Tên gọi và vị trí địa lý
Hang Thất Diệp, còn được gọi là Sattapanni hoặc Saptaparni Cave, là một trong những địa danh linh thiêng có ý nghĩa đặc biệt trong lịch sử Phật giáo. Trong tiếng Pali, “Sattapanni” có nghĩa là “bảy chiếc lá”, được cho là gắn liền với tên gọi cổ truyền của hang động này. Ngoài ra, hang còn được biết đến với tên gọi khác là động Kỳ Xà Quật, tọa lạc trên ngọn núi Vebhara (còn gọi là Vaibhara), thuộc địa phận thành Vương Xá (Rājagaha), kinh đô cổ của vương quốc Ma Kiệt Đà (Magadha). Địa điểm này chỉ cách Linh Thứu Sơn – nơi đức Phật thường giảng pháp – khoảng 10 km, và hiện nay nằm trong địa phận bang Bihar, Ấn Độ. Do địa hình núi cao hiểm trở, để đến được hang Thất Diệp, du khách phải nghỉ lại qua đêm và sáng sớm hôm sau vượt qua hàng ngàn bậc tam cấp mới có thể tiếp cận cửa hang, nằm ở độ cao đáng kể so với mặt đất.
Lịch sử và nhân vật
Hang Thất Diệp, còn được gọi là động Kỳ Xà Quật, gắn liền với sự kiện trọng đại trong lịch sử Phật giáo là cuộc kết tập kinh điển lần thứ nhất sau khi đức Phật nhập Niết bàn. Địa điểm này nằm trên núi Vaibhara (hay Vebhara), gần thành Vương Xá cổ, thủ phủ của vương quốc Ma Kiệt Đà vào thời kỳ đó. Theo các tài liệu cổ, “cuộc kết tập kinh điển này được diễn ra sau ba tháng đức Thế Tôn nhập Niết Bàn”, cho thấy sự chuẩn bị kỹ lưỡng về cả tinh thần lẫn tổ chức của tăng đoàn lúc bấy giờ.
Người chủ tọa cuộc kết tập là trưởng lão Đại Ca Diếp (Mahākassapa), vị đệ tử được kính trọng với giới đức và trí tuệ lớn. Với sự dẫn dắt của Ngài, hội nghị đã quy tụ “500 vị đại A La Hán, nên còn gọi là Ngũ Bách Kết Tập”. Đây là lần đầu tiên trong lịch sử Phật giáo, một hội đồng gồm những bậc thánh tăng chứng đắc được triệu tập nhằm hệ thống hóa lại toàn bộ lời dạy của đức Phật để bảo tồn và truyền thừa chính xác.
Nội dung được kết tập tại đây gồm Luật tạng và Kinh tạng. Trong đó, tôn giả Ưu Ba Ly (Upāli) đảm nhiệm vai trò trùng tuyên Luật tạng – bao gồm những giới luật được đức Phật chế định nhằm duy trì thanh tịnh cho Tăng đoàn. Còn tôn giả A Nan (Ānanda), người được mệnh danh là “đa văn đệ nhất”, là vị ghi nhớ toàn bộ các bài thuyết giảng của đức Thế Tôn, được chỉ định “trùng tuyên kinh tạng”. Tuy nhiên, vào thời điểm ban đầu, A Nan vẫn chưa chứng đắc quả A La Hán nên không đủ tư cách tham dự. Theo ghi chép, “vì buồn cho mình mang tiếng đa văn nhưng lậu hoặc vẫn chưa dứt trừ, đồng thời không được có mặt trong kỳ kết tập này nếu chưa chứng quả A La Hán nên Ngài đã nỗ lực tu tập suốt một đêm cuối cùng trước khi trời sáng hội nghị bắt đầu khai mạc”. Chính đêm đó trở thành thời khắc lịch sử, bởi tôn giả A Nan đã chứng quả A La Hán và “nghiễm nhiên trở thành một thành viên hợp lệ trong hội nghị và được đề cử vai trò quan trọng là người trùng tuyên toàn bộ kinh tạng, tức năm bộ Nikāya”.
Bên cạnh đó, toàn bộ quá trình kết tập kinh điển lần thứ nhất tại hang Thất Diệp đã diễn ra dưới sự bảo trợ đầy đủ của vua A Xà Thế (Ajātaśatru), vị minh quân của nước Ma Kiệt Đà. Vai trò của nhà vua không chỉ thể hiện ở việc bảo trợ vật chất mà còn ở sự ủng hộ tinh thần dành cho tăng đoàn trong giai đoạn Phật giáo bước vào thời kỳ truyền thừa. Tài liệu ghi rõ: “Mọi chi phí trong suốt quá trình kết tập được sự bảo trợ trọn vẹn của vua A Xà Thế, đại vương nước Ma Kiệt Đà”.
