn chỉnh thiết chế cung đình và nghi lễ. Sự ra đời của nhà hát này không chỉ nhằm đáp ứng nhu cầu giải trí, mà còn phục vụ trực tiếp cho đời sống văn hóa, lễ nghi của hoàng gia, nơi nghệ thuật tuồng (hát bội) được nâng lên thành một hình thức biểu diễn mang tính bác học và cung đình hóa cao độ.
Duyệt Thị Đường đã là không gian sân khấu trọng yếu trong nội cung, diễn ra các buổi biểu diễn phục vụ nhà vua, hoàng thân quốc thích, quần thần và cả các phái bộ ngoại giao. Những ghi chép của người phương Tây cuối thế kỷ XIX cho thấy đây là một thiết chế biểu diễn được tổ chức chặt chẽ theo trật tự lễ nghi: vị trí ngự tọa của hoàng đế được đặt trên bục cao, tách biệt; phía sau có màn che dành cho cung nữ; dàn nhạc và sân khấu bố trí ở trung tâm.
Bước sang đầu thế kỷ XX, cùng với sự suy yếu của triều đình, công trình bắt đầu xuống cấp, đến cuối thời Bảo Đại, nhà hát gỗ nguyên thủy đã bị triệt giải để xây dựng lại bằng vật liệu hiện đại. Lần cải tạo này làm thay đổi căn bản diện mạo kiến trúc, mặt bằng bị thu hẹp, công trình được nâng thành hai tầng, kết cấu chuyển sang bê tông cốt thép, mái đôi truyền thống thay bằng mái đơn, đồng thời bổ sung các hạng mục mới như nhà vỏ cua và cổng Duyệt Thị Môn. Đây là giai đoạn đánh dấu sự hiện đại hóa cưỡng bức, khiến cấu trúc nguyên bản của nhà hát cung đình gần như không còn được bảo lưu.
Đến năm 1962, Duyệt Thị Đường được chuyển đổi thành Trường Quốc gia Âm nhạc Huế, những biến đổi tiếp tục diễn ra ở quy mô nội thất: sân khấu cũ bị cải biến thành khán đài, các không gian hai bên bị chia nhỏ thành phòng học, làm phá vỡ hoàn toàn cấu trúc không gian biểu diễn truyền thống.
Trước tình trạng xuống cấp nghiêm trọng sau nhiều thập niên sử dụng, từ năm 1995 đến năm 2004, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế đã tiến hành trùng tu công trình theo hướng bảo tồn thích nghi, phục hồi diện mạo của giai đoạn giữa thế kỷ XX, đồng thời tái thiết chức năng biểu diễn nghệ thuật truyền thống.
Từ năm 2004, Duyệt Thị đường được khôi phục và đưa vào hoạt động phục vụ khách du lịch với thể loại nhã nhạc cung đình Huế khá thu hút du lịch. Nhà hát đã sưu tầm và khôi phục 8 trong số 11 điệu múa cổ, 40 bài nhã nhạc và nhiều trích đoạn tuồng cổ, trong đó có nhiều tiết mục được dàn dựng công phu như Trống Thái Bình, Tam luân cửu chuyển (đại nhạc), Phú lục địch, Kim tiền (Tiểu nhạc), Vũ phiến, Lục cúng hoa đăng và các trích đoạn tuồng Kỷ Lan Anh, Ôn Đình chém Tá, Lục cúng hoa đăng, Nữ tướng xuất quân, Lân mẫu xuất Lân nhi…
Kiến trúc cảnh quan
Ban đầu, Duyệt Thị Đường là một công trình kiến trúc gỗ quy mô lớn, tiêu biểu cho loại hình “nhà hát cổ lầu” trong không gian cung đình. Công trình nằm trong một tổng thể chức năng khép kín: phía hữu là Ngự y viện – nơi bào chế dược liệu phục vụ nhà vua và hoàng gia; phía tả là Thượng Thiện sở – nơi đảm trách việc chế biến ẩm thực cung đình. Các khu vực này đều được ngăn cách với nhà hát bằng hệ thống tường bao, vừa đảm bảo tính độc lập chức năng, vừa duy trì trật tự nội cung.
