Tên gọi và vị trí địa lý
Lăng Trường Thiệu là nơi an táng Chúa Nguyễn Phúc Thuần (1754 – 1777), hay Duệ Tôn Hiếu Định Hoàng Đế, vị chúa Nguyễn thứ chín và cũng là vị chúa cuối cùng trong chín đời chúa Nguyễn ở Đàng Trong, thường gọi là chúa Định.
Hiện nay, lăng tọa lạc trên núi La Khê, thuộc địa phận làng La Khê, xã Hương Thọ, thị xã Hương Trà, thành phố Huế. Di tích nằm ở tả ngạn sông Tả Trạch, cách bờ sông khoảng 400m.
Nguyên trước đây, lăng được táng tại địa phận huyện Bình Dương, đất Gia Định. Đến năm Gia Long thứ 8 (1809), dưới triều Gia Long, phần mộ được rước về vị trí hiện tại để quy tụ trong hệ thống lăng tẩm các chúa Nguyễn ở vùng Huế.
Lăng Trường Thiệu nằm cách Lăng Trường Cơ – lăng của Nguyễn Hoàng khoảng 120m về phía tây bắc.
Lịch sử và nhân vật
Lịch sử xây dựng và trùng tu
Chúa Nguyễn Phúc Thuần qua đời vào tháng 10 năm 1777. Ban đầu, ông được an táng tại huyện Bình Dương, tỉnh Gia Định.
Theo ghi chép trong Khâm định Đại Nam hội điển sự lệ (Bộ Công, quyển 216), năm 1808, triều đình Gia Long đã tổ chức một đợt xây dựng và trùng tu quy mô lớn đối với 17 lăng mộ các chúa Nguyễn cùng các phi tần tiền triều. Đến năm Kỷ Tỵ (1809), linh cữu ông được cải táng về làng La Khê (Hương Trà, Thừa Thiên), và lăng được định danh là Trường Thiệu.
Việc quy tập, xây dựng và tôn tạo các lăng chúa không chỉ mang ý nghĩa chỉnh trang di tích, mà còn nhằm xác lập tính chính thống kế thừa của vương triều Nguyễn, đồng thời bày tỏ đạo lý truy tôn, tri ân đối với những người đã đặt nền móng cho cơ nghiệp họ Nguyễn ở Đàng Trong.
Hiện nay, lăng Trường Thiệu trong tình trạng xuống cấp nghiêm trọng, nhiều đoạn tường thành đã sụp đổ, xuất hiện các lỗ thủng lớn xuyên qua thân thành; phần mũ thành hầu như không còn, khiến tổng thể kiến trúc mất đi dáng vẻ nguyên thủy và tiềm ẩn nguy cơ hư hại tiếp diễn nếu không được bảo tồn kịp thời.
Nhân vật
Nguyễn Phúc Thuần (1754 – 1777) là con trai thứ mười sáu của Vũ vương Nguyễn Phúc Khoát và Công nữ Nguyễn Phúc Ngọc Cầu. Ông lên ngôi năm 1765 khi mới 12 tuổi, lấy hiệu Định Vương, trong bối cảnh triều chính Phú Xuân đã rơi vào tay quyền thần Trương Phúc Loan.
Quá trình đăng vị của ông không phải kết quả của trình tự kế thừa chính thống, mà là hệ quả của việc Trương Phúc Loan sửa di chiếu, loại bỏ những người có khả năng nối ngôi hợp pháp như Nguyễn Phúc Luân. Từ đó, toàn bộ quyền lực thực tế tập trung vào tay Quốc phó Trương Thúc Loan, còn Định Vương thực chất không có thực quyền.
Dưới thời ông, chính quyền Đàng Trong suy yếu toàn diện:
- Triều đình sa vào tham nhũng, nội bộ hoàng tộc chia rẽ, kỷ cương rối loạn.
- Chính sách đúc tiền kẽm gây lạm phát nghiêm trọng, đời sống nhân dân kiệt quệ.