Như vậy, hang Thất Diệp không chỉ là một địa điểm vật lý mà còn là chứng tích thiêng liêng của một giai đoạn bản lề trong lịch sử Phật giáo, nơi đánh dấu sự chuyển giao từ thời kỳ Phật tại thế sang thời kỳ kết tập và truyền bá giáo pháp bằng hình thức tụng niệm và truyền miệng có hệ thống.
Kiến trúc cảnh quan
Hang Thất Diệp là một động đá tự nhiên nằm trên đỉnh núi Vebhara, có kết cấu phù hợp để chứa tới 500 vị thánh tăng vào thời kỳ đức Phật còn tại thế. Tuy nhiên, theo thời gian, phần lớn không gian bên trong hang đã bị lấp kín, hiện chỉ còn một lối đi nhỏ sâu vào khoảng 10m. Dù không còn giữ nguyên cấu trúc ban đầu, khu vực xung quanh hang vẫn bảo tồn được khung cảnh thiên nhiên yên tĩnh, khí hậu mát mẻ và ánh sáng tự nhiên thông qua các khe thông gió. “Bên ngoài hang động có khoảng không rộng rãi, thông gió, rất mát mẻ và thanh vắng. Từ nơi này, chúng ta có thể thấy vùng bình nguyên phía dưới cây cối bạt ngàn, nhà của phố xá và cả xe cộ qua lại trên con đường chính.” Do ánh sáng trong hang rất yếu, du khách phải sử dụng đèn pin hoặc nến để đi sâu vào bên trong. “Lối đi rất là lởm chởm đá”, tạo cảm giác vừa linh thiêng vừa hoài cổ.
Hiện vật
Hiện nay, không còn nhiều hiện vật nguyên bản được bảo tồn trong lòng hang Thất Diệp do ảnh hưởng của thời gian, điều kiện khí hậu và tác động môi trường. Tuy nhiên, giá trị lịch sử và thiêng liêng của nơi này không nằm ở vật chất hiện hữu, mà nằm ở dấu tích của kỳ kết tập kinh điển đầu tiên và các nhân vật vĩ đại như Đại Ca Diếp, A Nan, Ưu Ba Ly và vua A Xà Thế. Một số khu vực đá được đánh dấu là nơi hành thiền, nhất là hang nhỏ bên cạnh được cho là nơi ngài A Nan chứng quả A La Hán, có thể được xem là “hiện vật sống” trong ký ức lịch sử Phật giáo.
Sự kiện và lễ hội
Hang Thất Diệp không phải là nơi tổ chức lễ hội thường xuyên, nhưng đóng vai trò quan trọng trong hành trình hành hương của các tín đồ Phật giáo đến vùng Vương Xá. Các đoàn Phật tử thường nghỉ chân qua đêm dưới chân núi, để sáng hôm sau leo lên hang tham quan và chiêm nghiệm về sự kiện lịch sử. “Để được tham quan hang Thất Diệp (Sattapanni), mọi người trong đoàn phải nghỉ ngơi qua đêm chờ sáng hôm sau đủ sức đi bộ lên hàng mấy ngàn bậc tam cấp mới đến được hang Thất Diệp.” Trong các lễ hội tưởng niệm đức Phật nhập Niết Bàn hay các dịp kết tập Tam tạng, nơi đây thường được nhắc đến như biểu tượng của sự đồng thuận, chánh pháp và trí tuệ tập thể trong Phật giáo nguyên thủy.
Xếp hạng
Hang Thất Diệp hiện thuộc khu di tích khảo cổ học cấp quốc gia của Ấn Độ, do chính phủ bang Bihar và Cục Khảo cổ Ấn Độ (ASI) quản lý. Nơi đây được công nhận là di tích lịch sử quan trọng bậc nhất trong hệ thống các thánh tích Phật giáo toàn cầu, đặc biệt trong hệ thống bốn kết tập kinh điển lớn của Phật giáo Nguyên thủy. Tuy không có bảng xếp hạng quốc tế chính thức như Di sản Thế giới UNESCO, nhưng hang Thất Diệp được giới nghiên cứu và cộng đồng Phật tử toàn cầu đánh giá như một trung tâm hình thành giáo pháp đầu tiên sau thời đức Phật.
Tham khảo
- Thích Phước Tiến. Phật Quốc Ký Sự. Thư Viện Hoa Sen. Truy cập từ: https://thuvienhoasen.org/p73a5580/phat-quoc-ky-su-thich-phuoc-tien