Mặt bằng Duyệt Thị Đường có dạng hình chữ nhật, kích thước khoảng 46m × 35m, gồm 4 gian chính và 2 chái, quay mặt về hướng đông. Toàn bộ công trình được bao bọc bởi một vòng tường riêng, hình thành một không gian kiến trúc biệt lập trong phạm vi Tử Cấm thành Huế.
Hệ mái của công trình đồ sộ, với các bờ quyết cong mềm mại gợi liên tưởng đến kiến trúc đình chùa truyền thống ở Huế. Kết cấu mái được nâng đỡ bởi hai hàng cột lim lớn, cao khoảng 12m, sơn son thếp vàng, trang trí đề tài rồng ẩn trong mây cuốn, tạo thành nhịp điệu thị giác liên hoàn theo phương đứng. Ở lưng chừng mỗi cột treo các bức tranh sơn thủy vẽ cảnh xứ Huế, đặt trong khung chạm rồng nổi, góp phần tăng cường tính trang trí và chiều sâu không gian nội thất.
Một trong những đặc sắc nổi bật nhất của Duyệt Thị Đường là nghệ thuật xử lý trần, trần gỗ được tạo hình như một vũ trụ thu nhỏ, với hình tượng mặt trời, mây ngũ sắc và hàng chục vì sao bằng thủy tinh gắn trên nền trời xanh. Khi ánh sáng đèn được thắp lên, toàn bộ không gian phản quang lấp lánh, tạo nên hiệu ứng huyền ảo, khiến sân khấu như hòa nhập với thế giới tự nhiên. Đây là một thủ pháp dàn dựng không gian giàu tính biểu tượng và sáng tạo, đặc trưng cho sân khấu cung đình triều Minh Mạng thế kỷ XIX.
Bên ngoài, công trình được tổ chức với hệ hiên rộng và hành lang bao quanh, vừa có chức năng che chắn, vừa đóng vai trò như lớp đệm chuyển tiếp giữa nội thất và ngoại cảnh. Quy mô mái lớn kết hợp với hệ kết cấu gỗ tạo nên dáng vẻ uy nghi, bề thế, có nhiều điểm tương đồng với các công trình sân khấu cung đình như Minh Khiêm Đường.
Không gian nội thất được tổ chức theo nguyên tắc tập trung, với sân khấu đặt ngay giữa lòng nhà, không tách biệt mà hòa vào tổng thể không gian. Bao quanh sân khấu là các khu vực dành cho khán giả, được phân bố theo trật tự tôn ti nghiêm ngặt. Vị trí ngự tọa của hoàng đế được bố trí trên tầng lầu phía tây, ở vị trí trung tâm và cao nhất, hai bên treo câu đối chữ Hán do vua Minh Mạng ngự chế, thể hiện quan niệm về chức năng giáo hóa của nghệ thuật:
“Âm nhạc tinh trần hòa kỳ tâm dĩ dưỡng kỳ chí
Nghiên xuy tề hiến thủ kỳ thị nhi giới kỳ phi”
(Nghĩa là: Âm nhạc cùng phô bày, hòa lòng người để nuôi dưỡng chí khí; thiện ác đồng thời trình hiện, khiến con người giữ điều đúng mà tránh điều sai.)
Sân khấu có ba mặt diễn, phía hậu được ngăn bằng một bức tường có hai cửa, quy định lối ra vào của diễn viên theo nguyên tắc sân khấu truyền thống. Phía sau là không gian hậu trường rộng, dùng để lưu trữ phục trang, đạo cụ và các bản tuồng; đồng thời đặt khám thờ tổ nghề hát bội, thể hiện yếu tố tín ngưỡng nghề nghiệp. Không gian này có lối thông ra phía đông để nghệ nhân di chuyển độc lập với khu vực khán giả.
Đối diện sân khấu là hệ đài ngồi chia làm hai cấp: bậc cao phía sau dành cho hoàng hậu và cung tần, được che bởi lớp sáo trúc nhằm đảm bảo tính kín đáo; bậc thấp phía trước là nơi đặt ngự tọa của nhà vua. Hai bên là vị trí của quan lại và quốc khách, tạo thành một bố cục không gian vừa mang tính trình diễn, vừa phản ánh rõ trật tự lễ nghi cung đình.