- Ở phía nam, các cuộc xung đột với Xiêm La và Chân Lạp cho thấy tiềm lực quân sự vẫn còn, nhưng khả năng điều hành chiến lược ngày càng sa sút.
Năm 1771, phong trào Tây Sơn do Nguyễn Nhạc, Nguyễn Huệ và Nguyễn Lữ lãnh đạo bùng nổ, nhanh chóng làm tan rã thế phòng thủ của chúa Nguyễn. Năm 1774, quân Trịnh từ Đàng Ngoài tiến vào Thuận Hóa, buộc chính quyền họ Nguyễn rút vào Gia Định, rơi vào thế bị kẹp giữa hai gọng kìm.
Cuối năm 1776, trước sức ép nội bộ, Nguyễn Phúc Thuần nhường ngôi cho Nguyễn Phúc Dương, lui về làm Thái Thượng vương, song tình trạng “hai vương song lập” càng khiến lực lượng thêm phân tán. Năm 1777, quân Tây Sơn tiến công Gia Định, bắt và xử tử cả hai, chấm dứt gần hai thế kỷ tồn tại của chính quyền chúa Nguyễn ở Đàng Trong.
Kiến trúc cảnh quan
Lăng quay mặt về hướng tây bắc, tuân theo bố cục truyền thống của hệ thống lăng các chúa Nguyễn, song quy mô có phần khiêm tốn hơn.
Tổng thể lăng được bao bọc bởi hai vòng thành xây gạch:
- Vòng thành ngoài có chu vi khoảng 117,2m, cao 2,51m, tạo thành lớp phòng hộ chính.
- Bên trong là vòng thành thứ hai, chu vi 64,4m, cao tối đa khoảng 1,9m, thu hẹp không gian, tập trung tôn nghiêm vào khu mộ chính.
Phần mộ được cấu trúc hai tầng giật cấp:
- Tầng trên rộng 1,90m, dài 2,33m, cao 0,28m
- Tầng dưới rộng 2,50m, dài 3,05m, cao 0,35m.
Kết cấu này vừa tạo thế bệ đỡ vững chãi, vừa nâng cao khối mộ, làm nổi bật trục trung tâm của khu lăng. Phía trước đặt hương án theo quy cách chung của lăng tẩm chúa Nguyễn.
Tuy nhiên, hiện một số kiến trúc trang trí nay đã không còn nguyên vẹn như:
- Bình phong sau cổng bị đục bỏ hoa văn, chỉ còn lại mảng tường trơn
- Hai trụ cổng trước mộ đã hư hại.
Bình phong hậu vẫn lưu giữ dấu vết rồng chạm nổi mờ nhạt, cho thấy dấu ấn mỹ thuật cung đình từng hiện diện tại đây. Bên trái bình phong có bố trí chậu cảnh, tạo điểm nhấn cho không gian thờ tự.
Xếp hạng
Lăng Trường Thiệu nằm trong quần thể lăng chúa Nguyễn Hoàng (gồm lăng Trường Cơ, Trường Thái, Trường Thiệu và lăng Hải Đông Quận vương Nguyễn Phúc Đồng), được công nhận di tích cấp quốc gia QĐ số 2009/1998-QĐ/ BVHTT ngày 26/9/1998
Tài liệu tham khảo
- TS. Phan Thanh Hải, “Lăng mộ hoàng gia thời Nguyễn tại Huế”, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.
- LĂNG CÁC CHÚA NGUYỄN – CỘNG ĐỒNG HỌ NGUYỄN VIỆT NAM – CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ.
Ngôn ngữ khác
Tiếng Anh (English)
Name and Geographic Location
Lang Truong Thieu is the burial site of Chua Nguyen Phuc Thuan (1754–1777), posthumously titled Due Ton Hieu Dinh Hoang de. He was the ninth and final Nguyen lord among the nine generations who ruled Dang Trong (Cochinchina), commonly known as Chua Dinh.
Today, the mausoleum is located on La Khe Mountain, within La Khe Village, Huong Tho Commune, Huong Tra Town, Hue City. The site lies on the left bank of the Ta Trach River, approximately 400 meters from the riverbank.