Trải qua các đợt cải tạo trong thế kỷ XX, đặc biệt dưới thời Bảo Đại và giai đoạn sử dụng làm cơ sở đào tạo âm nhạc, diện mạo kiến trúc của công trình đã thay đổi đáng kể. Hiện nay, Duyệt Thị Đường có mặt bằng khoảng 40m × 21m, kết cấu bê tông cốt thép, gồm nhà chính và nhà vỏ cua, mái lợp ngói ống thanh lưu ly. Nội thất được phục dựng theo phong cách sơn son thếp vàng, nhằm tái hiện phần nào không khí cung đình xưa, dù không còn giữ được cấu trúc không gian nguyên thủy.
Tổng thể, Duyệt Thị Đường là một trường hợp đặc biệt trong kiến trúc cung đình Huế: dù đã trải qua nhiều biến đổi, công trình vẫn bảo lưu được những giá trị cốt lõi về tổ chức không gian sân khấu và tư duy thẩm mỹ. Qua đó, nó phản ánh sinh động đời sống nghệ thuật và văn hóa cung đình Việt Nam dưới triều Nguyễn.
Xếp hạng
Duyệt Thị Đường nằm trong Quần thể di tích Cố đô Huế được công nhận là di sản văn hóa thế giới ngày 11/12/1993.
Tài liệu tham khảo
- Phan Thuận An (2005), Quần thể di tích Huế, Nxb Trẻ.
- Chương trình biểu diễn nghệ thuật tại Nhà hát Duyệt Thị Đường – hueworldheritage.org.vn
- Duyệt Thị Đường- nhà hát cổ nhất còn lại của sân khấu truyền thống việt nam – Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Name and Geographic Location
Duyet Thi Duong is the earliest royal theater constructed in the imperial capital of Hue under the Nguyen dynasty. The structure is located on the left side within the Forbidden Purple City, serving as a performance space exclusively for the royal family. It regularly hosted court theatrical forms, especially tuong (classical opera), to serve the emperor, royal relatives, court officials, and diplomatic delegations.
Today, Duyet Thi Duong is situated in Phu Xuan ward, Hue city, within the Complex of Hue Monuments.
History and Historical Figures
Duyet Thi Duong was built in July 1826 during the reign of Emperor Minh Mang, a period when the Nguyen court was gradually completing its institutional and ceremonial systems. The establishment of this theater not only met entertainment needs but also directly served the cultural and ritual life of the royal court, where tuong was elevated into a highly refined and courtly art form.
The theater functioned as a major performance space within the inner court, hosting shows for the emperor, royal family, mandarins, and foreign envoys. Accounts by Western observers in the late 19th century indicate that performances were strictly organized according to court protocol: the emperor’s throne was placed on a raised and separate platform; behind it was a screen for court ladies; while the orchestra and stage occupied the central space.
By the early 20th century, alongside the decline of the monarchy, the structure began to deteriorate. By the end of Emperor Bao Dai’s reign, the original wooden theater was dismantled and rebuilt using modern materials. This renovation fundamentally altered its architectural appearance: the layout was reduced, the building was raised to two stories, reinforced concrete replaced the wooden structure, the traditional double roof was replaced by a single roof, and additional elements such as the shell-shaped annex and Duyet Thi Mon gate were added. This phase marked a forced modernization that nearly erased the original architectural structure of the royal theater.
In 1962, Duyet Thi Duong was converted into the Hue National School of Music. Further interior modifications followed: the original stage was transformed into seating tiers, and side spaces were subdivided into classrooms, completely disrupting the traditional performance space.
Due to severe deterioration after decades of use, from 1995 to 2004, the Hue Monuments Conservation Center undertook restoration based on adaptive conservation principles, restoring the building’s mid-20th-century appearance while reestablishing its function as a traditional performance venue.
Since 2004, Duyet Thi Duong has been restored and reopened for tourism, featuring Hue royal court music performances that attract visitors. The theater has collected and revived 8 of 11 classical dances, 40 royal music pieces, and numerous excerpts from classical tuong, including elaborately staged works such as Trong Thai Binh, Tam Luan Cuu Chuyen (grand music), Phu Luc Dich, Kim Tien (minor music), Vu Phien, Luc Cung Hoa Dang, and excerpts like Ky Lan Anh, On Dinh Chem Ta, Nu Tuong Xuat Quan, Lan Mau Xuat Lan Nhi.
Architectural Landscape
Originally, Duyet Thi Duong was a large-scale wooden structure, representative of the “multi-story theater hall” type within royal architecture. The building was part of a closed functional complex: to the right stood the Imperial Medical Institute, responsible for preparing medicines for the royal family; to the left was the Imperial Kitchen, in charge of royal cuisine. These areas were separated from the theater by enclosing walls, ensuring functional independence while maintaining internal court order.
The ground plan is rectangular, approximately 46 m × 35 m, consisting of four main bays and two side wings, oriented eastward. The entire structure is enclosed by its own wall system, forming an independent architectural space within the Forbidden Purple City.
The roof system is monumental, with softly curved ridges reminiscent of traditional communal houses and pagodas in Hue. It is supported by two rows of large ironwood columns about 12 meters high, lacquered and gilded, decorated with dragon motifs hidden within swirling clouds, creating a continuous vertical visual rhythm. Midway along each column hang landscape paintings depicting Hue scenery, framed with carved dragons, enhancing decorative richness and spatial depth.
One of the most remarkable features is the ceiling design: the wooden ceiling is shaped like a miniature universe, featuring the sun, five-colored clouds, and dozens of glass stars set against a blue background. When illuminated, the entire space sparkles, creating a magical effect that blends the stage with the natural cosmos—an innovative and symbolic staging technique characteristic of Minh Mang–era court theater.
Externally, the building features wide verandas and surrounding corridors, functioning both as protection and as transitional spaces between interior and exterior. The large roof scale combined with the wooden structural system creates a majestic and imposing appearance, comparable to other royal theaters such as Minh Khiem Duong.
The interior space follows a centralized layout, with the stage positioned at the center rather than separated, integrating into the overall space. Surrounding it are audience areas arranged according to strict hierarchical order. The emperor’s throne is located on the upper western level, at the highest and most central position, flanked by parallel Chinese couplets composed by Emperor Minh Mang, expressing the moral function of art:
“Am nhac tinh tran hoa ky tam di duong ky chi
Nghien xuy te hien thu ky thi nhi gioi ky phi”
(Meaning: Music harmonizes the human heart to cultivate will; good and evil are both presented, guiding people to uphold the right and avoid the wrong.)
The stage has three performing sides, while the rear is enclosed by a wall with two doors regulating actor entrances and exits according to traditional stage conventions. Behind it is a spacious backstage area used for storing costumes, props, and scripts, as well as housing an altar dedicated to the founders of tuong, reflecting professional beliefs. This space connects to the eastern side, allowing performers to move independently from the audience area.
Opposite the stage is a two-tier seating system: the upper rear level is reserved for the empress and court ladies, screened by bamboo blinds for privacy; the lower front level is for the emperor’s throne. On both sides are seats for mandarins and foreign guests, forming a spatial arrangement that both supports performance and clearly reflects court hierarchy.
After multiple renovations in the 20th century, especially under Bao Dai and during its use as a music school, the architectural appearance changed significantly. Today, Duyet Thi Duong has a floor area of about 40 m × 21 m, with reinforced concrete structure, consisting of a main hall and annex, roofed with glazed tube tiles. The interior has been restored in a lacquer-and-gold style to partially recreate the royal atmosphere, although the original spatial structure is no longer fully preserved.
Overall, Duyet Thi Duong is a unique case in Hue royal architecture: despite numerous transformations, it still retains core values in spatial organization and aesthetic thinking, vividly reflecting the artistic and cultural life of the Vietnamese royal court under the Nguyen dynasty.
Classification
Duyet Thi Duong is part of the Complex of Hue Monuments, recognized as a UNESCO World Cultural Heritage Site on December 11, 1993.
References
- Phan Thuận An (2005), Quần thể di tích Huế, Nxb Trẻ.
- Chương trình biểu diễn nghệ thuật tại Nhà hát Duyệt Thị Đường – hueworldheritage.org.vn
- Duyệt Thị Đường- nhà hát cổ nhất còn lại của sân khấu truyền thống việt nam – Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
Tiếng Pháp (Français)
Nom et localisation géographique
Duyet Thi Duong est le théâtre de cour le plus ancien construit dans la capitale impériale de Hue sous la dynastie Nguyen. L’édifice est situé sur le côté gauche à l’intérieur de la Cité interdite (Tu Cam Thanh), constituant un espace de représentation artistique exclusivement réservé à la famille impériale. On y organisait régulièrement des spectacles de théâtre de cour, en particulier le tuong (hat boi), destinés à l’empereur, à la famille royale, aux mandarins et aux délégations diplomatiques.