Originally, the tomb was situated in Binh Duong District, Gia Dinh territory. In the 8th year of Gia Long (1809), under the reign of Gia Long, the remains were relocated to the present site in order to integrate the tomb into the unified system of Nguyen lords’ mausoleums in the Hue region.
Lang Truong Thieu is located about 120 meters northwest of Lang Truong Co — the mausoleum of Nguyen Hoang.
History and Historical Figure
History of Construction and Restoration
Nguyen Phuc Thuan passed away in the 10th lunar month of 1777. Initially, he was buried in Binh Duong District, Gia Dinh Province.
According to Kham dinh Dai Nam hoi dien su le (Ministry of Public Works, Volume 216), in 1808 the Gia Long court organized a large-scale construction and restoration campaign involving 17 mausoleums of the Nguyen lords and their consorts of the previous regime. In the year Ky Ty (1809), his remains were reinterred in La Khe Village (Huong Tra, Thua Thien), and the mausoleum was officially named Truong Thieu.
The relocation, construction, and restoration of the Nguyen lords’ tombs were not merely acts of monument repair; they also served to affirm the dynastic legitimacy and succession of the Nguyen monarchy, while expressing reverence and gratitude toward those who had laid the foundation of Nguyen rule in Dang Trong.
At present, Lang Truong Thieu is in a state of serious deterioration. Many sections of the enclosure walls have collapsed, with large breaches penetrating the structure. Most of the parapets have disappeared, causing the overall architectural form to lose its original appearance and posing ongoing risks of further damage if not promptly conserved.
Historical Figure
Nguyen Phuc Thuan (1754–1777) was the sixteenth son of Vu Vuong Nguyen Phuc Khoat and Cong nu Nguyen Phuc Ngoc Cau. He ascended the throne in 1765 at the age of 12, assuming the title Dinh Vuong, at a time when the Phu Xuan court had already fallen under the control of the powerful mandarin Truong Phuc Loan.
His accession was not the result of legitimate succession but stemmed from Truong Phuc Loan’s alteration of the late ruler’s testament, eliminating rightful heirs such as Nguyen Phuc Luan. Consequently, real power was concentrated in the hands of Quoc pho Truong Thuc Loan, while Dinh Vuong effectively held no substantive authority.
During his reign, the Dang Trong administration experienced comprehensive decline:
The court was mired in corruption; divisions within the royal clan deepened; discipline and order deteriorated.
The policy of minting zinc currency led to severe inflation, exhausting the population’s livelihood.
In the south, conflicts with Xiem La and Chan Lap demonstrated that military potential still existed, but strategic governance capacity increasingly weakened.
In 1771, the Tay Son movement led by Nguyen Nhac, Nguyen Hue, and Nguyen Lu erupted, rapidly dismantling the defensive structure of the Nguyen lords. In 1774, Trinh forces from Dang Ngoai advanced into Thuan Hoa, forcing the Nguyen regime to retreat to Gia Dinh, caught between two converging military pressures.
At the end of 1776, under internal strain, Nguyen Phuc Thuan abdicated in favor of Nguyen Phuc Duong and assumed the title Thai Thuong vuong. However, the situation of “two kings concurrently” further fragmented the remaining forces. In 1777, Tay Son troops attacked Gia Dinh, captured, and executed both rulers, thereby ending nearly two centuries of Nguyen lords’ rule in Dang Trong.
The mausoleum faces northwest, following the traditional layout of Nguyen lords’ tombs, though on a comparatively modest scale.
The complex is enclosed by two brick-built walls:
Outer enclosure: circumference approximately 117.2 meters, height 2.51 meters, forming the principal protective boundary.
Inner enclosure: circumference 64.4 meters, maximum height about 1.9 meters, narrowing the spatial composition and concentrating solemnity on the central burial site.
The tomb itself consists of a two-tiered stepped structure:
Upper tier: 1.90 meters wide, 2.33 meters long, 0.28 meters high.
Lower tier: 2.50 meters wide, 3.05 meters long, 0.35 meters high.