Aujourd’hui, Duyet Thi Duong appartient au quartier Phu Xuan, ville de Hue, au sein du Complexe des monuments de l’ancienne capitale de Hue.
Histoire et personnages
Duyet Thi Duong fut construit en juillet 1826 sous le règne de l’empereur Minh Mang, à une époque où la dynastie Nguyen consolidait progressivement les institutions et les rituels de la cour. La création de ce théâtre ne répondait pas seulement à un besoin de divertissement, mais servait directement la vie culturelle et cérémonielle de la cour, où l’art du tuong était élevé au rang d’une forme savante et hautement codifiée.
Le théâtre constituait un espace scénique majeur au sein du palais, accueillant des représentations destinées à l’empereur, à la famille royale, aux mandarins et aux missions diplomatiques. Les récits occidentaux de la fin du XIXe siècle décrivent une organisation rigoureuse selon les règles protocolaires : le trône impérial était placé sur une estrade élevée et séparée ; un rideau dissimulait l’espace réservé aux dames de cour ; l’orchestre et la scène occupaient la position centrale.
Au début du XXe siècle, avec le déclin de la dynastie, l’édifice se détériora progressivement. À la fin du règne de Bao Dai, le théâtre en bois d’origine fut démantelé et reconstruit avec des matériaux modernes. Cette transformation modifia profondément l’architecture : réduction de la superficie, élévation à deux niveaux, adoption du béton armé, remplacement de la toiture traditionnelle double par une toiture simple, et ajout de nouvelles structures telles que le pavillon auxiliaire et la porte Duyet Thi Mon. Cette phase marque une modernisation forcée ayant presque effacé la structure originale.
En 1962, Duyet Thi Duong fut converti en École nationale de musique de Hue, entraînant de nouvelles transformations intérieures : l’ancienne scène devint une tribune, et les espaces latéraux furent divisés en salles de classe, altérant complètement l’organisation spatiale traditionnelle.
Face à une dégradation importante après plusieurs décennies d’usage, une restauration fut menée entre 1995 et 2004 par le Centre de conservation des monuments de Hue, selon une approche de conservation adaptative. L’objectif était de restituer l’aspect du milieu du XXe siècle tout en rétablissant la fonction de spectacle traditionnel.
Depuis 2004, le théâtre a été restauré et ouvert au public, proposant des représentations de nha nhac (musique de cour de Hue), très attractives pour les visiteurs. Le théâtre a permis de reconstituer 8 des 11 danses anciennes, 40 pièces musicales de nha nhac et de nombreux extraits de tuong classique.
Architecture et paysage
À l’origine, Duyet Thi Duong était un grand édifice en bois typique du modèle de « théâtre à pavillon » dans l’espace impérial. Il s’inscrivait dans un ensemble fonctionnel fermé : à droite se trouvait l’Institut médical impérial (Ngu y vien), et à gauche le service culinaire (Thuong Thien so). Ces zones étaient séparées par des murs d’enceinte, garantissant à la fois l’autonomie fonctionnelle et l’ordre du palais.
Le plan est rectangulaire (environ 46 m × 35 m), comprenant quatre travées principales et deux ailes, orienté vers l’est. L’ensemble est entouré d’un mur formant un espace architectural autonome au sein de la Cité interdite.
La toiture est monumentale, avec des courbes élégantes rappelant les temples traditionnels de Hue. Elle est soutenue par deux rangées de grandes colonnes en bois de fer (lim), hautes d’environ 12 m, décorées de dragons dans les nuages, créant un rythme vertical harmonieux. À mi-hauteur, des peintures de paysages de Hue sont suspendues dans des cadres sculptés de dragons, enrichissant la décoration intérieure.
L’un des éléments les plus remarquables est le traitement du plafond : un plafond en bois conçu comme un univers miniature, avec le soleil, des nuages multicolores et des étoiles en verre sur fond bleu. Sous l’éclairage, l’espace scintille, produisant un effet féerique où la scène semble fusionner avec la nature — une mise en scène hautement symbolique caractéristique du XIXe siècle.