This configuration provides a stable base while elevating the burial mound, emphasizing the central axis of the mausoleum. An incense altar is placed in front of the tomb in accordance with the standard arrangement of Nguyen lords’ mausoleums.
However, several decorative architectural elements are no longer intact:
The screen wall behind the gate has had its decorative motifs removed, leaving only a plain wall surface.
The two gate pillars in front of the tomb have been damaged.
The rear screen wall still preserves faint traces of carved dragon reliefs, indicating the former presence of courtly artistic elements. To the left of the screen wall is an ornamental planter, creating a visual accent within the worship space.
Classification
Lang Truong Thieu is part of the Nguyen Hoang lords’ mausoleum complex (including Truong Co, Truong Thai, Truong Thieu, and the mausoleum of Hai Dong Quan Vuong Nguyen Phuc Dong). The complex was recognized as a National Heritage Site under Decision No. 2009/1998-QD/BVHTT dated September 26, 1998.
References
- TS. Phan Thanh Hải, “Lăng mộ hoàng gia thời Nguyễn tại Huế”, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.
- LĂNG CÁC CHÚA NGUYỄN – CỘNG ĐỒNG HỌ NGUYỄN VIỆT NAM – CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ.
Tiếng Pháp (Français’)
Nom et situation géographique
Le Lang Truong Thieu est le lieu de sépulture du seigneur Nguyen Phuc Thuan (1754–1777), également connu sous le titre de Due Ton Hieu Dinh Hoang De, neuvième et dernier seigneur Nguyen des neuf générations ayant gouverné le Dang Trong, communément appelé chua Dinh.
Aujourd’hui, le mausolée est situé sur le mont La Khe, dans le territoire du village de La Khe, commune de Huong Tho, bourgade de Huong Tra, ville de Hue. Le site se trouve sur la rive gauche de la rivière Ta Trach, à environ 400 m du cours d’eau.
À l’origine, la tombe était implantée dans le district de Binh Duong, territoire de Gia Dinh. En la huitième année du règne de Gia Long (1809), sous la dynastie Gia Long, la dépouille fut transférée vers son emplacement actuel afin d’être intégrée au système des tombeaux des seigneurs Nguyen dans la région de Hue.
Le Lang Truong Thieu se situe à environ 120 m au nord-ouest du Lang Truong Co — tombeau de Nguyen Hoang.
Histoire et personnage
Histoire de la construction et des restaurations
Le seigneur Nguyen Phuc Thuan décéda en octobre 1777. Il fut d’abord inhumé dans le district de Binh Duong, province de Gia Dinh.
Selon le Kham dinh Dai Nam hoi dien su le (Bo Cong, volume 216), en 1808, la cour de Gia Long organisa une vaste campagne de construction et de restauration concernant dix-sept tombeaux des seigneurs Nguyen ainsi que des épouses et concubines des générations antérieures. En l’année Ky Ty (1809), sa dépouille fut transférée au village de La Khe (Huong Tra, Thua Thien), et le mausolée reçut l’appellation officielle de Truong Thieu.
Le regroupement, la construction et la restauration des tombeaux des seigneurs ne visaient pas seulement la remise en état des monuments, mais participaient également à l’affirmation de la légitimité successorale de la dynastie Nguyen, tout en exprimant la piété posthume et la reconnaissance envers ceux qui avaient posé les fondations du pouvoir des Nguyen au Dang Trong.
Actuellement, le Lang Truong Thieu se trouve dans un état de dégradation sévère : de larges sections des murailles se sont effondrées, laissant apparaître d’importantes brèches traversant les parois ; les parapets sommitaux ont presque entièrement disparu, altérant la physionomie originelle de l’ensemble et exposant l’édifice à un risque accru de détérioration en l’absence d’une intervention de conservation rapide.
Personnage
Nguyen Phuc Thuan (1754–1777) était le seizième fils de Vu vuong Nguyen Phuc Khoat et de Cong nu Nguyen Phuc Ngoc Cau. Il monta sur le trône en 1765 à l’âge de douze ans, sous le titre de Dinh Vuong, dans un contexte où le pouvoir réel à Phu Xuan était déjà passé aux mains du dignitaire Truong Phuc Loan.