À l’extérieur, l’édifice est entouré de galeries couvertes servant à la fois de protection et de transition entre intérieur et extérieur. La grande toiture et la structure en bois confèrent à l’ensemble une allure majestueuse, comparable à d’autres théâtres de cour comme Minh Khiem Duong.
L’espace intérieur est organisé de manière centrée : la scène est placée au cœur du bâtiment, intégrée à l’ensemble spatial. Les places des spectateurs sont disposées selon une stricte hiérarchie. Le trône impérial est situé à l’étage ouest, au point le plus élevé et central, encadré par des sentences en caractères chinois composées par Minh Mang, exprimant la fonction morale de l’art.
La scène possède trois côtés ouverts ; l’arrière est fermé par un mur percé de deux portes régulant les entrées et sorties selon les conventions traditionnelles. Derrière se trouve un vaste espace de coulisses, servant au stockage des costumes et accessoires, ainsi qu’au culte du maître fondateur du théâtre, reflétant la dimension spirituelle du métier.
Face à la scène, les gradins sont divisés en deux niveaux : le niveau supérieur pour l’impératrice et les concubines, dissimulé derrière des stores en bambou ; le niveau inférieur pour le trône impérial. Les côtés sont réservés aux mandarins et aux invités étrangers, formant une organisation spatiale à la fois scénique et protocolaire.
Après les transformations du XXe siècle, notamment sous Bao Dai et durant son utilisation comme école de musique, l’architecture a été profondément modifiée. Aujourd’hui, l’édifice présente une superficie d’environ 40 m × 21 m, avec une structure en béton armé, comprenant un bâtiment principal et une annexe, couverte de tuiles vernissées bleues. L’intérieur a été restauré dans un style traditionnel (laque et dorure), évoquant l’atmosphère impériale sans toutefois restituer l’organisation originale.
Dans son ensemble, Duyet Thi Duong constitue un cas particulier de l’architecture impériale de Hue : malgré de nombreuses transformations, il conserve des valeurs essentielles liées à l’organisation de l’espace scénique et à l’esthétique, reflétant de manière vivante la vie culturelle de la cour Nguyen.
Classement
Duyet Thi Duong fait partie du Complexe des monuments de Hue, classé patrimoine culturel mondial le 11 décembre 1993.
Références
- Phan Thuận An (2005), Quần thể di tích Huế, Nxb Trẻ.