Son accession au pouvoir ne résulta pas d’un processus successoral régulier, mais de la falsification du testament royal par Truong Phuc Loan, qui évinça des héritiers légitimes tels que Nguyen Phuc Luan. Dès lors, l’ensemble du pouvoir effectif se concentra entre les mains du Quoc pho Truong Thuc Loan, tandis que Dinh Vuong demeurait dépourvu d’autorité réelle.
Sous son règne, le gouvernement du Dang Trong connut un affaiblissement généralisé :
La cour sombra dans la corruption, la famille royale se divisa et l’ordre institutionnel se désorganisa.
La politique d’émission de monnaie en zinc provoqua une inflation grave, entraînant l’appauvrissement de la population.
Au sud, les conflits avec le Siam et le Chan Lap révélèrent que le potentiel militaire subsistait, mais la capacité de direction stratégique déclinait nettement.
En 1771, le mouvement Tay Son, dirigé par Nguyen Nhac, Nguyen Hue et Nguyen Lu, éclata et désintégra rapidement le système défensif des seigneurs Nguyen. En 1774, les troupes Trinh venues du Dang Ngoai pénétrèrent à Thuan Hoa, contraignant le pouvoir Nguyen à se replier vers Gia Dinh, pris en étau entre deux fronts.
À la fin de l’année 1776, sous la pression interne, Nguyen Phuc Thuan abdiqua en faveur de Nguyen Phuc Duong et prit le titre de Thai Thuong vuong. Toutefois, la situation de « double royauté » accentua encore la fragmentation des forces. En 1777, les troupes Tay Son attaquèrent Gia Dinh, capturèrent et exécutèrent les deux souverains, mettant fin à près de deux siècles d’existence du gouvernement des seigneurs Nguyen au Dang Trong.
Architecture et paysage
Le mausolée est orienté vers le nord-ouest, conformément à la disposition traditionnelle des tombeaux des seigneurs Nguyen, bien que son échelle soit relativement plus modeste.
L’ensemble est entouré de deux enceintes en brique :
Enceinte extérieure : périmètre d’environ 117,2 m, hauteur de 2,51 m, constituant la principale structure défensive.
Enceinte intérieure : périmètre de 64,4 m, hauteur maximale d’environ 1,9 m, resserrant l’espace autour du noyau sacré de la tombe.
La sépulture est structurée en deux niveaux superposés :
Niveau supérieur : largeur 1,90 m, longueur 2,33 m, hauteur 0,28 m.
Niveau inférieur : largeur 2,50 m, longueur 3,05 m, hauteur 0,35 m.
Cette configuration forme un soubassement stable et élève le tertre funéraire, accentuant l’axe central du mausolée. À l’avant se trouve une table d’offrandes conforme aux normes architecturales des tombeaux des seigneurs Nguyen.
Cependant, plusieurs éléments décoratifs ont disparu ou sont gravement endommagés :
Le paravent situé derrière la porte a été dépouillé de ses motifs sculptés, ne laissant qu’un mur nu.
Les deux piliers du portail précédant la tombe sont détériorés.
Le paravent postérieur conserve encore des traces atténuées d’un dragon en relief, témoignage de l’esthétique palatiale autrefois présente. À gauche du paravent se trouve un bac ornemental, apportant un accent paysager à l’espace cultuel.
Classement
Le Lang Truong Thieu fait partie de l’ensemble des tombeaux du seigneur Nguyen Hoang (comprenant les Lang Truong Co, Truong Thai, Truong Thieu et le tombeau de Hai Dong Quan vuong Nguyen Phuc Dong), classé monument historique national par décision n° 2009/1998-QD/BVHTT du 26 septembre 1998.
Références
- TS. Phan Thanh Hải, “Lăng mộ hoàng gia thời Nguyễn tại Huế”, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.
- LĂNG CÁC CHÚA NGUYỄN – CỘNG ĐỒNG HỌ NGUYỄN VIỆT NAM – CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ.
Tiếng Trung (中文)
名称与地理位置
长绍陵是安葬阮福淳主（1754－1777），即睿宗孝定皇帝之陵寝。阮福淳为南河九世阮主中的第九位，也是最后一位统治者，通常称为定主。
目前，陵墓坐落于罗溪山，位于罗溪村（顺化市香茶市社香寿社）。遗址位于左泽河左岸，距河岸约400米。
原先陵墓安葬于平阳县嘉定地区。至嘉隆八年（1809年），在嘉隆朝时期，灵柩迁移至现址，以归入顺化地区阮主陵寝体系之中。
长绍陵位于长基陵（阮潢陵）西北方向约120米处。
历史与人物
建设与修缮历史
阮福淳于1777年10月去世。最初安葬于嘉定省平阳县。
据《钦定大南会典事例》（工部，卷216）记载，1808年嘉隆朝廷组织对17座阮主及其前朝嫔妃陵墓进行大规模建设与修缮。至己巳年（1809年），其灵柩迁葬至罗溪村（香茶、承天），陵名定为“长绍”。
对阮主陵寝的归葬、建设与整修，不仅具有整饬遗迹之意义，更在于确立阮朝正统继承地位，同时表达对奠定南河基业先人的追尊与感恩。
目前，长绍陵已严重损毁，多段城墙倒塌，墙体出现巨大穿孔；城墙顶部几乎全部缺失，整体建筑失去原有形制，如不及时保护，恐将持续恶化。
人物
阮福淳（1754－1777）为武王阮福濶第十六子，母为公女阮福玉求。1765年年仅12岁即位，称定王。当时富春朝政已落入权臣张福鸾之手。
其即位并非正统继承结果，而是张福鸾篡改遗诏，排除具合法继承资格者如阮福伦所致。自此，实际权力集中于国辅张叔鸾手中，定王几无实权。
其在位期间，南河政权全面衰弱：
朝廷腐败，宗室分裂，纲纪紊乱。
铸造锌钱政策引发严重通货膨胀，民生困苦。
南方与暹罗及真腊冲突虽显示尚存军力，但战略统筹能力日益下降。
1771年，由阮岳、阮惠、阮吕领导的西山运动爆发，迅速瓦解阮主防御体系。1774年，郑军自北河进攻顺化，迫使阮氏政权退守嘉定，陷入两面夹击之局。
1776年底，在内部压力下，阮福淳让位于阮福阳，自称太上王。然而“两王并立”更致力量分散。1777年，西山军攻陷嘉定，擒获并处决二人，终结南河阮主近两世纪统治。
建筑与景观
陵墓朝西北方向，遵循阮主陵寝传统布局，但规模相对较小。
整体由两重砖筑城墙环绕：
外城周长约117.2米，高2.51米，为主要防护结构。
内城周长64.4米，最高约1.9米，收束空间，突出中央墓区。
墓体为双层台基结构：
上层宽1.90米，长2.33米，高0.28米。
下层宽2.50米，长3.05米，高0.35米。
此结构既形成稳固基座，又抬高墓体，强化陵区中轴线。墓前设有香案，依阮主陵寝通制。
但现存部分装饰构件已严重损毁：
门后屏风花纹被凿除，仅余平墙。
墓前两柱已损坏。
后屏风仍可见模糊浮雕龙纹，显示昔日宫廷艺术痕迹。屏风左侧设有花盆景饰，为祭祀空间增添层次。
等级认定
长绍陵隶属阮潢主陵群（包括长基陵、长泰陵、长绍陵及海东郡王阮福同陵），根据1998年9月26日第2009/1998-QĐ/BVHTT号决定，被认定为国家级文物遗址。
参考资料
- TS. Phan Thanh Hải, “Lăng mộ hoàng gia thời Nguyễn tại Huế”, Trung tâm Bảo tồn Di tích Cố đô Huế.
- LĂNG CÁC CHÚA NGUYỄN – CỘNG ĐỒNG HỌ NGUYỄN VIỆT NAM – CỔNG THÔNG TIN ĐIỆN TỬ.