- Chương trình biểu diễn nghệ thuật tại Nhà hát Duyệt Thị Đường – hueworldheritage.org.vn
- Duyệt Thị Đường- nhà hát cổ nhất còn lại của sân khấu truyền thống việt nam – Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
阅是堂是阮朝在顺化京城建造最早的宫廷戏院。该建筑位于紫禁城范围内左侧，是专供皇室使用的艺术表演空间。在此经常上演宫廷戏剧，尤其是“嘲剧”（又称宫廷戏曲），服务对象包括皇帝、皇亲国戚、文武百官及外国使节。
目前，阅是堂位于承天顺化省顺化市富春坊，属于顺化古都遗迹群的一部分。
历史与人物
阅是堂建于1826年7月，时值明命皇帝统治时期，当时阮朝正逐步完善宫廷制度与礼仪体系。该戏院的建立不仅满足娱乐需求，更直接服务于皇室文化与礼仪生活，使“嘲剧”发展为高度宫廷化与学术化的艺术形式。
阅是堂曾是内廷最重要的演出场所，演出对象包括皇帝、宗室、百官以及外国使团。19世纪末西方人的记载表明，这一演出机构严格遵循礼仪秩序：皇帝御座设于高台之上，与其他区域分隔；其后设有供宫女使用的帷幕；乐队与舞台位于中心区域。
进入20世纪初，随着朝廷衰落，建筑逐渐破损。至保大时期，原有木结构戏院被拆除，并以现代材料重建。这次改造从根本上改变了建筑面貌：平面缩小，建筑改为两层结构，结构体系转为钢筋混凝土，传统双层屋顶改为单层屋顶，同时增建“壳屋”和阅是门等附属构筑。这一阶段标志着一种被动的现代化，使原有宫廷戏院结构几乎不复存在。
1962年，阅是堂被改作顺化国立音乐学校，内部空间进一步改变：原舞台被改为看台，两侧空间被分割为教室，彻底破坏了传统演出空间结构。
由于长期使用导致严重损坏，自1995年至2004年，顺化古都遗迹保护中心对其进行修复，采取“适应性保护”方式，恢复20世纪中期的建筑面貌，同时重建传统艺术演出功能。
自2004年起，阅是堂恢复运营，向游客开放，主要演出顺化宫廷雅乐，具有较强吸引力。剧院已整理并复原11种古舞中的8种、40首雅乐曲目以及多段传统戏曲，其中包括精心编排的节目如《太平鼓》《三轮九转》（大乐）、《富六笛》《金钱》（小乐）、《舞扇》《六供花灯》以及《纪兰英》《温亭斩佐》《女将出军》《麟母出麟儿》等戏曲片段。
建筑与景观
最初，阅是堂是一座大型木结构建筑，是宫廷中“戏楼”类型的典型代表。其所在区域为封闭功能综合体：右侧为御医院，负责为皇帝及皇室配制药物；左侧为尚膳所，负责宫廷饮食。这些区域通过围墙与戏院分隔，既保证功能独立，又维持内廷秩序。
建筑平面呈长方形，约46米 × 35米，由4间正间与2间厢房组成，朝向东方。整体由围墙包围，在紫禁城内形成独立建筑空间。
屋顶规模宏大，屋脊曲线柔和，令人联想到顺化传统庙宇建筑。屋顶由两排高约12米的楠木柱支撑，柱体施以朱漆贴金，装饰云中隐龙纹样，形成连续的垂直视觉节奏。柱身中部悬挂描绘顺化山水的画作，置于雕龙框架之中，增强装饰效果与空间层次感。
阅是堂最突出的特色之一是天花处理：木制天花被塑造为一个微缩宇宙，装饰有太阳、五彩祥云及数十颗镶嵌在蓝色背景上的玻璃星体。当灯光点亮时，空间闪耀反光，营造出梦幻效果，使舞台仿佛与自然融为一体。这种空间处理手法富有象征意义与创造性，是19世纪明命时期宫廷戏剧的重要特征。
外部设有宽敞的檐廊与环绕走廊，既起遮蔽作用，又作为内外空间的过渡层。大型屋顶与木结构体系共同营造出庄严宏伟的气势，与明谦堂等宫廷戏剧建筑具有相似之处。
内部空间采用集中式布局，舞台设于建筑中心，与整体空间融为一体而非独立分隔。舞台周围为观众区域，按严格等级秩序分布。皇帝御座位于西侧楼层的中心最高位置，两侧悬挂由明命皇帝御制的汉字对联，体现艺术的教化功能：
“音乐陈精和其心以养其志
研吹齐献守其是而戒其非”
（意为：音乐共同呈现，以调和人心、涵养志气；善恶同时展现，使人守正避邪。）
舞台为三面表演结构，后方以墙隔开并设有两扇门，规定演员出入路径，符合传统戏剧规范。其后为宽敞后台，用于存放服装、道具及剧本，同时设有戏曲祖师祭坛，体现行业信仰。后台另设通道通向东侧，使艺人与观众区分流。
舞台对面为两级观演台：后方高位供皇后及嫔妃使用，并以竹帘遮挡以保持私密；前方低位为皇帝御座。两侧为官员与外国宾客席位，形成既具演出功能又体现礼制等级的空间格局。
经历20世纪多次改造，尤其在保大时期及作为音乐学校使用阶段，建筑面貌发生显著变化。目前阅是堂平面约为40米 × 21米，采用钢筋混凝土结构，由主楼与附属建筑组成，屋顶覆以青琉璃瓦。内部以朱漆贴金风格重建，在一定程度上再现昔日宫廷氛围，但已不再保留原有空间结构。
总体而言，阅是堂是顺化宫廷建筑中的特殊案例：尽管经历多次变迁，仍保留了舞台空间组织与审美理念的核心价值，生动反映了阮朝时期越南宫廷艺术与文化生活。
等级与认定
阅是堂属于顺化古都遗迹群的一部分，该遗产于1993年12月11日被列入世界文化遗产名录。
参考资料
- Phan Thuận An (2005), Quần thể di tích Huế, Nxb Trẻ.
- Chương trình biểu diễn nghệ thuật tại Nhà hát Duyệt Thị Đường – hueworldheritage.org.vn
- Duyệt Thị Đường- nhà hát cổ nhất còn lại của sân khấu truyền thống việt nam – Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.
